Ad Valvas 2003-2004 - pagina 362

AD VALVAS 1 1 MAART 2004

PAGINA 6

Taaltekort

nog doceren, hij weet het niet, maar veel grammatica- en vocabulaireonderwijs lijkt er niet meer bij te zijn. Dat ziet hij zelfs aan de studenten die hij bij de opleiding Frans zelf binnenkrijgt. Hietbrinks cursisten mochten dan in zes weken behoorlijk vooruitgaan, genoeg was het volgens hen niet. "Het blijft vrij elementair", zegt Hietbrink ook. "Veel studenten vroegen na afloop om een vervolgcursus." Het ziet er helaas niet naar uit dat die er snel gaat komen. Wel ligt bij de onderwijsdirectie nu een voorstel voor een programma 'aanvullende vaardigheden' voor alle letterenstudenten, met ook een leesvaardigheidscursus Duits.

Habermas in zijn eigen taal lezen? Bij sociale wetenschappen piekeren de studenten er niet over. En ook elders lijkt Duits en Frans taboe. Maar het tij keert, zo leert een rondgang over de VU. "Hoe kunnen we anders op Europees niveau blijven meedoen?"

Drempel Een verdieping hoger, op de dertiende etage van het hoofdgebouw, worstelt Wijsbegeerte met vergelijkbare problemen. December 2002 kreeg de faculteit zelfs een uitbrander van de visitatiecommissie omdat ze haar studenten veel te wemig Frans en Duits het lezen. De commissie adviseerde de faculteit bijspijkercursussen aan te bieden. Decaan Bram Bos het daarop echter aan Ad Valvas weten dat studenten zulke cursussen

Anne Pek Toen Christine DeUiaye vier jaar geleden aan de VU kwam doceren, gaven haar collega's bij sociaal-culturele wetenschappen haar het advies de studenten geen Frans- en Duitstalige literatuur voor te schotelen. Die zouden ze toch niet lezen. En dus zet de van oorsprong Belgische sociologe hier alleen Nederlands- en Engelstalig werk op haar literatuurlijsten - zelfs als het gaat om toonaangevende auteurs als Habermas (Duits) en Bourdieu (Frans). Met bezwaard hart, want, zo zegt ze: "Bourdieu in het Engels is als vloeken in de kerk." En niet alleen omdat diens doorwrochte betogen in vertaling zelden aan helderheid winnen. "Het plezier in zijn stijl gaat er ook mee verloren." Maar ze weet ook: "Van studenten eisen dat ze hem in het Frans lezen, zou tegen de stroom in zwemmen zijn. Het is een mondiaal gegeven: Engels is tegenwoordig absoluut dominant." Hoewel - uit ervaring weet ze dat iemand die alleen Engels leest, soms toch interessante ontwikkelingen mist. "Onlangs zei een collega tegen me dat-ie zó'n boeiende denker had ontdekt. Bleek het over de Franse filosoof Gilles Lipovetsky te gaan. Die kende ik tien jaar geleden al! Maar ja, hij is nu pas in het Engels vertaald."

Docent sociologie Christine Delhaye

'Bourdieu in het Engels s als vloeken in de kerk' maar in hun vrije tijd moesten volgen - de universiteit was niet verantwoordelijk voor wat de scholen hadden laten liggen. Inmiddels wordt er aan de faculteit toch gebroed op een bijspijkeraanpak. Een aantal medewerkers, zo vertelt docent Ad Verbrugge, overweegt m het eerste jaar werkgroepen te organiseren waarin het lezen van Frans- en Duitstalige teksten centraal staat. "Wat mij betreft puur facultatief', zegt Verbrugge; "het moet niet te schools worden. Ik weet namehjk uit ervaring dat mensen op eigen kracht ook een eind kunnen komen. Ze moeten misschien even over een drempel heen, maar dat mag je wel van academici verwachten." Anders dan sommige collega's zet Verbrugge dan ook gewoon Duitse teksten op zijn literatuurlijsten. En anders dan die collega's ervaart hij: ze worden gelezen - en begrepen! "De universiteit gaat er te makkelijk van uit dat studenten niet bereid zijn die moeite te doen", vindt hij. "Ze willen best, als je ze maar duidelijk maakt waarom de oorspronkelijke taal belangrijk is." En dät die belangrijk is, staat voor Verbrugge als een paal boven water. "Een vertaling is altijd een interpretatie. Dus als je je echt in een tekst wilt verdiepen, moet je terug naar de bron. Neem Heideggers Sem und Zeit, waarop ik gepromoveerd ben. Daarin komt het woord Sicht steeds terug; Umsicht, Hinsicht, Einsicht.. Daar wil Heidegger een bepaald fenomeen mee vangen. N o u kun je dat taalspel in een Nederlandse vertaling nog wel aardig voortzetten, maar in het Engels blijft daar weinig van over."

Doodzonde Wdlem Frijhoff kent het verschijnsel. "Zelfs de bibliotheek wacht tegenwoordig op de Engelse vertaling", zegt de Lenerendecaan. "Zolang die er niet is, dringt het gedachtegoed van een auteur dus nauwelijks door." Doodzonde, vindt de decaan, tevens hoogleraar geschiedenis van de nieuwe tijd. Want in Duitsland bijvoorbeeld gebeuren momenteel interessante dingen op het gebied van de historische antropologie en de narratieve geschiedenis. "Hans Medick, Peter Dinzelbacher - ik noem maar een paar auteurs die je als cultuurhistoricus echt zou moeten kennen." Okee, dat geldt dan misschien meer voor de wetenschapper dan voor de student. Maar ook die laatsten, is zijn overtuiging, doen zichzelf tekort als ze zich beperken tot Engels. "NatuurDocent filosofie Ad Verbrugge

'De universiteit gaat er te makkelijk van uit dat studenten geen Duitse teksten willen lezen' lijk kom je er daarmee alleen ook wel. Het is meer zo dat je pas merkt wat je gemist hebt als je ook andere talen gaat lezen. Landen met een sterke eigen traditie schrijven echt niet in het Engels over hun eigen cultuur." En zelfs al is de literatuur wél in vertaling beschikbaar, veel bronnen zijn m het Frans. Frijhoff: "Dat was tot in de negentiende eeuw dé taal van de diplomatieke en culturele wereld. Ook m Nederland. Als je als historicus m 'mijn' periode wilt afstuderen, kun je daar dus nauwelijks omheen. Maar ik kan aan scripties regelmatig aflezen dat studenten Franstalige bronnen hebben laten liggen." Toch piekert de decaan er niet over van zijn studenten te eisen dat ze Frans en Duits lezen. "Tenzij het landelijk beleid werd. Anders jagen we de studenten alleen maar naar andere universiteiten."

Bijspijkeren Dat laatste zou overigens nog wel eens kuimen meevallen. In ieder geval vroegen geschiedenisstudenten aan de VU twee jaar geleden in de

opleidmgscommissie zélf om leesvaardigheidscursussen Frans en Duits. Dit onder het motto; We willen die talen wel lezen, maar we kunnen het gewoon niet. "Een verheugende ontwikkeling", vond commissievoorzitter Wantje Fritschy. De universitair hoofddocente economische en sociale geschiedems hield meteen een enquête om te peilen hoe groot de behoefte precies was. De uitkomsten waren onthullend: zelfs studenten die eindexamen m beide talen hadden gedaan, gaven aan dat ze wel zo'n cursus konden gebruiken. Twee als test bij de enquête gevoegde teksten bevestigden dat zelfbeeld. Slechts een kwart van de ondervraagden begreep het Duitse stuk grotendeels. De Franse tekst was maar voor dertien procent van hen goed te volgen; 53 procent begreep er zelfs minder dan de helft tot niets van. Helaas was de onderwijsdirectie van Letteren daarmee niet overtuigd van de noodzaak van bijspijkercursussen. Fritschy: "De eerste reactie was: 'Gebrekkige taalkennis is een deficiëntie en die hoeft de universiteit niet weg te werken.' O p zich begrijpelijk m deze tijden van bezuinigingen. Docent geschiedenis Wantje Fritschy

'Het bezuinigingsdebat gaat alleen over een nieuw model en niet over een nieuwe inhoud'

Snobistisch maar als de middelbare scholen er kennelijk niet meer in slagen mensen genoeg leesvaardigheid bij te brengen en wij het maar zo laten, hoe kunnen we dan op Europees niveau blijven meedoen?" E n dan heeft Fritschy het niet alleen over de wetenschap. Ook studenten die het na hun scriptie buiten de academische wereld zoeken, zouden met meer talenkennis een betere startpositie hebben. "Ik persoonlijk ben er daarom voor dat de faculteit eens centraal vaststelt met welke bagage ze wil dat onze studenten straks de arbeidsmarkt op gaan. Het zou goed zijn als werkgevers weten: een letterenstudent van de VU heeft in ieder geval altijd zo veel Frans gehad en zo veel Duits. Maar het bezuinigmgsdebat bij Letteren gaat op dit moment helaas alleen over een nieuw model en niet over een nieuwe inhoud."

Schrikbarend Gelukkig vond Fritschy een 'sluiproute' naar een leesvaardigheidscursus Frans. Ongeveer in dezelfde periode dat de onderwijsdirectie haar voorstel afwees, kreeg ze namelijk van het college van bestuur een ontwikkelsubsidie voor Marokkostudies, een ander initiatief van haar. En daar, vond ook de onderwijsdirectie, paste zo'n cursus p n m a in. Zodat er vong jaar budget was om een groep leergierigen bij te spijkeren. Inmiddels is besloten dat de cursus komend jaar nogmaals wordt aangeboden. Martin Hietbrink, de docent Frans die de colleges afgelopen herfst ontwikkelde en voor zijn rekening nam, heeft er al zin in. "Je ziet in vrij korte tijd veel resultaat", is zijn ervaring. Maar het beginniveau lag dan ook schrikbarend laag. Wat de middelbare scholen tegenwoordig

Alles goed en wel, maar hoe verklaart Verbrugge dat zijn studenten iets kurmen waarvoor ze zich elders huiverig uit de voeten maken? "Ik neem in mijn colleges ruim de tijd om een tekst toe te lichten", antwoordt hij. "En verder is het gewoon een kwestie van dóen." Wat dat betreft ziet hij een groot verschil tussen de VU en Leiden, waar hij tot anderhalf jaar geleden doceerde. "Daar was helemaal geen discussie over wel of geen Duits lezen; dat hoorde Letterendecaan Willem Frijhoff

'Zelfs de bibliotheek wacht tegenwoordig op de Engelse vertaling' er gewoon bij. En als de studenten er alleen niet uit kwamen, gingen ze bij elkaar zitten met een woordenboek en een grammatica. Zo ontdekken ze dat het eigenlijk best te doen is." Die ervaring heeft hem geleerd dat je best eisen mag stellen aan studenten. "Ik vind zelfs dat je ze iets onthoudt als je dat niet doet. En dat is niet arrogant of snobistisch. Het is juist arrogant en snobistisch om aan studenten niet dezelfde eisen te stellen als aan jezelf. Ik wil mensen op een hoger plan tillen. Bovendien, als land pretenderen een kenniseconomie te zijn en dan geen vreemde talen lezen, dat gaat natuurlijk niet samen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen