Ad Valvas 2003-2004 - pagina 555

AD VALVAS 17 JUNI 2004

PAGINA 7

Weetjes

Filosoof Bram Bos over complexe systemen en schilderwerk

Boek klaar, dak op

Suikerziekte (1) Een behandeling voor mensen met ouderdomssuikerziekte (diabetes mellitus type 2) met een combinatie van metformine en insuline is veiliger en effectiever dan insulinetherapie alleen. Dat blijkt uit promotieonderzoek van geneeskundige Michiel Wuffelé. Metformine heeft tevens een gunstig effect op het hchaamsgewicht en het cholesterol, ontdekte Wuffelé. Het middel heeft geen effect op de bloeddruk. Wuffelé probeerde de combinatie op 390 patiënten. Vermoed wordt dat metformine het risico op hart- en vaatziekten bij patiënten met ouderdomssuikerziekte verlaagt. Behandeling met metformine alleen is echter zelden effectief genoeg en vaak is toevoeging van andere geneesmiddelen nodig. Eind dit jaar worden de langetermijnresultaten van Wuffelés studie verwacht. Dan moet blijken of de combinatietherapie daadwerkelijk leidt tot mmder harten vaatziekten. (PB)

Negen jaar deed hij over zijn proefschrift. Want er is meer dan wetenschap alieen. Een filosofencafé opzetten bijvoorbeeld, of je huis van de sioop redden. Een gesprel< met kersvers doctor en autotuintjesuitvinder Bram Bos. Welmoed visser Bram Bos is zo iemand die iedereen weet te vinden als er een buurtfeest op touw gezet moet worden, of een politieke actie. Hij is één van de initiatiefnemers van filosofisch café Felix Sofie, de bedenker van het autotuinje (een tuin in een opengezaagde auto, die op een parkeervergunning voor de deur mag) en hij voerde actie voor het behoud van het kleine polderhuisje in de Pijp waarin hij zelf woont. Een contemplatieve kamergeleerde is Bos dus allerminst. Het kostte hem dan ook negen jaar om een promotieonderzoek te doen, de laatste paar jaar gecombineerd met een vierdaagse baan voor de Animal Sciences Group van de universiteit Wageningen. Het viel Bos zwaar zijn proefschnft af te maken: "De laatste twee jaar had ik het zelf al lang gehad met het onderwerp", geeft hij toe. Maar drie weken geleden promoveerde Bos dan toch eindelijk, in de filosofie. Dat betekent voorlopig het einde van zijn loopbaan aan de VU, waar hij in 1986 begon als eerstejaars biologie. De echte wetenschap hoeft van hem voorlopig even niet meer. Hij gaat zich bezighouden met projecten gericht op vernieuwing in de veehouderij. Daarnaast gaat hij aan de UvA onderzoek doen naar systeeminnovaties in deze sector.

Suikerziekte (2) Vet op de buik is schadelijker voor de gezondheid dan vet rond de heupen. Dikbuikigen hebben meer kans op ouderdomssuikerziekte dan mensen met een dikke kont. Mensen met veel vet in de benen hebben juist een kleinere kans op diabetes. Dit concludeert geneeskundige Marieke Snijder in het proefschnft waarop ze op 18 juni promoveert. Mensen met overgewicht hebben meer kans om ziekten te ontwikkelen zoals ouderdomssuikerziekte en hart- en vaatziekten. Dit risico is vooral groot bij mensen met een zogenaamde appelvorm, en iets minder groot bij mensen met een peervorm. Het relatief lagere gezondheidsrisico bij de peervorm werd eerder alleen toegeschreven aan de kleinere buikomvang. Snijder onderzocht in de 'Hoorn-studie', een groot bevolkingsonderzoek onder mensen van vijftig jaar en ouder in Hoorn, de relatie tussen de vetverdeling en de kans op diabetes en ontdekte dat de buikomvang van mensen met een grotere heupomtrek weinig heeft te maken met het feit dat ze minder risico lopen. (PB)

Kerncentrales Zijn proefschrift over de rol van levende wezens in technologische systemen is breed. Het ligt op het raakvlak van biologie, sociale wetenschappen en milieukunde, maar is in de eerste plaats een filosofische verhandeling. Bos analyseerde de varkenspestcrisis van 1997, waarin het onmogelijk bleek het virus tegen te houden. H e t leidde tot een onstuitbare keten aan gebeurtenissen: steeds meer bedrijven raakten besmet, miljoenen varkens werden vernietigd en bij deze 'ruimingsacties' raakten weer nieuwe bedrijven besmet. Het virus kon maandenlang doorwoekeren. Bos constateert dat de crisis niet gewoon een voorbeeld is van doimne pech, maar dat er structurele oorzaken zijn waardoor het virus zich zo gemakkelijk kon verspreiden. Vanwege de nauwe verwevenheid van boerenbedrijven met vleesfabrieken, inseminatiestations en veehandelaren kun je de sector als één groot technologisch systeem beschouwen, vindt Bos. Alle actoren in de productieketen zijn afhankelijk van elkaar en hebben intensief contact met elkaar. D e productiecapaciteit van de verschillende actoren is precies op de andere afgestemd. In zo'n complex systeem kan een klein ongeluk grote gevolgen hebben. Bos beschouwt de verspreiding van de varkenspest als een systeemongeluk, een term die hij ontleent aan organisatiekundige Charles Perrow. Volgens Perrow gebeuren er in complexe technologische systemen af en toe ongelukken die niet alleen te wijten zijn aan een disfunctionerend onderdeel, maar aan de structuur van het systeem zelf. Deze systemen kenmerken zich doordat de onderdelen ervan nauw aan elkaar gekoppeld zijn en er tussen de onderdelen complexe interacties zijn. Kerncentrales zijn een goed voorbeeld van het soort systemen dat Perrow bedoelt. H o e erg het mis gaat, hangt volgens Perrows af van hoe veel speling er in het systeem zit. "En in de varkenssector zat weinig speling", concludeert Bos. Boeren konden hun steeds groter wordende biggen niet bergen, omdat hun stallen erop berekend waren dat de biggen bij die grootte al lang weer waren doorver-

Verzekeraars

'Ik ben eigenlijk een autarkische boer in de stad, ik wil altijd alles zelf doen' kocht. De vemietigingsbedrijven konden de stroom te ruimen varkens bovendien lang niet aan, omdat ze ook nauwelijks overcapaciteit hadden. Bos: "En varkens kun je niet uitzetten, zoals je dat met een machine kunt doen als er iets mis gaat. Ze blijven doen wat h u n natuur hun ingeeft: groeien."

Sluipwesp Die eigen agenda is volgens Bos kenmerkend voor levende wezens: elk organisme streeft primair zijn eigen 'interesse' na. D a a n n verschillen mensen niet van dieren of planten, maar wel van machines en andere voorwerpen. Als er m technologische systemen geen rekening wordt gehouden met deze interesses, heb je regels en dwang nodig om het systeem te laten werken. Slimmer is het, volgens Bos, om je technologische systeem zo in te richten dat het samenvalt met de belangen van levende wezens. Een bekend voorbeeld is de inzet van sluipwespen tegen insecten in de fruitteelt. "Er is vaak veel te weinig oog voor de belangen van de levende wezens bij het ontwerp van technolo-

gische systemen", aldus Bos. T e r voorkoming van een herhaling van iets als de varkenspestcrisis, is het volgens Bos daarnaast nodig om het systeem (in dit geval de varkensssector) minder complex te maken. "Je kunt bijvoorbeeld zorgen dat varkens minder getransporteerd hoeven te worden en je kunt voedselfabrieken in hetzelfde gebied neerzetten als de boerderijen."

Dakgoot Bos schreef voor zijn proefschrift niet alleen de tekst, hij deed ook zelf de lay-out, het omslagontwerp en de uitgave van zijn boek. "Ik ben eigenlijk een autarkische boer in de stad, ik wil altijd alles zelf doen." Hij heeft zich wel voorgenomen dat te veranderen "Ik moet leren dat andere mensen dingen soms net zo goed of beter kunnen. De wereld is verdeeld in mensen die niets te doen hebben en mensen die het veel te druk hebben. Ik behoor duidelijk tot de laatsten." Ondanks zijn voornemens op dit vlak zit Bos, net gepromoveerd, al weer helemaal vol: met projecten die de laatste tijd zijn blijven liggen en met

Chnstiaan Krouwels

nieuwe ideeën. Het plan van de autotuintjes roept om nadere uitwerking "want het huidige project is duur omdat je wegenbelasting en verzekeringsgeld moet betalen voor zo'n tuintje op wielen. Het blijft officieel namelijk een auto, hoewel je er niet mee kunt rijden." Bovendien vergt zijn huisje het nodige onderhoud. Vier dagen na zijn promotie stond Bos alweer op de ladder om zich te wijden aan "wat echt belangrijk is": het schilderen van de dakgoot. Tijdens het gesprek op de bank voor Bos' huis valt op dat de hele straat hem kent. Iedereen groet hem: de koerier die bij de buren een pakje aflevert, een oude man die voorbij loopt. "Nog gefeliciteerd met je promotie", roept een buurmeisje vanaf haar fiets. Bos woont al jaren m het opvallende huisje en hij zit bijna op straat te werken, doordat zijn computer vlak voor het raam staat. "Raamprostitutie", grinnikt hij zelf Bram Bos, Een kwestie van beheersing. Over de rol van planten, dieren en mensen in technologische systemen Uitgeverij de Vliegende Beer, 192 p , € 14,95

Concurrentie staat goede communicatie in de weg, blijkt uit het proefschrift waarop bedrijfskundige Angelique Brummans op 24 jimi promoveert. Handelspartners maken uit concurrentieoverwegingen namelijk maar beperkt gebruik van het communicatiesysteem Assurantie Data Netwerk. A D N is bedoeld om de communicatie tussen handelsparmers te verbeteren. Brummans onderzocht de motieven van verzekeraars en tussenpersonen in de verzekeringswereld om het A D N al dan niet te gebruiken. Daaruit bleek dat verzekeraars bang zijn dat het A D N hun onderscheidend vermogen ten opzicht van concurrenten verkleint. (PB)

Enkelblessures Een enkelblessure voorkomen kan veel goedkoper, zo blijkt uii het proefschrift waarop geneeskundige Evert Verhagen op 24 juni promoveert. Het risico op een enkelverstuiking wordt gehalveerd met een zogenaamde oefenroltraining, ontdekte Verhagen na 1127 volleyballers aan deze trainmg te hebben laten meedoen. D e trainmg is erop gericht de proprioceptie - het lichaamsgevoel over de locatie en stand van de enkel - te verbeteren en lijkt op de lange termijn een goedkoop alternatief te zijn voor de veelgebruikte maar dure braces en tape. Verhagen liet de helft van de 1127 volleyballers tijdens de warming-up een proprioceptieve oefening doen. De andere helft trainde volgens normaal schema. Analyse toonde halvenng van het risico op enkelblessures. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen