Ad Valvas 2003-2004 - pagina 351

(O VALVAS 26 FEBRÜARl-2004 '

PAGINA 7

Zonder bodemdiertjes geen nieuwe natuur

Weetjes

Onmisbare onderkruipers

Doof Dove mensen kurmen weer horen dankzij een zogenaamd cochleair implantaat (ei), een oorimplantaat waarmee elektronische impulsen worden doorgegeven aan de gehoorzenuw. Bij goedhorenden zorgen in trilling gebrachte haarcellen voor stimulatie van de zenuwcellen, die het signaal via de gehoorzenuw doorgeven aan de hersenen. Een ei bevat een draadje met twintig elektroden die in het oor worden ingebracht, tegen de falende haarcellen aan. Het geluid dat iemand met een ei hoort is anders dan het geluid d a t een horend persoon waarneemt. Mensen die een ei krijgen moeten dan ook opnieuw Ieren horen. Het afgelopen jaar zijn er in het VU Medisch Centrum tien van zulke implantaten ingebracht. (Bron: Tracer) (PB)

Pe Nederlandse natuur is veel te eenzijdig, om niet te zeggen saai. Zelfs in met 2org beheerde natuurgebieden wil de plantenrijkdom maar niet terugkeren. Bodemecoloog Herman Verhoef weet hoe dat komt: er zitten te weinig beestjes in de bodem.

Das Kapital Kapitalisme is slecht, zegt registeraccountant Chris Hibbitt in het proefschrift over milieurapportages van grote bedrijven waarop hij 26 februari promoveert. Managers houden feiten over de schadelijke gevolgen van h u n bedrijf liever onder de pet, ontdekte Hibbitt. Milieurapportages zijn volgens hem vooral een politiek machtsmiddel om ons te exploiteren, te manipuleren en te verwarren. Doel is het instandhouden van de bestaande economische ongelijkheid. Financieel kapitaal heeft voorrang boven natuurlijk, humaan en sociaal kapitaal. Het zijn de makers van deze rapporten - de accountants, managementconsultants en academici - die zich voor het karretje van de grootindustriëlen laten sparmen, zegt Hibbitt. Bedrijfsverslaggeving moet volgens hem alomvattender zijn en worden gecombineerd met een serieuzere milieuverantwoording. "Op dit moment houden accountants, managementconsultants en academici zich voornamelijk bezig met de symptomen van sociale onrechtvaardigheid en ecologische vernietiging, en niet met de oorzaken", aldus Hibbitt. Volgens hem moet er worden gezocht naar een bruikbaar alternatief voor het kapitalisme, gebaseerd op geheel nieuwe waarden en opvattingen. (PB)

Weimoed Visser

Uitgestorven diersoorten worden soms door de overheid weer uitgezet in de natuur. Otters, korenwolven en bevers zijn - met wisselend succes - teruggebracht in de gebieden waar ze ooit voorkwamen. Maar ook heel kleine bodemdiertjes als springstaartjes en bodemaaltjes worden birmenkort misschien uitgezet, omdat deze diertjes een sleutelrol spelen bij het ontstaan van nieuwe natuur. "Als bepaalde bodemorganismen missen, krijg je een eenzijdige samenstelling van de plantensoorten boven de grond", stelt Herman Verhoef, hoogleraar bodemecologie aan de VU. Verhoef werkte mee aan Vital Soil, een boek in opdracht van het ministerie van Vrom dat binnenkort uitkomt. Hierin geeft hij overheden praktische handleiding voor hoe ze de natuur interessanter kunnen maken met hulp van bodembeestjes. Het probleem van veel (nieuw aangelegde) natuurgebieden is dat de plantenrijkdom niet wil terugkomen. Dat komt meestal door overbemesting. Doordat er in de landbouw de afgelopen decennia veel kunstmest is gebruikt, zit de bodem overvol voedingsstoffen. Het gevolg is dat de snel groeiende planten andere soorten overwoekeren. Je krijgt rietvelden en brandnetelweiden. Nederland heeft veel van deze eenzijdige namur. Verhoef; "Ken je het Naardermeer? Daar heb je hectares met alleen maar pitrus. Dat zijn van die sprieten. Vreselijk saai. Een oorzaak is dat het instromende water te voedselrijkis."

Betuwelijn

Selectieve vretertjes Eenzijdige natuur is overigens niet alleen saai. Monoculturen zijn ook kwetsbaarder voor ziekten, kou, droogte en hitte. Toch wordt grond die jarenlang als landbouwgrond is gebruikt, met ineens volwaardige natuur. Ook als je de chemische samenstelling van de bodem hebt hersteld, blijft de gewenste biodiversiteit namelijk vaak uit. Verhoef noemt het voorbeeld van nieuwe natuurgebieden met te veel voedingsstoffen in de bodem. Ze worden veelvuldig gemaaid en de afgemaaide plantenresten worden weggehaald. "Daardoor maak je de grond minder voedselrijk. T o t voor kort dachten we dat de vegetatie dan vanzelf diverser zou worden, maar dat blijkt niet zo te zijn." Voor het herstel van de biodiversiteit heb je bodemdiertjes nodig, ontdekten de bodemecologen van de VU. Kleine insecten, wormpjes, springstaartjes, schimmels en bacteriën in de grond nebben een grote invloed op de plantengroei boven de aarde. Verhoefs Promovenda Geriinde de Deyn haalde ^'ong jaar Nature met haar onderzoek naar de invloed van dit soort kruiper'les op natuurontwikkeling. Bodemd'ertjes vreten de wortels van planten ^lan. Dat doen ze vaak selectief Daar"or gaan sommige planten dood en ntstaat ruimte voor nieuwe soorten. ^ 0 lang de juiste bodemdiertjes ontweken, krijg je dus nog steeds het "orspronkelijke ecosysteem niet terug, OK al is de chemische samenstelling an de bodem wel goed", weet Verhoef inmiddels.

Herman Verhoef: 'Ken je het Naardermeer? Hectares met alleen maar pitrus. Vreselijk saai'

In de kas slaagde De Deyn erin de soortermjkdom van de planten boven de grond te beïnvloeden door het toevoegen of weglaten van bodemdiertjes.

Kinderschoenen Of het in het groot, buiten in de natuur, ook zo werkt, kan Verhoef niet met zekerheid zeggen. Het onderzoeksgebied is nog relatief nieuw.

Experimenten met het uitzetten van bodemdiertjes buiten - dat gebeurt met grondplaggen - staan nog in de kinderschoenen "We hebben een aantal kleine onderzoeken gedaan. Daarbij zien we inderdaad het gewenste effect in de plantengroei, maar een complicatie bij het grootschalig uitzetten van bodemkruipertjes is dat sommige van die beestjes niet zo mobiel zijn en ze zich dus niet zo makkelijk

Christiaan Krouwels

over een groter gebied verspreiden." Desondanks is Verhoef ervan overtuigd dat het uitzetten van bodemdiertjes een remedie kan zijn tegen eenzijdige natuur in Nederland. "En in elk geval zou er meer onderzoek moeten komen naar de stand van bodemkruipertjes in natuurgebieden, want daarmee kun je veel van de bovengrondse plantengroei verklaren" weet Verhoef.

Op zoek naar de brede verbanden Verhoef raakte meer dan dertig jaar geleden verzeild In het onderzoek naar bodembeestjes. De biologie bestond in die tijd voornamelijk uit het bestuderen van losse diersoorten. Aan de VU zat een onderzoeksgroep die gespecialiseerd was In springstaartjes, heel kleine beestjes die over de hele wereld In de bodem voorkomen. Verhoef: "Dat onderzoek leek me wel wat. Het fascineerde me dat zelfs op de Zuidpool en In de woestijn springstaartjes voorkomen. Ik begon met onderzoek naar het fysiologische aanpassingsvermogen van die beestjes, maar uiteindelijk vind Ik de samenwerking tussen verschillende soorten dieren in de bodem Interessanter." Met een promovendus deed Verhoef In 1 9 8 5 zijn eerste experimenten naar de samenhang van verschillende soorten springstaartjes In ecosystemen In het bos. "Daar wordt nu nog steeds naar verwezen als een van de eerste voorbeelden van biodiverslteltsonderzoek In de bodem." Inmiddels is bodemecologie een volwaardig vakgebied. Verhoef Is zijn hele wetenschappelijke carrière al geïnteresseerd in de bredere verbanden binnen het onderzoek. Niet alleen binnen de biologie, maar ook de samenhang met vakgebieden als aardwetenschappen en milieukunde boeit hem. HIJ werd daarom twee jaar geleden aan de faculteit Aard- en Levenswetenschappen aangesteld als de eerste 'strategische hoogleraar'. Zo'n hoogleraar heeft geen eigen vakgroep onder zich, maar heeft als taak het onderzoek van verschillende disciplines dichter bij elkaar te brengen.

Niemand wil haar nog, maar ze is er nu eenmaal: de Betuwelijn. En ze is nóg weer duurder dan iedereen had gedacht. VU-vervoerseconoom Erik Verhoef heeft voorgerekend dat de exploitatie van de spoorlijn 254 miljoen euro per jaar gaat kosten. Volgens minister Peijs van Verkeer en Waterstaat zal de jaarlijkse exploitatie 27 miljoen euro kosten, maar Peijs houdt geen rekening met de kosten van de aanleg van de 160 kilometer lange spoorlijn. Verhoef doet dat wel, blijkt uit de Volkskrant van 24 februari. D e beraamde kosten moeten regelmatig worden bijgesteld. De vorige Verkeersminister meende nog dat de jaarlijkse kosten tussen de 15 en 25 miljoen euro zouden uitvallen. (PB)

Ecstacy M e t de partydrug ecstaty kun je een nacht lang lekker uit je bol gaan. Maar aan alle leuke dingen komt een eind. Die ecstacy moet, eerunaal in het lichaam, ook weer worden afgebroken. Daarvoor hebben mensen het enzym cytochroom P450 2D6. VU-student farmaceutische wetenschappen Robert van Waterschoot synthetiseerde een nieuwe serie aan ecstasy verwante verbindingen, waarmee hij de werking van het enzym bestudeerde. Op 15 april krijgt hij er de Gouden Spatel voor, een prijs van de Koninklijke Nederlandse Chemische Vereniging. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen