Ad Valvas 2003-2004 - pagina 335

AD VALVAS 19 FEBRUARI 2004

PAGINA 7

Weetjes

VXJ-docent Klaas Rozemond buigt zich over het geluk van mens en dier

'Het varken staat met een-nul voor'

Delirium Plukt een patiënt voortdurend aan dekens of infuusslangen? Veegt hij stof af dat er niet is? Heeft hij last van bewustzijnstoomissen of yerwardheid? Grote kans dat hij aan een delirium lijdt. D e nieuwe 'deliriu m observatie screeninglijst' (DOS) geeft verpleegkundigen een instrument in handen om een 'deher' zo vroeg mogelijk te herkennen en daardoor zo veel mogelijk schade te voorkomen. D e DOS-lijst is de meest gebruiksvriendelijke van twee verschillende deUerobservatielijsten, oordeelt verpleegkundig specialist geriatrie Liesbeth van Gemert, die de Ujsten onderzocht. (Bron; Tracer) (PB)

Hart Regelmatige lichamelijke inspanning verhoogt de aanwezigheid van stikstofmonoxide in het hart. Dit voorkomt verkramping van de'hartspier en verkleint daarmee het risico op hartfalen. Dat zei cardioloog W.J. Paulus tijdens zijn inaugurele oratie deze week in het VU Medisch Centrum. De overgrote meerderheid van de hartpatiënten ontwikkelt hartfalen doordat het hart zich onvoldoende vult met bloed. Het bloed hoopt zich op in de longen, waardoor kortademigheid ontstaat. Dit is allemaal het gevolg van een verlies aan elasticiteit van de hartspier. Door toediening van stikstofmonoxide kan dat verlies worden gecorrigeerd en daarom is Uchaamsbeweging essentieel. (PB)

Crimi

Petci Strelitski

Klaas Rozemond: 'Volgevreten in je stal, dat is het toppunt van geluk'

Wie is gelukkiger: een ontevreden geleerde of een tevreden zwijn? Dat is de vraag die VU-docent Klaas Rozemond zich stelt in 'Filosofie voor de zwijnen'. Een interview dat uitmondt in een pleidooi voor het zwijn-zijn. Marieke Schilp Het begon met een tekst van de filosoof John Stuart Mill: die verklaarde dat een ontevreden Socrates altijd nog gelukkiger was dan een tevreden varken. Want, vond Mill, menselijke genoegens, zoals intellectuele bevrediging en het plezier van emotie en moraal, zijn van een hogere orde dan dierlijk genot. Dat werd een mooie discussie in de leesclub waarin Klaas Rozemond, universitair hoofddocent strafrecht en filosoof, zich samen met collega's over wijsgerige teksten boog. En toen de metafoor van het tevreden, volgevreten zwijn in meerdere filosofische teksten bleek terug te komen - bij Plato, bij Diogenes Laërtius - had Rozemond het thema voor zijn boek te pakken: wie is gelukkiger? Een ontevreden mens of een tevreden varken? Dat er een boek moest komen, stond vast. Rozemond: "Dat was echt een obsessie van me. Ik vond: als je filosofie hebt gestudeerd, moet je een filosofieboek schrijven." Vijfjaar geschreven, volgende maand komt het van de drukker: Filosofie voor de zwijnen. Het boek behandelt niet alleen in 21 hoofdstukken het geluk van mens en dier, maar vormt tegelijk een bijzonder toegankelijke reis door de geschiedenis van de filosofie. Van Socrates via de sceptici, de epicuristen en het Oude Testament naar Schopenhauer en Freud. O m te eindigen met een hartstochtehjke oproep: "Porcraten aller landen, verenigt u . "

Prediker, vergeet die niet: 'Alles is ijdelheid en het najagen van wind.' Dat spreekt me enorm aan." Makkelijk is het niet, het eenvoudige bestaan. O m ons te helpen ontwierp Rozemond zes 'porcratische meditaties'. Wie ze alle zes heeft geoefend, eindigt uiteindelijk met een vrijwel leeg hoofd. Waar Descartes' geestesoefeningen culmineren in de uiteindelijke waarheid: 'ik denk, dus ik besta', concludeert de porcraat gelukzalig; 'ik denk niet, ik ben dier'."

Plato's televisie Niet dat Rozemond zelf al ver op weg is. Er is ook zo veel te doen, neem alleen al dit boek. Vijf jaar lang stopte hij er al zijn vrije tijd in, en als iets hem gelukkig maakte was het wel dat schrijven. Nee, dat is niet tegenstrijdig, het is ook wel erg lastig om alleen maar tevreden varken te zijn. "En bovendien niet realistisch. Büjk maar eens goed naar echte varkens: die moeten natuurlijk wel gevoerd en verzorgd worden. Dus het wordt onhandig als we allemaal tevreden varkens zouden zijn." O m de beurt, dat zou moeten kunnen, daar vallen afspraken over te maken. Of half filosoof en half varken. "Dat is eigenlijk mijn streven: dat ik mijn werk kan blijven doen, als jurist en als filosoof, maar dat ik ook regelmatig de knop omzet: nergens meer aan denken, eten, drinken, liggen, genieten. Dat is al moeilijk genoeg." O m een beetje op weg te komen, is het zaak om je van de alleroverbodigste luxe te ontdoen. Heeft Rozemond al iets significants geofferd? Even denken, ja, de televisie. Die ging kapot toen Frank de Boer tijdens het EK2000 de laatste penalty miste. T o e n hoefde Rozemond geen nieuwe meer. "Dat was echt een bevrijding. D e televisie verschaft toch een raar soort leegheid. Als ik langs zo'n flat loop waar je door de ramen al die schermen ziet flikkeren, moet ik altijd aan Plato's grot denken; mensen die in een schijnwereld leven, die kijken naar dingen die niet echt zijn. Bizar. Ik vond het heerlijk om uit

IJdelheid en wind Porcraten? Dat is Rozemonds zelf gevonden samentrekking tussen Socrates en poreus, Latijn voor varken. Want voor hem is het antwoord op de geluksvraag helder: "Het varken staat met een-nul voor." De mensen moeten weer op zoek naar het beest in zichzelf Wie eenvoudig leeft, zijn meest elementaire behoeften vervuld weet, en verder geen verlangens koestert - alleen die kan waarlijk tevreden zijn. T o p punt van geluk: een volgevreten varken dat gedachteloos in stro of modder ligt te soezen. Geen schaarste, geen stress, maar rust en zelfvoldaanheid. Rozemond staat dichter bij Epicurus dan bij Descartes, dat moge duidelijk zijn. Zijn sympathie ligt i) de filosofen die prediken dat de menselijke samenleving allerlei overbodige begeerten creëert Waar je helemaal niet gelukkiger van wordt. "En

die schijnwereld te stappen. Bovendien scheelt het zo twee uur per avond. Die heb ik ook echt nodig gehad om mijn boek te kunnen schrijven." Hoho, en dat tevreden varken dan? H a d Rozemond de vrijgekomen uren niet gewoon volgevreten en voldaan in zijn bed moeten gaan doorbrengen? Zo bezien was het meer een stap van de filosoof dan van het varken. T o c h is de porcraat echt van plan te veranderen. Misschien wel minder werken, het koophuis van de hand doen, minder vaak uit eten gaan... "Die luxe, daar zou ik denk ik makkelijk buiten kunnen." Consuminderen inderdaad, maar dan zonder het protestelement, zonder een aanklacht tegen de consumptiemaatschappij, gewoon uit egoïstische varkensmotieven; eenvoudig gaan leven om gelukkig te worden.

Zondeval of kennisgebrek? Echt snel zit het er nog niet in. N u druk met lezingen, straks een nieuw boek. Want dat gaat komen. Misschien over de misdaad in de filosofie. Is de mens nu wel of niet van nature goed? Waarom wordt een mens misdadig? "Plato heeft de theorie dat mensen die misdaden plegen een gebrek hebben, namelijk geen inzicht in zichzelf. Als je jezelf echt kent, kun je nooit crimineel zijn." Gebrek aan kennis als bron van de ellende. Dat staat haaks op de bijbelverhalen over de zondeval. Vraag; is de kennis van goed - en dus ook kwaad een garantie tegen misdadigheid, of is het juist de oorzaak ervan? Rozemond is benieuwd wat andere denkers daarover te melden hebben. Misschien hebben we de werktitel al te pakken: Is een filosoof crimineler dan een varken? Filosofie voor de zwijnen: Over het geluk van dier en mens, uitgeverij Veen Magazines, 360 pagina's, € 29,95 Verschijnt deze maand. Meer informatie over de lezingen: www.jetmjkamp.nl.

Utopie Filosofie voor de zwijnen van filosoof en universitair hoofddocent strafrecht aan de VU Klaas Rozemond is een combinatie van filosofie, poézie en tekenkunst. Rozemonds vriendin Jet Nijkamp - ooit aan de VU gepromoveerd in rechtsgeschiedenis - verzorgde de illustraties. Middelbare-schoolvriend Co Woudsma sluit alle hoofdstukken af met een gedicht, waarin hij - als in een klassiek 'koor' - de ervoor beschreven inzichten becommentarieert. Het trio heeft de 21 hoofdstukken inmiddels samengevat in korte lezingen met beeld en geluld, die in april - de maand van de filosofie - regelmatig zijn bij te wonen. Een openbaar college aan de VU is in voorbereiding.

Eindelijk het wijze zwijn te zijn, dat, rustend in de glanzendzwarte modder (met de blik op 't blauw), dan weer kalm wroetend, samen met zijn broeders, zusters, peinst... Waarom toch rose? En vanwaar die krul? Is er na de slager een bestaan? Vriend, knor mij eens uw hartelijke mening! Zo, vol trage biggenwijsheid, zal onze tijd gelukkig zijn vergaan.

De geheugendetector is een goed alternatief voor de omstreden leugendetector. Dat stelt rechtspsycholoog Peter van Koppen. Het gebruik van de leugendetector kan veel stress veroorzaken, wat tot foute conclusies kan leiden. Maar een geheugendetector wijst nooit een niet-schuldige als mogelijke dader aan, meent Van Koppen. Bij het gebruik ervan stellen onderzoekers vragen over details die alleen een dader kan weten. Deze vragen worden afgewisseld met vragen over verzonnen details. Reageert een verdachte fysiek als er een antwoord voorbijkomt dat alleen de dader kan kermen, dan weet hij dus meer van het dehct. D e geheugendetector kan zijn dienst vooral bewijzen in het begin van de opsporing. Uit meerdere verdachten kan dan een snelle selectie worden gemaakt. (PB)

Duitse film Wie in de jaren twintig in Amsterdam een Duitse film wilde zien, ging naar het Rembrandttheater aan het Rembrandtplein. Däär draaiden revolutionaire films als Metropolis van Fritz Lang en de historische drama's van Ernst Lubitsch. Geen wonder, want het Rembrandttheater was sinds 1919 in handen van het Duitse filmconglomeraat UFA. Dat probeerde zo zijn positie op de Nederlandse markt te verstevigen voordat ons land zou worden overspoeld door Hollywood. Net op tijd, want in 1921 opende Tuschinski even verderop, aan de Reguliersbreestraat, zijn deuren en daar draaiden vooral Amerikaanse films. Dat beide bioscopen zich zo hadden 'gespecialiseerd' vermoedden filmhistorici altijd al, maar ze weten het echt zeker sinds een groep studenten algemene cultuurwetenschappen van de VU onder leiding van filmhistoricus Ivo Blom in de archieven dook om bioscoopprogramma's uit de jaren twintig en dertig te achterhalen. Een andere uitkomst; films werden in die jaren maar heel kort vertoond. Twee weken achtereen in één bioscoop was al uitzonderhjk. Dat staat te lezen in de Ons Amsterdam van deze maand, waarin Blom de eerste onderzoeksresultaten presenteert. (AP)

Co Woudsma

itêÊc^ÊmwÊi^^i

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen