Ad Valvas 2003-2004 - pagina 195

JO VALVAS 2 7 NOVEMBER 2 0 0 3

I PAGINA 1 1

Volgens milieuhoogleraar Pier Vellinga vraagt Nederland gewoon om een watersnoodramp

Pompen en verzuipen Er hoeft maar ergens een zeewering te breken of half Holland staat blank. En de Kans daarop is veel groter dan we denken. Maar milieu­ hoogleraar Pier Vellinga ziet dat niet snel veranderen. Daarvoor zijn we al te lang verkeerd bezig.

kope energiebron bracht Nederland grote welvaart in de zeventiende eeuw", schrijft hij. Maar tegelijkertijd "werd hiermee een begin gemaakt met de toename van C02­concentratie in de atmosfeer". Die kooldioxideconcentraties zullen aan de aandacht van de zeventiende­ eeuwers ontsnapt zijn, maar andere ongewenste bij­eflfecten moeten ze dondersgoed m de gaten gehad heb­ ben. Zoals de inklinkmg van het land. Of, in het geval van 'natte vervening' (turfwinning in gebieden waar de grondwaterspiegel al hoog stond), het ontstaan van uitgestrekte, diepe plas­ sen die nogal eens de neigmg hadden 'aan de wandel' te gaan; als de wind het water opstuwde, kon het hele ein­ den aangrenzend land wegslaan. De eerder genoemde Pnns Alexander­ en Zuidplaspolders waren ooit zulke plas­ sen. Laatstgenoemde rukte op een gegeven moment zo gevaarlijk dicht richting Gouda op dat hij wel droog­ gelegd moest worden.

Anne Pek Verbijsterd volgde hij eind augustus het mediaspektakel rond de dijkdoor­ braak bij Wilms. " Z o ' n mini­over­ strominkje! Een boel parketschade en dat was het dan. W a t is er nou hele­ maal gebeurd? Er is een veendijk bezweken en daardoor is er een ring­ vaart leeggelopen! Een ringvaart ­ dan heb je het dus over een eindige hoe­ veelheid water; op is op. Maar de mensen reageerden er heel heftig op. Ik dacht: beseffen ze wel wat het echte gevaar is? Die veendijken zijn allemaal binnendijken, die hebben nergens een cruciale functie. Dat daar zo af en toe wat aan mankeert, hoort bij de risico's van ons land. D e veiligheid van de pnmaire waterkeringen is veel belang­ rijker Als die bezwijken hebben we het niet meer alleen over materiele schade, dan vallen er doden. Maar dat besef lijkt geheel te ontbreken. Dat heeft me geïnspireerd tot het uitbren­ gen van dit rapport." 'Dit rapport' is Klimaatverandering en de veiligheid van Nederland, het onder­ zoeksverslag waarmee VU­hoogleraar klimaatverandering Pier Vellmga afge­ lopen week onder andere 2 Vandaag haalde. Er wordt dan ook in betoogd dat de kans dat ons land wordt getrof­ fen door een watersnoodramp è la 1953 veel groter is dan overheid en samenleving tot nu toe denken. De milieuonderzoeker en waterbouw­ kundige kwam tot die conclusie na een 'meta­analyse' van bestaande lite­ ratuur op het gebied van klimaatver­ andermg en van de veiligheidsnormen die de overheid de afgelopen jaren stelde naar aanleiding van bijvoor­ beeld de vliegramp in de Bijlmer en de vuurwerkramp in Enschede. Zijn conclusie: de overheid hanteert voor wonmgbouw in de buurt van vliegvel­ den, chemische industrie, tankstations en andere risicovolle activiteiten veel strengere veiligheidsnormen dan voor wonmgbouw in laaggelegen gebieden. En dat terwijl de kans op een 'super­ stormvloed' die die polders in één klap onder water zou zetten, door het broeikaseffect ook nog eens veel gro­ ter is dan waar de overheid mee rekent. Vellmga, verontwaardigd: "Dat leidt tot de vreemde situatie dat je rond fabrieken huizen moet afbreken als de jaariijkse kans er groter is dan één op de miljoen dat er een burger overlijdt door een ongeluk met die fabriek, ter­ wijl er vrolijk wordt gebouwd op plek­ ken waar de individuele jaarlijkse kans om te verdrinken door een overstro­ ming één op tienduizend ä één op honderdduizend is." Het stoort hem dan ook zeer dat er de laatste jaren uitgerekend in de diepste droogmakerijen van Nederland, zoals de Zuidplaspolder en de Prins Alexan­ derpolder tussen Rotterdam en Gouda, heel veel woningen en bedrij­ nen zijn neergezet. "Die polders liggen tot zeven meter beneden N A P . En tij­

Duurzame energie

Vi­jCS Amsterdam en de polders ten zuiden van de stad. Linksonder de Bovenkerker polder en andere door turfstekers tot waterplas getransformeerde stukken veenland. dens een stormvloed kan de Noordzee wel drie tot vijf meter boven N A P komen. D u s je kunt je wel voorstellen wat er gebeurt als er bij Krimpen aan den IJssel iets mis gaat met de storm­ vloedkermg. Ook als ze zo'n door­ braak zien aankomen, hebben de mensen die daar vlak achter zitten nauwelijks kans te vluchten ­ de uit­ valswegen zouden binnen de kortste keren verstopt zitten. Als ze geluk hebben, wonen ze boven de derde verdieping in een flat." Ook verder noordelijk zou zo'n water­ vloed enorme schade aanrichten, al is de ergste kracht er wel af tegen de tijd dat hij via het Groene Hart de Haar­ lemmermeer bereikt. "Schiphol zou een paar maanden plat liggen. Alleen al daardoor zou zo'n inbraak van de Noordzee totaal ontwrichtend werken. Een jaarlijkse kans van één op de tien­ ä honderdduizend is al met al dus al veel te groot."

Disciplinaire kokers Was 'Wilnis' voor Vellinga aanleiding de publiciteit te zoeken met de uitkom­ sten van zijn onderzoek, een 'dijkramp­ je' eerder dit jaar bracht hem op het idee überhaupt eens grondig studie te maken van Nederlands veüigheid voor stormvloeden. "Afgelopen winter stroomde bij Itteren de Maas weer eens over de rivierdijk, wat een boel media­aandacht trok. Toen een tv­ ploeg me in het kader daarvan mee­ nam naar de dijkgraaf van Schieland, zei die tegen me: 'Wordt het niet eens tijd dat jij je met het échte probleem bemoeit? Maak je eens wat drukker over onze veiligheid bij een superstorm op de Noordzee!' Kort daarna vroeg de Erasmus Liga (een stichttng die in 1972 werd opgericht ter bezinning op de proble­

matiek van 'de grenzen aan de groei', AP) me of ik in mei de Erasmuslezing 2003 wilde houden. Oké dan, dacht ik, en ik dook in het gat tussen enerzijds de verzamelde kennis over klimaatver­ anderingen en anderzijds de risiconor­ men die de overheid hanteert. Met als uitkomst dit onthutsende resultaat." Overigens begrijpt Vellinga best hoe het tot genoemd 'gat' kon komen. "Bij de overheid zitten de mensen te veel in disciplinaire kokers. De een houdt zich met de veiligheid van waterkeringen bezig, de ander met klimaatveranderm­ gen en weer een ander met het risico van neerstortende vliegtuigen of vuur­ werkopslagplaatsen, en ze overleggen zelden met elkaar. Zo komt het daar dus nooit tot de integrale risicoaanpak die inzichten als deze kan opleveren." Dat zie je zelfs binnen het ministerie van Verkeer en Waterstaat, signaleert hij: "Terwijl Waterstaat het Deltaplan nog moet voltooien, wil Verkeer de files oplossen. En als de Tweede Kamer dan denkt dat het met die vei­ ligheid wel goed zit en dat er n u ein­ delijk meer asfalt moet komen, gebeurt dat laatste."

behoort. "Als kind leerde ik op school: God schiep de wereld en de Nederlan­ ders schiepen Nederland", vertelt Vel­ linga. "We hadden ons land zoge­ naamd veroverd op de zee. Maar dat is helemaal niet waar! Toen de Batavie­ ren hier binnentrokken, lag het land nog overal boven zeeniveau. Pas toen we het tegen stormvloeden bedijkten en het gingen ontwateren om het beter te kuimen bewerken, kwam het door inklinking lager te liggen. We hebben onszelf beneden N A P gepompt!" Niet alleen verlaagden we de grond­ waterstand om de landbouw te verge­ makkelijken, ook pompten we onszelf de diepte in om turf te ktmnen wm­ nen. Daaraan besteedt de milieuhoog­ leraar in de epiloog van zijn rapport apart aandacht. "Ontwatering en de uitgebreide winning van turf als goed­

Turf winnen doen we tegenwoordig niet meer, aardgas winnen des te meer. Met gelijksoortige gevolgen. Vellmga: "Op sommige plaatsen in de noordelij­ ke provincies is de bodem er al een halve meter lager door komen te lig­ gen. De provincie Groningen heeft er compleet nieuwe gemalen voor moeten bouwen. De hele waterhuishoudmg van de provmcie is erdoor veranderd." Het wekt dan ook geen verbazing dat Vellinga zijn rapport besluit met een pleidooi voor overschakeling op duur­ zame energie. Alleen daarmee kan immers die "hardnekkige relatie" tus­ sen bodemdalmg en broeikaseffect doorbroken worden. Of overheid en samenleving zich daarvan tijdig laten overtuigen, is voor de milieuhoogle­ raar helaas nog maar de vraag. "Je ziet in de Nederlandse geschiedenis steeds dat de mensen pas echt iets doen als er een grote overstroming is geweest. De Afsluitdijk is pas gebouwd na de stormvloed van 1916, terwijl de plan­ nen er al veel langer lagen. Hetzelfde geldt voor de Deltaplannen. Die kwa­ men ook pas nä de watersnoodramp van 1953." Hoe kan hij zelf eigenlijk nog rustig m Nederland wonen? "Ach, we zijn altijd nog veiliger dan vóór het Delta­ plan." En als de dijken zouden bezwij­ ken op een moment dat hij thuis is, zit hij goed. Hij woont namelijk in Sche­ veningen, in de duinen. Glimlachend: "Vijf meter boven N A P . "

Duivelse samenhang Een verkokering die extra wrang is omdat er, in de woorden van Vellinga, een "duivelse samenhang" is tussen de fileproblematiek enerzijds en onze kwetsbaarheid voor het water ander­ zijds. Of, breder gesteld, tussen de westerse levensstijl en Hollands p o m ­ pen­of­verzuipensituatie. Want hoe hoger onze kooldioxide­uitstoot, hoe sterker het broeikaseffect, hoe gevaar­ lijker de zeespiegelstijging en de stor­ men op de Noordzee. En het is alsof die samenhang tot de constanten van onze geschiedenis

Baggeraars winnen turf onder de grondwaterspiegel. Door deze vorm van brandstofwinning ontstonden veel gevaarlijke watervlaktes in Nederland.

advertenties

Future

Engineers

HUISWERKINSTITUUT NHI AMSTELVEEN

Dynamisch IT­bedrijf is op zoek naar:

Voor informatie l<ijl< op: http://www.future­engineers.nl/vacatures.html

Anjeractie

Z o e k t studenten o m van 15­18 uur leerlingen uit

Software Ontwikkelaars

1 niet ïotider

Prins Ik­rnhard "< t^v Cultuurfonds

Nieuw in Amsterdam­zuid Goed georganiseerde

HUISARTSENPRAKTIJK Hulb Franssen Ernst Wijsmuller

het voortgezet onderwijs individueel te begleiden bij

Meer wetï^ïl? Be! 0 2 0 52Q B\ ^ o .

hun huiswerk. Kijk op

of 1<!i''­C'P ^vvvw.cuHutirfonds.nl .

www.studiecentra.nl of bel naar 0 2 0 ­ 4 1 2 1 2 4 6

STORT Oi> GIRO 5 0 5 O of geef aan de collectant

Nog plaats voor ziekenfonds en particulier verzekerden in geheel A'dam Zuid en Centrum. Jonge huisartsen, snelle behandeling. Geen wachttijden. Sarphatipark 102 Amsterdam tel. 020­6713389

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen