Ad Valvas 2003-2004 - pagina 235

T

PAGINA 1 1

HP VALVAS 1 8 DECEMBER 2 0 0 3

'Eenzaamheidsprofessor' Jenny Gierveld ziet nieuwe trend

'Zestigplussers gaan lekker latten'

Veertig jaar lang deed Jenny Gierveld baanbrekend onderzoek naar eenzaamheid. Veel veranderde er in die jaren in de samenleving, maar één feit bleef overeind: mét partner ben je minder eenzaam. Begin deze maand nam Gierveld afscheid van de VU. Jenny Gierveld: ' A l l e e n w o n e n is absoluut niet h e t z e l f d e als e e n z a a m z i j n ' Dirk de H o o g

Het overkomt niet elke wetenschapper. Een meetinstrument ontwikkelen |at dé internationale standaard wordt ook nog jouw naam draagt. Het is :nny Gierveld gelukt. D e naar haar moemde eenzaamheidsschaal is dé |orm geworden bij onderzoek in de 'esterse wereld. D e schaal bestaat uit f'items': stellingen waarop mensen moeten aangeven in hoeverre ze zichzelf enn herkennen, zoals: 'Ik ervaar een leegte om me heen' en 'Er zijn Ie genoeg mensen op wie ik in geval van in nangheid kan terugvallen'. mseil De nestor van in ieder geval het Nederlandse onderzoek naar eenzaamheid nam op 2 december Zl|(l afscheid van de VU als hoogleraar bi|flä methoden van sociaal-wetenschappeifspit' lijk onderzoek én als directeur van het ives'i] Nederlands Interdisciplinair D e m o grafisch Instituut (Nidi). Ze legt uit hoe ze in 1965 aan het be*| onderzoek begon. "Het was in die tijd itiel een nieuw fenomeen dat ongehuwde Iraac mannen en vrouwen op wat latere jen leeftijd m Amsterdam kwamen wonen om werk te zoeken. T o e n draaide alles nog om het gezin. D a t ging bijvoorbeeld voor bij huisvesting. D e alleenstaande mannen en vrouwen woonden daarom vaak op kamers en in pensions. Ik was benieuwd hoe gehuwden

en ongehuwden over elkaar oordeelden. Het ging niet alleen over eenzaamheid, maar vooral over beeldvorming en stereotypenng van bepaalde groepen." De wereld was toen nog overzichtelijk, vertelt Gierveld. Je was getrouwd of je was niet getrouwd. Er bestonden nog nauwelijks andere relatievormen. Onder de groep van dertig- tot 55jarigen was zo'n tien procent niet getrouwd. Ongehuwde mannen waren volgens Giervelds onderzoek het meest eenzaam en getrouwde mannen het minst. Op verschillende manieren is ze doorgegaan met onderzoek naar eenzaamheid, waarbij een van de doelen was een onderzoeksinstrument te ontwikkelen dat dit fenomeen wetenschappelijk kan meten. In de loop der jaren nam het aantal items op de schaal toe van zes naar elf nu.

Beeldvorming Hoewel de samenleving sterk veranderde, bleef één factor overeind staan, zei Gierveld in haar afscheidsrede. "Hoe je het ook wendt of keert, mensen met een partner zijn significant minder eenzaam dan degenen zonder. Dat was dertig jaar geleden zo, maar dat is nu nog zo." Wat wel veranderde in de loop der jaren, is de aard van de relaties en de

beeldvorming daaromheen. In 1965 vond nog zestig procent van de ondervraagden dat gehuwden altijd gelukkiger zijn dan ongehuwden. In 1991 gaf nog maar veertien procent van de respondenten dat antwoord. De opvattingen over scheiden veranderden eveneens scherp: in 1965 vond twaalf procent van de ondervraagden dat acceptabel, in 1997 47 procent. Ook interessant is te zien hoe de groep mensen die ze in 1965 onderzocht, nu leeft. Van de ongehuwde marmen in Amsterdam van 58 tot 65 jaar woonde in 1995 22 procent ongehuwd samen en had achttien procent een lat-relatie. Oftewel: veertig procent van de niet-gehuwde mannen had een relatie.

Verwachtingspatroon "Ik houd er niet van om ongemotiveerd modieus mee te praten", antwoordt Gierveld op de vraag of eenzaamheid in de samenleving hand over hand toeneemt. "Dat vroegen mensen dertig jaar geleden bij mijn promotie ook al. Ik zie geen harde aanwijzingen dat eenzaamheid toeneemt. Bovendien is maar een beperkte groep in de samenleving matig tot sterk eenzaam - ongeveer eenderde van de ouderen boven de zeventig."

'Waarom zou je geen partner issbe

jrki'ir

Interculturele relaties zijn een beladen onderwerp binnen de Hindoe-gemeenschap. Een mooi onderwerp dus voor de debatavond van het Hindoe Studenten Forum Nederland. "Met zo'n relatie verloochen je je afkomst."

"Het grootste deel van de intercultu^ relaties mislukt, dus waarom zou 'Maan beginnen?" D e Rotterdamse I , ?^"student Vikash Tewarie is dui•^''JK- En dat was ook precies de

bedoeling van het Hindoe Studenten Forum Nederland ( H S F N ) , want naar een saai debat komt geen hond. Daarom heeft de club voor zijn debatavond op woensdagavond 10 december gekozen voor een pittig onderwerp, namelijk interculturele relaties. En dat heeft minstens veertig, voornamelijk Hindoestaanse, bezoekers opgeleverd. Bovendien wordt de avond door twee verschillende migrantenzenders gefilmd. Er worden vanavond in deze collegezaal van de V U twee stellingen bediscussieerd: 'Interculturele relaties zijn gedoemd te mislukken' en 'Door het aangaan van een interculturele relatie verloochen je je afkomst'. Student rechten Vikash Tewarie is het er steeds mee eens, sociaal-cultureel

Onder jongeren komt eenzaamheid volgens Gierveld ook wel voor, maar daar gaat het eerder om individuele dan om groepsproblemen. "Je praat over een paar promüle van de jongeren die het echt moeilijk heeft, niet over een paar procent. Dat zijn vaak mensen die meerdere mislukte relaties hebben gehad." Gierveld benadrukt dat eenzaamheid ook een culturele dimensie heeft. "Hoe eenzaam mensen zich voelen, hangt van het verwachtingspatroon af Opmerkelijk is dat ouderen in Italië zich eenzamer voelen dan ouderen in Finland. Hoe komt dat? Italiaanse ouders verwachten bij wdjze van spreken dat hun kinderen elk weekend thuiskomen. In Finland zijn ouders, vanwege de enorme afstanden, al blij dat de kinderen twee keer per jaar langs komen."

Verstandig 'latten' Gierveld denkt een nieuwe ontwikkeling op het spoor te zijn gekomen. Steeds meer zestigplussers die gescheiden zijn of van wie de partner is overleden, hertrouwen niet maar beginnen een lat-relatie. Ze kiezen voor de voordelen van het hebben van een partner, maar ook voor de voordelen van hun oude vriendenkring. "Verstandig", vindt Gierveld. "Als

mensen hertrouwen, kan dat ook nadelen hebben. Bijvoorbeeld dat de kinderen niet zo graag meer over de vloer komen of dat ze ervoor verhuizen en daardoor oude vrienden verliezen. Door te 'latten' hebben mensen én een partner én kunnen ze him eigen omgeving en vriendenkring houden." Daardoor is Gierveld ook niet pessimistisch over de verwachting dat het aantal alleenwonende vijftigplussers de komende decennia zal verdubbelen. "Alleenwonen is absoluut niet hetzelfde als eenzaam zijn." Hoewel Gierveld nu van haar pensioen moet gaan genieten, hoopt ze het onderzoek niet helemaal achter zich te laten. "Er loopt in Nederland sinds twee jaar een enorm onderzoek onder tienduizend mensen naar familierelaties. Daarin wordt ook de eenzaamheidsschaal meegenomen. Door dat onderzoek kunnen we eindelijk ook eens naar de sociale relaties van Turkse, Marokkaanse, Antilliaanse en Surinaamse mensen in Nederland kijken. Dat lijkt me reuze interessant. N u weten we eigenlijk niets zeker over wat voor gevolgen migratie heeft voor familierelaties en iets als eenzaamheid. Aan het analyseren van die gegevens zou ik graag een bijdrage leveren. Verder ga ik wel de bladeren in mijn tuin aanharken."

met wie je ouders ook blij zijn?'

gedragswetenschapster Bea Lalmohammed is tegen. En beide partijen zijn behoorlijk zeker van h u n zaak en aan elkaar gewaagd. Bea Lalmohammed is soms zo fel dat ze de microfoon niet eens nodig heeft, zo luid praat ze. En Vikash Tewarie valt haar geregeld in de rede. "Als student heb je te maken met het aangaan van relaties", vertelt Janice Aliar (24), zesdejaars rechten en een van de organisatoren. "En in Nederland heb je de vraag of je partner een hindoe is of niet. Vandaar dit onderwerp." In het begin zijn het vooral de paar oudere mannen in de zaal die zich met het debat bemoeien. Suzan Girbaran (24), studente bestuurskunde en overheidsmanagement, vindt dat

niet zo vreemd. "Ouderen hebben een vaste mening en geven die daarom sneller. Jongeren zitten tussen twee culturen in en zijn daarom iets voorzichtiger. Interculturele relaties zijn een taboe in de Hindoestaanse gemeenschap. Ik ben benieuwd hoe de generatie van nu erover denkt. Zelf ben ik vrij ruimdenkend." Tijdens de pauze, tussen de stellingen in, zijn er Turkse, Nederlandse en Hindoestaanse hapjes. Al snel loopt iedereen rond met een bakje gekruide kikkererwten; de blokjes kaas met augurk en zilveruitjes blijven eenzaam op het dienblad achter. Bij de tweede stelling gaat de discussie al snel richting de vraag of ouders zich mogen bemoeien met de keuze van een geliefde. "Je hebt maar één vader

en één moeder", stelt een studente. "Waarom kies je dan niet voor een partner met wie je ouders ook blij zijn? Je kunt met honderden marmen iets krijgen of met honderden marmen slapen." Snel voegt ze eraan toe: "Niet dat ik dat doe hoor." Er wordt behoorlijk heftig op haar gereageerd, debadeider Krieshen Ramkhelawan moet vaak in de discussie ingnjpen. Al te radicale opmerkingen worden meteen afgestraft. Als een oudere man boos wordt op gedragswetenschapster Lalmohammed en haar 'vrouwT:je' noemt, levert het hem geïrriteerd gesis van de zaal op. Aan het emd van de avond wordt er gestemd en blijkt een krappe meerderheid toch voor interculturele relaties te zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen