Ad Valvas 2003-2004 - pagina 103

mam AD VALVAS 9 OKTOBER 2003 I

PAGINA 7

VU gaat doopsgezinde predikanten opleiden

Weetjes

Dopers op de dertiende

Hartfalen Niet de kracht waarmee het hart samentrekt, maar de souplesse van het hart bij het instromen van bloed is cruciaal bij het ontstaan van hartfalen. Dat stelt VU-cardioloog Jean Bronzwaer, die op 3 oktober is gepromoveerd. Vroeger gingen wetenschappers ervan uit dat de kracht van de hartspier bepalend was voor het ontstaan van hartfalen. Een zwakke hartspier verplaatst immers minder bloed per hartslag. Dit leidt tot kortademigheid. Uit onderzoek is echter gebleken dat medicijnen die de hartspier versterken, juist gevaarlijk zijn. Een soepeler hartspier daarentegen maakt dat de linker hartkamer zich makkelijker vult en daarmee dat de patiënt minder last heeft van kortademigheid. (PB)

Milieuvriendelijk bouwen

Gemeentearchief, Amsterdam

Februari 1535: een groep Amsterdamse wederdopers zet de Dam op stelten

Naaktlopers, brandstichters, communisten avant la lettre - de doopsgezinden hebben bepaald geen saaie geschiedenis. Vanaf deze week leiden ze hun predikanten op aan de VU. Portret van een bijzondere geloofsgemeenschap.

Peter Breedveld "Wee, wee over de wereld en de goddelozen", weerklonk het op een koude februarinacht in 1535 in de Amsterdamse Zoutsteeg. Zeven mannen en vijf vrouwen stonden er poedelnaakt op straat nadat ze het pand waann ze een leefgemeenschap vormden, m brand hadden gestoken. Ze werden snel opgepakt maar weigerden iets aan te trekken, want: "De waarheid moet naakt zijn." De mannen werden twee weken later ter dood gebracht op de Dam. De vrouwen werden die zomer verdronken m het IJ. Het gmg om een groep wederdopers onder leiding van 'profeet' Hendrik Hendrikszoon. Zij en hun geloofsgenoten vormden in de zestiende eeuw een radicale beweging die zich verzette tegen de gevestigde orde. Het begon met een groep gelovigen die vond dat de kerkhervormmgen van Luther en Zwmgli niet ver genoeg gingen. Ze wilden als gemeenten zelf hun predikanten benoemen en wezen de kinderdoop af; de doop moest een bewuste keuze van een volwassene zijn. Vandaar de naam wederdopers of anabaptisten. De wederdopers stonden voor anarchie en rebellie. Zo vond in 1524 in Zuid-Duitsland een massale boerenopstand plaats onder leiding van wederdoper Thomas Müntzer - die het in de geschiedschrijving van de D D R nog zou schoppen tot een communist avant la lettre. In 1534 veroverde een groep van duizenden wederdopers de Duitse stad Munster. Ze verjaagden er de bisschop en stichtten er het 'Nieuwe Jeruzalem', dat echter meer een soort Sodom en Gomorra werd. In 1535 richtte het leger van de bisschop er een waar bloedbad aan. In de jaren dertig van de zestiende eeuw werden de Wederdopers hardnekkig vervolgd, waarbij alleen al ffl Holland meer dan tweehonderd mensen werden geëxecuteerd. Onder leiding van Menno Simons Werd het anabaptisme in 1539 een respectabele, vreedzame beweging, die zich echter van de overheid bleef distantiëren en dus tot aan de Franse tijd j^ok repressiemaatregelen over zich bleef afroepen. JJe schuilkerk van de doopsgezinden - want zo heten de wederdopers tegenwoordig - aan het Amsterdamse Singel herinnert nog aan deze perioe. Ze IS vermomd als een doorsnee grachtenpand. Naast de schuilkerk bevindt zich de Algemene opsgezinde Sociëteit, waar het Doopsgezinde Semin;anum haar colleges geeft. Nog even maar.

want het seminarium is deze week begonnen met de verhuizing naar de VU. De doopsgezinden willen per se samenwerken met een universiteit, "want de zelfgenoegzaamheid ligt als een belager voor de deur", legt rector Alfred van Wijk uit. "We hebben prikkels, tegenspel van andere groeperingen nodig." T o t 1997 zaten de doopsgezinden aan de Universiteit van Amsterdam. "Maar toen de predikantenopleiding daar in dat jaar werd opgeheven, waren we dakloos", vertelt Van Wijk.

Vrijblijvend Aanvankelijk wilden de doopsgezinden naar de theologische faculteit van de Leidse universiteit. "Maar de VU bleek meer open te staan voor een oecumenische predikantsopleiding dan Leiden", aldus Van Wijk. De doopsgezinden passen ook wel bij de van oorsprong gereformeerde VU, denkt Van Wijk. "De gereformeerden hebben net als de doopsgezinden een afkeer van regels die van bovenaf worden opgelegd. Wij zijn congregationalistisch, wat wil zeggen dat de gemeenten volstrekt zelfstandig zijn." ledere plaatselijke gemeente bepaalt zelf hoe ze haar geloof vormgeeft en uitdraagt. De traditionele christologie van Paulus heeft bij de doopsgezinden net zo veel recht van bestaan als de stroming die stelt dat Jezus vooral een leraar en een profeet is. Met vrijblijvendheid heeft dat niks te maken, stelt Van Wijk. "Hoe kan een keuze voor het anabaptisme vrijblijvend zijn als hij je de kop kan kosten? Want dat gevaar liep je als wederdoper. Als je gepakt werd, gmg je eraan!"

Loonlijst Wie aan de VU een doopsgezinde wil treffen, moet geluk hebben. Op dit moment lopen er nog maar drie studenten van het seminarium rond, een hoogleraar en zes parttime docenten. Het hoofdkwartier bevindt zich op de dertiende verdieping van het VU-hoofdgebouw, waar de theologische faculteit huist. Maar kamer 13A-22 zit tot nu toe meestal op slot. "Ik werk één ä twee dagen per week aan de VU", zegt Piet Visser, hoogleraar geschiedenis van het doperdom, door de telefoon. Vooralsnog bestaat dat werk vooral uit vergaderen over de precieze vorm

van de samenwerking tussen de doopsgezinden en de rest van de faculteit. Zijn onderzoek bestaat uit twee 'klussen', vertelt Visser. De eerste is het schnjven van een boek over de doperse geschiedenis van 1675 tot heden - een vervolg op het standaardwerk van Samme Zijlstra, dat de geschiedenis tot 1675 behandelt. De tweede klus is een internationaal project rond grondlegger Menno Simons. Daarvoor zit Visser toch vooral aan de UvA, waar de bibliotheek van de Algemene Doopsgezinde Sociëteit in Amsterdam is en blijft, omdat dat contractueel is bepaald. Docent Robert Veen geeft het vak doperse zedenleer. "Vooral Nederlandse doopsgezinden hebben een soort natuurlijke afkeer van dogmatiek", legt Veen uit. "Maar er is wel degelijk sprake van een geloofsleer. Tijdens mijn colleges behandel ik bijvoorbeeld het gedachtegoed van de Amerikaan John Howard Yoder. Die stelt onder andere dat de christelijke ethiek vooral een sociale ethiek is. Dit in tegenstelling tot Luthers opvatting dat het aankomt op individuele keuzes."

Voorgekauwd Er is nu sprake van een overgangsperiode. Aan het seminarium aan het Singel zelf studeren nog wat studenten: hbo-mstromers die bijna klaar zijn. Daarna zal alles zich afspelen aan de VU. Twee studenten volgen hier nu een overgangsjaar. Een derde studeert al vanaf het begin aan de VU. Dat is Linda Speekman (24), een 'slachtoffer' van de verwarring die een aantal jaren geleden ontstond rond het zelfstandig voortbestaan van de universitaire predikantsopleidingen in Nederland. Omdat het er toen naar uitzag dat de VU en de UvA zouden gaan samenwerken, schreef ze zich zes jaar geleden in aan de V U om theologie te studeren. Specifiek doperse vakken volgde ze aan het semmarium. Een kwestie van steeds weer overleggen en onderhandelen, vertelt ze. "Omdat ik steeds weer in een uitzondermgspositie zit." Speekman is niet gelovig opgevoed. Ze koos op haar zestiende voor de doopsgezinde gemeente. "Omdat je daar geen voorgeschreven belijdenisgeschriften hoeft te ondertekenen. Bij een doperse belijdenis spreek je je eigen, persoonlijke tekst uit. Het wordt je met voorgekauwd. Omdat ik betrekkelijk laat ging geloven, sprak me dat aan", aldus Speekman. Speekman valt een beetje tussen de wal en het schip wat de verdeling theologie en predikantesopleidmg betreft. Daarom duurt haar opleiding zeven in plaats van zes jaar, en hoe dat laatste jaar gaat worden ingevuld is haar nog steeds onduidelijk. "Het zal uiteindelijk wel goed komen", zegt ze vol vertrouwen. "Tot nu toe is het altijd goed gekomen."

Efficiënter materiaalgebruik en de toepassing van nieuwe en andere materialen in de bouw kurmen een belangrijke bijdrage leveren aan de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. Dat stelt VU-biologe Tessa Goverse in haar proefschrift Building a Climate for Change, waarop ze donderdag 9 oktober promoveert. Bijna dertig procent van de koolstofdioxideuitstoot in WestEuropa komt voort uit de bouw, maar in die sector vindt niet zo veel vernieuwing plaats. Goverse onderzocht de bouwsectoren in Nederland, Groot-Brittarmië, Spanje en Finland en ontdekte dat die elk een eigen karakter hebben, voortkomend uit historisch gegroeide tradities en natuurlijke omgevingsfactoren. Finland heeft zich bijvoorbeeld ontpopt als expert op het gebied van snelle bouw bij koude temperaturen, terwijl Spanje een gunstig klimaat heeft voor de ontwikkeling van beton. Het is niet erg waarschijnlijk dat een van de meest succesvolle maatregelen tegen het broeikaseffect, namelijk de vervangmg van beton door houtskeletbouw, veel kans van slagen heeft in Spanje. (PB)

Vallen Ouderen met een slechte balans, een slecht looppatroon, weinig spierkracht, die medicijnen gebruiken of lijden aan een depressie lopen veel kans om te vallen en iets te breken. Dat ontdekte bewegingswetenschapper en epidemioloog Vianda Stel, die op 8 oktober promoveerde. Stel ontwikkelde een methode om ouderen met een hoog valrisico te identificeren, zodat ze tijdig kunnen worden doorverwezen naar een preventieprogramma. Vallen is een groot probleem bij ouderen. Ongeveer dertig procent van de zelfstandig wonende 65-plussers valt ten minste eenmaal per jaar en vijftien procent valt ten minste tweemaal per jaar. Vaak zijn de gevolgen ernstig. (PB)

Gehakkel Zelfs wanneer je hakkelend en met een rood hoofd een vreemde taal spreekt, ben je vaak beter te volgen dan je zelf denkt. TNO-onderzoeker technische menskunde Sander van Wijngaarden, die op 8 oktober aan de VU promoveerde, stelt dat spreekfouten de verstaanbaarheid niet echt schaden. Een Nederlander die steenkolen-Duits spreekt is voor een Duitser beter te verstaan dan het authentieke Duits van die Duitser voor de Nederlander. Bij het spreken van een vreemde taal moet je weliswaar harder werken dan bij het luisteren, maar tegehjk is de efficiëntie van het spreken groter dan van het luisteren. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen