Ad Valvas 2003-2004 - pagina 317

AD VALVAS 12 FEBRUARI 2004

PAGINA 5

Essay: weg met de Jip-en-Janneke-universiteit

Talent moet weer aan zijn trekken komen

Te weinig studiepunten? Wegwezen dan. Want je haait het niveau van het universitair onderwijs omlaag, en daarmee de waarde van de bul. Ad Valvas-redacteur Weimoed Visser op de bres voor een strenger selectiebeleid.

Mi)n eerste college Inleiding in de sociologe zal ik nooit vergeten. Niet vanwege de inhoud, maar vanwege de onrust in de rij voor me toen de docent een woord gebruikte dat blijkbaar te hoog gegrepen was. H o e schrijf je dat? Wat bedoelt-ie? Twee studentes keken of ze het in Keulen hoorden donderen. Wat betekende in 's hemelsnaam het woord ethisch? Ik was verbijsterd. De dames verdwenen gelukkig birmen een maand uit zichzelf Natuurlijk is dit niet maatgevend voor het niveau van studenten, zelfs niet bij sociologie de studie waar naar men zegt veel domheid zich verzamelt. Wel heb ik me later soms afgevraagd of de dames niet gewoon h u n doctorandustitel hadden gehaald als ze waren gebleven. Want mijn ervaring is dat studiebegeleiders en docenten zich tot het uiterste inspanden om iedereen over de eindstreep te trekken. Daarvoor werd desnoods het hele programma omgegooid: zakten er te veel studenten op statistiek? D a n kwam er het volgende studiejaar een extra werkcollege. Was een vak te zwaar? Dan werd het het jaar daarop in tweeën gedeeld. H a d zeventig procent van de studenten een tentamen niet gehaald? Dan lag het vast aan de docent en werden de cijfers opgehoogd. "We doen alles voor studenten die eigenlijk helemaal niet op de universiteit horen", mopperde een sociologiedocent van de oude stempel eens in de pauze van een college.

Subtiel verschil Natuurlijk is het een groot goed dat zo veel jongeren tegenwoordig kunnen studeren. Dat de universiteiten toegankelijk zijn voor alle studenten ongeacht h u n komaf, is een van de verworvenheden van de vorige eeuw. Individuen en de economie profiteren gigantisch van het toegenomen opleidingsniveau. Maar inmiddels lijken universiteiten te zijn doorgeschoten. Het zijn massa-instituten geworden Waar iedereen kan studeren, ongeacht zijn of haar intellectuele capaciteiten. D e financiering ^an het hoger onderwijs werkt die massaliteit in de hand: universiteiten krijgen betaald per student, dus hoe meer studenten, hoe meer geld. Dat universiteiten daarnaast ook nog eens worden afgerekend op het aantal afgestudeerden, stimuleert hun selectiviteit niet bepaald. Als iemand een vwo-diploma heeft gehaald, öioet diegene het niveau op de VU aankunnen", 2ei rector Sminia onlangs. De universiteit is in 2i)n optiek dus de voortzetting van het vwo. Van Oorsprong was die gerichtheid andersom, daar

getuigt de volledige naam 'voorbereidend wetenschappelijk onderwijs' nog van. Het verschil is subtiel, maar veelbetekenend. Het perspectief is verwisseld, het niveau van het vwo is uitgangspunt geworden. Universiteiten leggen daarmee veel verantwoordelijkheid voor het niveau van hun onderwijs buiten zichzelf. Ze kiezen niet wat ze zelf zouden willen zijn, ze zijn ermee bezig een zo groot mogelijk publiek voor zichzelf te creëren. Dat lukt aardig: de afgelopen vijf jaar is het aantal eerstejaarsstudenten aan Nederlandse universiteiten gegroeid van 30.000 naar 35.000, een stijging van zestien procent. Economisch gezien is die houding rationeel. Universiteiten zijn de hoogste onderwijsinstellingen in ons land, wat betekent dat ze weinig te verliezen hebben aan de bovenkant, onder de begaafdste studenten - die kunnen immers niet kiezen voor nog een hogere opleiding -, en aan de onderkant veel kunnen wannen, lees: mensen kunnen weghalen bij andere onderwijsvormen. Als je het hoger onderwijs maar 'Jip en Janneke' genoeg maakt, kan uiteindelijk iedereen naar de universiteit.

Voorgekauwd p r o g r a m m a Is het dan zo erg met het onderwijsniveau? Het opiniestuk van rechtenstudent Arjan Schakel dat Ad Valvas vorige week plaatste, spreekt wat dat betreft boekdelen. Schakel klaagt dat het hele studieprogramma bij rechten schools en voorgekauwd is. Ook mijn persoonlijke ervanng is dat het de afgelopen tien jaar hard is gegaan met de verschoolsing van de universiteit. Toen ik ging studeren, halverwege de jaren negentig, had je als student nog genoeg vrijheid om twee studies te combineren. T o e n ik afstudeerde, eind jaren negentig, had een groot deel van deze vrijheid plaatsgemaakt voor verplichte bibliotheekinstructies en studievoortgangsgroepjes. Dit soort servicevakken hoort niet als verplicht onderdeel in het studieprogranmia thuis. Maar omdat de universiteit zich nou eenmaal richt op aanwas aan de onderkant van de markt, zal het programma steeds schoolser worden en wordt een universitair diploma steeds minder waard. Tegenstanders van selectie komen vaak met het argument dat je ongelijke kansen zou creëren, maar oud-staatssecretaris van culmur Rick van der Ploeg stelde onlangs terecht in Het Financieele Dagblad dat selectie juist essentieel is voor "degenen die rechtvaardigheid hoog in het vaan-

del hebben. Getalenteerde kinderen uit achterstandsgezinnen die door hard te werken havo, atheneum of gymnasium hebben afgerond, doen het goed in het hoger onderwijs en profiteren extra van selectie. Ze hoeven dan ook niet in dezelfde collegebanken te zitten als verwende, luie, ongeïnteresseerde rijkeluisstudenten." Juist de talentvolle studenten worden de dupe van het gebrek aan selectie. Als ze al niet direct last hebben van ongetalenteerde en ongeïnteresseerde medestudenten, dan hebben ze in elk geval last van de aanpassingen in het programma, van de verplichte instructies die ten koste gaan van inhoudelijk onderwijs.

U vraagt, wij draaien Gelukkig onderkent ook de huidige staatssecretaris van onderwijs, Nijs, het probleem. Ze wil dan ook meer selectie in het hoger onderwijs omdat "getalenteerde studenten anders genoodzaakt zijn uit te wijken naar het buitenland". Daarom mogen universiteiten vanaf volgend jaar h u n studenten selecteren, door toelatingsexamens of door hogere collegegelden. T o c h zullen weinig universiteiten enthousiast aan de slag gaan met de uitdunschaar. Ze zijn juist verwikkeld in een slag om de massa en selectie maakt de vijver kleiner en de spoeling dunner. D e VU is, evenals de meeste andere universiteiten, dan ook tegen selectie aan de poort en tegen het bindend studieadvies. Alleen in de masterfase wil de imiversiteit hier en daar gaan selecteren. M e t die houdmg, hoe verklaarbaar ook, ontiopen universiteiten hun verantwoordelijkheid. Ze getuigt, kort door de bocht, van een 'u vraagt, wij draaien'-mentaliteit. In de concurrentiestrijd om de student durven universiteiten geen ondergrens te stellen. Dat laten ze graag over aan anderen. De vooropleiding bepaalt het niveau, de studenten zijn zelf verantwoordelijk voor hun keuzes. Dat dat tot vreselijke problemen kan leiden, is gebleken bij de faculteit Sociale Wetenschappen van de VU, waar tot vorig jaar iedereen met een hbo-diploma in twee jaar een doctorandustitel kon halen. Deze kortste weg naar een bul trok honderden studenten, van wie een groot deel na jaren modderen definitief vastiiep m de studie. D e docenten konden de toeloop met aan. Inmiddels heeft de faculteit ingezien dat het zo niet werkt; dit jaar is ze begonnen met selectie aan de poort door een assessment.

Ook bij een aantal andere universiteiten heeft de wal het schip gekeerd en wordt geëxperimenteerd met selectie. Leiden heeft als enige universiteitsbreed een bindend studieadvies. Dat houdt in dat eerstejaars die minder dan de helft van h u n studiepunten halen, er weg moeten. D e universiteit overweegt zelfs de eisen op te schroeven naar twee derde van de punten. De universiteit van Tilburg hanteert nu bij een aantal studierichtingen een bindend studieadvies en overweegt het universiteitsbreed in te voeren. Aan de UvA is Economie er dit jaar mee begonnen.

Dode h a m s t e r Overigens hoeft selectie niet per se door een bindend studieadvies. Het kan ook door selectie aan de poort, waardoor je studenten tot een gemotiveerdere studiekeuze dwingt, of door inhoudelijk minder consessies te doen aan de onderkant van de markt. Maar een bindend studieadvies heeft als voordeel dat je iedereen wel de kans geeft een studie te proberen. Een jaar is een vrij lange 'proeftijd'. Ook als je moet wennen aan het studentenleven, je eigen potje koken en je moeder uit je leven houden, moet het toch mogelijk zijn de helft van de studiepunten te halen. Zo'n punt vraagt zelden de volle werkweek waar het ofiicieel voor staat. Wie niet eens de helft van de punten haalt, is óf niet bezig met studeren óf ongeschikt voor de universiteit. Als je in hetzelfde tempo doorstudeert, zou je acht jaar over je studie doen. Dat is niet smderen, maar hobbyisme. En natuurlijk moeten er goede regelingen komen voor uitzonderingsgevallen. Als je oma en de hamster op één dag overlijden, je kamer overstroomt en je getroffen wordt door de ziekte van Pfeiffer of ander vreselijk leed, moet je je kunnen beroepen op overmacht. Maar het zwakke is dat tegenstanders van selectie altijd meteen naar dit soort uitzonderingen grijpen om hun standpunt te beargumenteren. Als universiteiten zich echter blijven richten op de onderkant van hun markt, zullen er aan de bovenkant vanzelf nieuwe instellingen komen voor de slimmere studenten. Het University College in Utrecht is daar een voorbeeld van. Daarmee geven uruversiteiten wel him historische rol op als de instimten waar de hoogste vorm van wetenschap wordt bedreven en gedoceerd. Weimoed Visser studeerde geschiedenis en sociologie aan de Rijksuniversiteit Groningen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen