Ad Valvas 2003-2004 - pagina 554

AD VALVAS 17 JUNI 2004

PAGINA 6

Letterenfaculteit buigt zich over onze beeldvorming van de Tweede Wereldoorlog

m- fJ-"'' VLi

Peter B reedve d

De zestigste verjaardag van de geallieerde invasie van Normandië, 'D­day', was voor de Ameri­ kaanse regering een mooie aanleiding om Euro­ pa nog eens onder de neus te wrijven wie het continent ook alweer had bevrijd. Condoleezza Rice, de Amerikaanse veiligheidsadviseur, zei vorige week in Berhjn te hopen dat de Europese landen zich herinneren hoe de zaken ervoor stonden in de Tweede Wereldoorlog. Het is het geïrriteerde 'zve saved your ass in World War ir waarmee veel Amerikanen elke Europese kritiek op de 'War on Terrorism'paTeren. "Ame­ rika begrijpt die kritiek gewoon niet, het is immers aangevallen op zijn eigen grondgebied? Daartegen moeten ze dan toch actie kunnen ondernemen? Waarom steunt Europa het dan niet?" zegt letterkundige Diederik Oostdijk van de opleiding Engels. Namens de Letterenfacul­ teit organiseert hij van 21 tot en met 23 juni aan de VU de interdisciplinaire conferentie The Sto­ ries of World War II oftewel 'De verhalen van de Tweede Wereldoorlog'. De centrale vraag op de conferentie is of er een Amerikaanse (of interna­ tionale) consensus is over de betekenis van de Tweede Wereldoorlog. Voor de meeste Amerikanen is het al zestig jaar lang vrij duidelijk: in de Tweede Wereldoorlog vochten ze een 'good war'. "Alles klopte", zegt Oostdijk. "Er was een duidelijke vijand en de Amerikanen hadden een heroïsche rol. Na de Duitse nederlaag hielpen ze Duitsland zelfs bij de wederopbouw. Allemaal in dienst van de vrij­ heid en de democratie. Die 'hero'ificatie' is de laatste jaren alleen maar heviger geworden."

Joodse lobby Toch zijn er sinds het einde van de oorlog wel verschuivingen geweest in de Amerikaanse inter­ pretatie. "De eerste vijftien jaar na de bevrijding was er in de Verenigde Staten bijvoorbeeld nau­ welijks aandacht voor de holocaust", zegt Oost­ dijk. "Pas later werd dat een zeer belangrijk thema. In 1994 werd in Washington het US

Ter nagedachtenis

Cees Datema geen man van dikke nota's

*^^' ^', ^ i ^ E : ~

Helden of schurken 'Heroes in a good war' waren ze, onze bevrijders. IVIaar waarom bombar­ deerden ze Nijmegen dan? En lioe 'goed' was de vernietiging van Dresden? Zestig jaar na D­Day zijn de opvattingen over de Tweede Wereldoorlog flink aan het verschuiven. Aanleiding voor een conferentie op de VU.

Holocaust Memorial Museimi geopend." Waarom juist in Amerika zo veel aandacht is voor een gruwel die zich in Europa heeft afge­ speeld, is Oostdijk onduidelijk. "Voor de slach­ ting die de Rode Khmer in de jaren zeventig in Cambodja heeft aangericht is nauwelijks belang­ stelling, terwijl daarbij ook miljoenen doden zijn gevallen. Er zijn mensen die wijzen naar de machtige joodse lobby in Amerika en een film als Schindler's list heeft ook enorm bijgedragen aan de bewustwording omtrent de holocaust."

Stadsguerrilla In Europa zijn de visies op de 'goede oorlog' sinds de bevrijding wél dramatisch veranderd. Neem het Amerikaanse bombardement op Nij­ megen op 22 februari 1944. Lange tijd goldt dit als een vergissing van de Amerikanen, die in de veronderstelling waren dat ze een Duitse stad bombardeerden. "Bij de vijftigjarige herdenking van dat bombarde­ ment, in 1994, was dat nog steeds zo", vertelt Oostdijk, zelf getogen in Nijmegen. "Maar toen afgelopen februari de zestigse verjaardag werd her­ dacht, verschenen her en der stukken in de krant die suggereerden dat Nijmegen opzettelijk was platgegooid om te voorkomen dat de geallieerde troepen bij de invasie van Nederland een stads­ guerrilla in Nijmegen zouden moeten voeren."

Op 2 9 mei overleed op zestigiarige leeftijd plotseling dr. Cees Datema. Het bericht was een schok voor de Vrije Universiteit, waar hij jarenlang werkte en zelfs zes jaar rector magnificus was. De huidige rector over de man achter de leesplankjes en de Griffioen.

Cees Datema studeerde van 1 9 6 2 tot 1 9 6 7 Klas­ sieke Letteren aan de VU. Hij promoveerde op 1 1 december 1 9 7 0 bij prof.dr. J.J. Thierry. Na een korte loopbaan als wetenschappelijk (hoofd)mede­ werker werd hij op 24­jarige leeftijd benoemd tot hoogleraar Oudchristelijke Griekse en Latijnse Taai­ en Letterkunde en het Grieks van het Nieuwe Tes­ tament. Dit ambt combineerde hij van 1 9 8 4 tot 1987 met het conrectoraat. Daarna was hij gedu­ rende zes jaar rector magnificus van onze universi­ teit. Cees was een man van weinig, doch altijd houtsnij­ dende woorden. Hij was sterk betrokken bij alles wat zich in de wetenschappelijke wereld, binnen en buiten de VU, afspeelde. Hij was analytisch, eiste veel van anderen maar ook van zichzelf. Enkele voor hem kenmerkende uitspraken waren: "Doe w a t j e doet goed", en "Afspraak is afspraak". Hij streefde voortdurend naar een verdergaande pro­ fessionalisering van de VU, naar kwaliteitsverho­ ging van onderwijs, onderzoek en maatschappelijke dienstverlening. Hij speelde een cruciale rol in de totstandkoming van de onderwijscampagne.

Waar komt die verandering van inzicht opeens vandaan? Volgens Oostdijk heeft het met de oor­ log in Irak te maken. "De Verenigde Staten wor­ den niet langer vertrouwd. De mythe van de American benevolence, die zegt dat Amerikanen alles doen in dienst van de vrijheid en de demo­ cratie, wordt niet meer geloofd. Ook in Duitsland is een kleine revolutie gaan­ de, getuige het debat dat er momenteel wordt gevoerd naar aanleiding van het boek Der Brand van historicus Jörg Friedrich (2002). Daarin gaat de aandacht voor het eerst uit naar Duitse burgers als slachtoffers van de geallieer­ de bombardementen, in plaats van naar de schurkenstatus die Duitsland zichzelf ook had aangemeten. "Friedrich had al eerder een boek gemaakt met foto's van de verkoolde lichamen van de slacht­ offers van bombardementen, die sterk doen den­ ken aan de foto's van holocaustslachtofifers", ver­ telt Oostdijk. Hij had Friedrich graag als spreker op zijn conferentie gehad, maar kreeg geen reac­ tie op de uitnodiging die hij hem stuurde.

Oorlog voor dutntnies Wel op de conferentie spreekt VU­letterkundige Theo Bögels, die is geboren en opgegroeid in Groesbeek bij Nijmegen. De verhalen van Groesbekers over de Canadezen geven een beeld

gestart in het najaar van 1 9 9 1 onder de titel 'Noblesse Oblige' en gericht op hoogwaardig onder­ wijsaanbod en een gedegen, effectieve onderwijs­ organisatie, en studeerbare programma's van goede kwaliteit. Dit beleid is algemeen erkend en beloond met de Hoger Onderwijs Prijs. Nadrukkelijk en immer doende om de VU meer naar buiten te brengen, was Cees initiator van en drijvende kracht achter de ontwikkeling van de VU­ huisstijl met de Griffioen en de publiciteitscampag­ ne 'Deze tijd vraagt om een Vrije Universiteit', ondersteund door het welbekende leesplankje met de nog altijd even aansprekende oneliners als "Deze tijd vraagt om nuchtere dromen, om studen­ ten die leren leren maar ook leren denken, om onderzoekers die ook boven zoeken, om weten­ schappers die meer dan hun verstand gebruiken, om hoogleraren die ook leraar zijn, en om ideeën die geen nota's blijven". Cees was geen man van dikke nota's en lange ver­ gaderingen. Hij was direct, open, duidelijk en deed 'management by walking'. Hij stond pal voor de Griffioen. Wetenschap wordt beoefend met beide benen op de grond van ervaring, en met een royale vlucht van verbeelding. Het beeldmerk weerspiegelt bewogenheid en nuchterheid, maar ook zijn eigen bevlogenheid, en nuchterheid. Hij was bovendien een groot pleitbezorger van een ander, minder krampachtig omgaan met de doel­ stelling van de VU. "Wat tenminste wel verwacht

dat aanzienlijk afwijkt van het gebruikelijke beeld van de sympathieke bevrijders. De inwoners van Groesbeek konden zelfs beter opschieten met de Duitse bezetters dan met de Canadezen. Verder is er Keith Dickson, die in zijn boek World War II f or Dummies uitlegt wat dat nou eigenlijk precies was, die Tweede Wereldoorlog. Maar wat laat je weg in zo'n boek en wat mag er absoluut niet ontbreken? Die vraag zal de Ame­ rikaan op de conferentie beantwoorden. Verder komen de Amerikaanse Japan­deskundi­ ge John Dower, die zich bezighoudt met Ameri­ kaans racisme in de Tweede Wereldoorlog; Tomas Pollard, letterkundige aan de Nijmeegse KathoUeke Universiteit, die 'Goede Oorlogs­ grappen' in de romans van de Amerikaanse schrijvers Kurt Vonnegut, Joseph Heller en Philip Roth behandelt; en de Duitse mediades­ kundige Thomas Schneider, die zich verdiept in het eerste halfuur van Steven Spielbergs film Saving Private Ryan. Oostdijk zelf is bezig met een boek over vijf Amerikaanse dichters die allemaal volwassen werden tijdens de Tweede Wereldoorlog en die op verschillende manieren hun kritische visie op die oorlog ontvouwen in hun werk. Hij behan­ delt op de conferentie de relatie tussen de dich­ ter Randall Jarrell en de joodse filosofe Harmah Arendt, en de invloed van die laatste op Jarrells oorlogspoëzie. "Oorlogspoëzie vervulde in de negentiende eeuw dezelfde rol als oorlogsfilms na de Tweede Wereldoorlog", legt hij uit. "Ze bezongen de glorie en heroïek. Naoorlogse poëzie biedt juist een tegenwicht aan de films, omdat ze uiting geeft aan persoonlijke ervaringen en leed." De Amerikaanse ambassade is één van de spon­ sors van de conferentie, maar volgens Oostdijk heeft die geen moeite met een kritische bhk op de Amerikaanse rol in de Tweede Wereldoorlog. "Het in perspectief plaatsen van de Amerikaanse politiek is goed voor de Verenigde Staten, daar is ook de ambassade zich van bewust." Voor meer informatie over de conferentie: www.let.vu.nl/master/english/news.htm

mag worden van ieder personeelslid is dat hij of zij het christelijk perspectief, van waaruit we ons werk aan de VU willen doen, respecteert, ook als men daar persoonlijk niet op aangesproken wil worden. De VU­gemeenschap moet ook wervend willen zijn voor mensen die het de moeite waard vinden om aan het werk binnen faculteiten en diensten mee t e doen, ook al staan ze niet in de christelijke tradi­ tie. Wij zijn gebaat bij personeelsleden die een open oog hebben voor en interesse tonen in vragen van levensbeschouwing en wetenschap, en die een bijdrage willen leveren aan de bezinning op de ver­ houding tussen die beide." Ook dat was Cees Datema. Op vrijdag 4 juni hebben velen afscheid van hem genomen in een dankdienst in de Keizersgracht­ kerk. Cees was een erg betrokken, integer en wijs mens, die in zeer veel zaken geïnteresseerd was en van het leven genoot. Hij las graag uit de Wijs­ heid van Jezus Siracli, een van de Deuterokanonie­ ke boeken. Daarom heeft de VU de volgende tekst in de overlijdensadvertentie opgenomen: "De wijs­ heid brengt haar zonen tot aanzien en ontfermt zich over degenen die haar zoeken. Wie haar lief­ heeft heeft het leven lief." Wij gedenken Cees Datema met grote erkentelijk­ heid en wij bidden God om troost voor allen die hem lief en dierbaar waren. Prof.dr. Taede Sminia, rector magnificus

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen