Ad Valvas 2003-2004 - pagina 319

AD VALVAS 12 FEBRUARI 2004

PAGINA 7

Filosoof René van Woudenberg over het verblindende licht van evidentie

Weetjes

i

Kankervaccin

De evolutietheorie sluit God niet uit'

Sommige vormen van kanker zijn te bestrijden met vaccinaties. Dßt blijkt uit het proefschrift van oncologe Armemieke Dols, die twee jaar geleden de Outstanding Clinical Scholar Award 2002 van de Amerikaanse vereniging voor kankeronderzoek ontving. Dols onderzocht dertig vrouwen met uitgezaaide borstkanker die werden gevaccineerd met borstkankercellen. Na drie jaar was bij geen enkele patiënte de tumor verder ontwikkeld. Ook vaccineerde Dols dertig patiënten met een vroeg stadium van huidkanker met voor huidkanker specifieke peptiden (chemische, groei-stimulerende eiwitverbindingen). Bij twee derde van de patiënten gingen specifieke afweerceUen inderdaad over tot het vernietigen van de tumor. Pas over een aantal jaar zal duidelijk zijn of immuuntherapie de terugkeer van tumorcellen kan vertragen of voorkomen. Dols promoveert op 27 februari om 11.45 uur aan de VU. Haar echtgenoot promoveert twee uur later op een verwant onderzoek, ook aan de VU. (PB)

Koud en warm D e mens moet zijn lichaamstemperatuur rond de 37 graden zien te houden. Dat is geen sinecure wanneer-ie zich in de woestijn in Libië (57 C) bevindt of op Antarctica (-89,5 C). Professor Hein Daanen houdt zich bezig met de thermofysiologie en vertelt op 27 februari in zijn inaugurele rede alles over de strategieën van ons lichaam in de strijd tegen hitte en kou. Daanen zal ook ingaan op de relatie tussen thermofysiologie en sportprestaties. (PB)

"Geloven is irrationeel" is een veel gehoord bezwaar tegen het geloof in God. "De natuurwetenschap laat geen ruimte voor G o d " is er nog zo een. VU-filosoof René Van Woudenberg trekt in zijn boek Toeval en ontwerp m '. wereld ten strijde tegen zeven van zulke stellingen. "Het is een puur negatief boek"^ zegt Van Woudenberg. "Ik probeer te laten zien dat dit geen goede argumenten 2i)n tegen God. Ik geef geen bewijzen dat God wél bestaat, dus in die zin is het een heel zwak boek. Maar als ik mijn werk goed heb gedaan en als je het boek goed leest, heb je zeven redenen minder om het geloof in G o d niet serieus te nemen."

Waterstof Waterstof is hét antwoord op het broeikasefiect en de dreigende energietekorten. Dat stelt althans hoogleraar vastestoffysica van energieopslagsystemen Andreas Zittel, die op 19 februari zijn inaugurele rede uitspreekt. Waterstof, geproduceerd uit duurzame energie, heeft de potentie om een milieuvriendelijke, duurzame energiebron te worden. Daar is grote behoefte aan, want in de afgelopen eeuw is de wereldbevolking zes keer zo groot geworden en het energieverbruik tachtig keer. Het grootste deel van deze energie wordt door fossiele bronnen geleverd, met als gevolg dat de kooldioxideconcentratie in de atmosfeer voordurend stijgt - de belangrijkste oorzaak voor de verhoging van de temperatuur op aarde. Zittel richt zich vooral op de opslag van waterstof in de vorm van nieuwe, lichte metaalhydriden om de uit die waterstof opgewekte elektriciteit te kunnen transporteren. (PB)

Kop of m u n t In Toeval en ontwerp in de wereld schenkt Van Woudenberg onder andere veel aandacht aan de Franse bioloog en Nobelprijswinnaar Jacques Monod. Volgens M o n o d kón er geen God zijn omdat de mens is ontstaan uit een aaneenschakeling van toevalstreffers. Maar het feit dat iets toevallig IS, wil niet zeggen dat het dus niet ontworpen kan zijn, werpt Van Woudenberg tegen. "Het één sluit het ander niet uit. Stel, iemand is aangereden door een auto. Hij zegt dat het een gekleurde auto was, maar een getuige van het ongeluk zegt: 'Nee, het was een rode auto.' Die mensen zi)n toch niet met elkaar in tegenspraak? Zo zit het ook met de evolutietheorie. Vroeger kon ik die ook niet verenigen met het bestaan van God, maar nu zie ik die bezwaren niet meer." Met de toevalstheorie van M o n o d in gedachten houdt Van Woudenberg in zijn boek het begnp toeval kritisch tegen het licht. Wat bedoelen de meeste mensen eigenlijk wanneer ze die term bezigen? "In het ene geval bedoelen we er iets heel anders mee dan in het andere", zegt Van Woudenberg. "Als ik bijvoorbeeld zeg dat het toeval is dat ik een oude vriend op straat ontmoet, bedoel ik eigenlijk dat het onverwacht is. Daarnaast noemen veel mensen verschijnselen toevallig omdat ze de oorzaken van die verschijnselen niet kermen. Als je bijvoorbeeld een munt opgooit die op kop Weer neerkomt, zul je van toeval spreken, omdat Jij dat van tevoren niet had gepland. Maar dat betekent niet dat er geen oorzaak is voor het op kop neerkomen van die munt. Die oorzaken zijn er wel degelijk: de impuls die )e aan die munt meegaf, de relevante natuurwetten, de luchtbewegingen, de noogte, noem maar op. Dus eigenlijk js het heel vreemd om te zeggen dat het een kwestie van toeval is." Ook wanneer M o n o d van toeval Spreekt, bewijst hij daarmee volgens Van Woudenberg niet dat er dus geen oorzaak is. "Monod gebruikt het toeval als argument tegen een Goddelijke schepper. Wij zijn volgens hem de uitkomst van een Montecarlo-roulette. Maar de claim dat iets toevallig is sluit helemaal met uit dat het ook is gemtendeerd. Gebeurtenissen kurmen toe-

Ozonlaag René van Woudenberg: 'Ook een toevallige gebeurtenis kan ontworpen zijn' vallig worden genoemd en tegelijkertijd ontworpen zijn. Als je analyseert wat Monod precies bedoelt als hij het over toeval heeft, kun je zien dat zijn denkbeelden volledig verenigbaar zijn met het bestaan van God."

Verwantschap Samen met Terence Cuneo stelde Van Woudenberg de Cambridge Companion to Thomas Reid samen, een verzameling artikelen van gerenommeerde filosofen over de achttiende-eeuwse Schotse filosoof Thomas Reid, met wie Van Woudenberg een sterke verwantschap voelt. Reid is de grondlegger van de filosofie van de 'common sense', het gezonde verstand. Hij was een tegenhanger van sceptische filosofen als David H u m e , die overal empirisch bewijs voor wilden hebben. Volgens Reid was het echter onontkoombaar om op de eigen kenvermogens, de eigen waarneming te vertrouwen totdat er een goede reden is om dat niet te doen. Ook Van Woudenberg vertrouwt erg op het gezonde verstand. "Ik hanteer als pnncipe dat je datgene wat tegen

het gezond verstand in gaat, niet moet aanvaarden, tenzij je heel goede redenen hebt om te denken dat je gezond verstand je misleidt. Bijvoorbeeld omdat je in een schemerige omgeving staat en je niet goed kunt zien of een jurk nou blauw is of niet. "Een poos geleden heb ik een boek geschreven over individuele identiteit. Er zijn filosofen die beweren dat die niet bestaat. Ik beweer dat je dat alleen kunt stellen als je daar heel goede argumenten voor hebt. Simpelweg een filosofie uitwerken waarin je geen beroep doet op persoonlijke identiteit is radicaal onvoldoende, omdat dat sterk indruist tegen het gezond verstand."

Bewijslast Van Woudenberg doet dat vaker, iets poneren waartegen zijn tegenstanders dan maar bewijzen moeten zien in te brengen. "Veel dingen zijn omgeven door een verblindend licht van evidentie", stelt hij. "Ik beweer bijvoorbeeld dat denken onmogelijk is zonder dat er iemand is die denkt. Er kan in deze kamer niet zomaar denken zijn. Nee,

Christiaan Krouwels

daarvoor moeten er personen zijn die de activiteit 'denken' uitvoeren. David H u m e ontkent dat. Moet ik nu bewijzen dat er geen gedachten kunnen zijn zonder dat er iemand is die ze denkt? Dat zou ik eerlijk gezegd niet eens kunnen. Ik zou zeggen dat dit zo sterk in overeenstemmmg is met de common sense dat de bewijslast bij H u m e ligt." Soms blijken er inderdaad goede argumenten te zijn tegen opvattingen die als blijk van gezond verstand gelden. "Lange tijd was het een common senseopmie dat je snelheden bij elkaar kon optellen", legt Van Woudenberg uit. "Als je bijvoorbeeld met vijf kilometer per uur door een trein loopt die honderd kilometer per uur rijdt, zou je je dus voortbewegen met een snelheid van honderdvijf kilometer per uur. Dat bleek bij nadere beschouwing niet te kloppen. Dat gaat dan wel in tegen het gezond verstand, maar dat moeten we opgeven. No problem. " René van Woudenberg, Toeval en ontwerp in de wereld. Uitg Damon, € 14,90 René van Woudenberg en Terence Cuneo, The Cambridge Companion to Thomas Reid. Uitg Cambridge University Press, $ 26,-.

In 1987 werd door het Protocol van Montreal de emissie van cfk's (drijfgassen in spuitbussen) uitgebannen, maar geholpen heeft het niet. Het gat in de ozonlaag, die ons beschermt tegen schadelijke UVstraling, is er niet kleiner van geworden. In zijn inaugurele rede op 20 februari vertelt bioloog J. Rozema over een onderzoek op de beide polen waar poolplanten als de poolwilg worden blootgetseld aan UVlampen. Planten reageren daarop door extra flavonoiden en coumaarzuur aan te maken, die UV-straling absorberen en zo DNA-schade voorkomen. De poolwilg krijgt minder bladeren door UV-hcht. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen