Ad Valvas 2003-2004 - pagina 443

AD VALVÄS 15 APRIL 2004

PAGINA 7

Weetjes Emoties Emoties als verdriet, angst, boosheid, schuld en schaamte geven richting aan ons denken en handelen. Wil een kind zich kunnen ontwikkelen tot een emotioneel competent individu, dan moet het zich effectieve emotionele vaardigheden eigen maken, waaronder de vaardigheid de eigen emoties op adequate viijze te reguleren. D a t zegt hoogleraar ontwikkelingspsychopathologie Hedy Stegge, die op 22 april in de VU-aula haar inaugurele rede houdt. Rond de oratie is een symposium georganiseerd over emoties en gedrag bij probleemjongeren. (PB)

Filmcensuur Normen- en waardenverval, daar werd honderd jaar geleden ook al over gediscuzeurd, zo laat beleidswetenschapper Hans van den Heuvel zien in zijn nieuwe boek De moraliserende overheid: Een eeuw filmbeleid. H e t boek gaat over de overheidscensuur en het overheidstoezicht op de film en de bioscoop in de afgelopen eeuw. T o e n het Nederlandse publiek rond 1900 met de film kennis maakte, werd al meteen beweerd dat deze nieuwe vinding de goede zeden ondermijnde door het etaleren van frivole beelden, geweld, misdaad, drank en vrouwen. Bovendien zat het publiek daar maar in een donkere zaal, zonder enig toezicht en wie vdst wat het daar allemaal uitvroot. Aan de hand van het filmbeleid van de overheid brengt Van den Heuvel honderd jaar publieke moraal in kaart. (PB)

Geknecht door de computer De verwachtingen zijn hooggespannen, maar volgens wetenschapsfilosoof Hans Radder levert kunstmatige intelligentie niet per definitie verbeteringen op. Het is maar al te vaak de mens die zich moet aanpassen aan het systeem. Willen we dat ook? Paul Rubsaam Een computer is een relatief simpele machine waar WIJ onze chaotische en ingewikkelde werkelijkheid in proberen te stoppen. Dat is het uitgangspunt van Hans Radder (1949), bijzonder hoogleraar m de filosofie van wetenschap en technologie bij Wijsbegeerte. Sinds 30 maart geeft hij werkcolleges over de (on)mogelijkheden van kunstmatige mtelligentie. Om kunstmatige intelligentie te ontwikkelen moeten we onze werkelijkheid vereenvoudigen en dat zou er volgens de filosoof toe kunnen leiden dat de mens zich te veel moet aanpassen aan de computer. Radder: "Een tijd geleden bestond bijvoorbeeld het idee dat expertsystemen die artsen helpen bij het stellen van een diagnose de dokter geheel zouden kunnen vervangen. Dat is onmogelijk. Je verlangt dan dat zo'n machine cognitieve taken als waarnemen, redeneren en herinneren vervult. Wanneer je de programmatuur en de hardware zodanig verfijnt dat de computer niet drie, maar tien kenmerken van de omgeving onderscheidt, is dat op zichzelf nog niet voldoende. Tevens moet de informatie die van de patient komt van te voren gestructureerd en gestandaardiseerd zijn. E r moet bijvoorbeeld precies vaststaan welke categorieën 'pijn' er bestaan. Maar de werkelijkheid is altijd weerbarstiger. Je hebt scherpe pijn, zeurderige pijn, langdurige pijn, noem maar op. Er blijven steeds kleme, subtiele verschillen opduiken die afhankelijk zijn van de context. Het resultaat is dat de patiënt niet meer de mogelijkheid heeft om zijn eigen verhaal te vertellen."

Nachtmerrie Een van de afschrikwekkendste voorbeelden van geknecht worden door de machine zou volgens de filosoof ontstaan als je kunstmatige intelligentie gaat toepassen bij rechtspraak. Een vreemd idee misschien, maar er werd nog niet zo lang geleden nadrukkelijk over gespeculeerd. Radder: "Bij een volledig geautomatiseerde recht-

Openbaring

Filosoof Hans Radder plaatst vraagtekens bij kunstmatige intelligentie spraak moet je de classificatie van alle misdrijven en overtredingen van te voren digitaliseren. Je hebt symbolische weergaves nodig van het verschijnsel 'moord' of 'doodslag'. D e computer moet vaststellen of er sprake is van voorbedachte rade of alleen van opzet. D a t kan voor mensen zeer vergaande consequenties hebben. Wat mij betreft een nachtmerrie. Gelukkig denkt m e n tegenwoordig realistischer over dat soort expertsystemen."

Niet neutraal Essentieel voor Radders benadering is dat hij kunstmatige intelligentie ziet als een vorm van technologie. In zijn visie is een algemeen kenmerk daarvan dat je de omgeving erop moet afstemmen. Filosofen moeten zich volgens hem niet alleen afvragen of die aanpassmg kan slagen, maar ook of die wenselijk is. "Veel wetenschappers zien technologie als een neutraal middel. Je stelt je een doel - bijvoorbeeld het verhogen van de mobiliteit - en daarvoor kies je een technisch middel - bijvoorbeeld de auto. Maar als wij in een landje als Nederland massaal kiezen voor autovervoer brengt dat met zich mee dat allerlei andere dingen niet mogelijk zijn. Bossen moeten bijvoorbeeld wijken voor snelwegen. En zo is het ook bij kunstmatige intelligentie. H o e zeer het ons ook behulpzaam kan zijn, het heeft ook effecten die je normatief en politiek moet wegen." De opvatting dat kunstmatige intelligentie een vorm van technologie is, is overigens niet onomstreden. In Radders werkcolleges komen andere visies eveneens aan de orde, zoals die van de veel gelezen filosoof J. Haugeland. T e r illustratie citeert hij een regel uit diens boek Artificial Intelligence: "The real issue has nothing to do with advanced technologies or corporate specialties, but with deep theoretical assumptions. " Radder: "Haugeland vertegenwoordigt een stroming die kunstmatige intelligentie ziet als een kwestie van ideeën, denken en redeneren. D e apparaten zelf en de sociale omgeving zouden minder belangrijk zijn. Ik ben het daar met mee eens. Hoewel ik erken dat er ook theoretische problemen zijn, mag je de maatschappelijke vragen naar mijn mening niet buiten beschouwing laten."

Schaken zonder armen In Radders werkcolleges wordt tevens stilgestaan bij de meer recente 'neurale netwerken', modellen van

Peter Strelitski

de menselijke hersenwerking die als uitgangspunt kunnen dienen voor het ontwikkelen van kunstmatige intelligentie. En in de eerste werkcolleges werd stap voor stap bekeken hoe mensen begrippen die ze in de computer wallen mvoeren, op verschillende manieren kuimen hanteren. De docent, zelf een enthousiast amateurschaker, liet bijvoorbeeld zien hoe mensen met de term 'pion' kunnen verwijzen naar één pion als aanwijsbaar voorwerp, naar de pion als soort schaakstuk, maar ook naar een pion in de context van het schaakspel. Hoewel de ontwikkeling van de schaakcomputer een succes lijkt, wil Radder toch benadrukken dat ook dit succes stond of viel met de bereidheid van de mens zich aan te passen. "Een schaakcomputer heeft geen armen. Hij kan de stukken niet zelfverzetten. Als je de computer als schaker wilt erkennen, moet je dus eerst beslissen dat die fysieke component niet essentieel is voor het schaakspel. D e reglementen van de wereldschaakbond zijn daadwerkelijk gewijzigd onder druk van de computerindustrie. Sommige grootmeesters hadden daar veel moeite mee en dat kan ik me goed voorstellen. Tijdens het N K Schaken in 2000 mocht het computerprogramma Fritz meedoen. Schaker Van der Sterren weigerde tegen de computer te spelen en verloor daardoor automatisch die partij, plus zijn eventuele aanspraak op extra prijzengeld."

Lange adem Jan Treur, hoogleraar kunstmatige intelligentie aan de VU, schiet niet in de verdediging als hij wordt geconfronteerd met de uitspraken van Radder. Hij erkent dat er m het verleden te hoge verwachtingen zijn gewekt rond kunstmatige intelligentie, hoewel hij hieraan toevoegt dat dit vooral voor rekening kwam van collega's die de populaire pers opzochten. Ook onderschrijft hij Radders kntiek op de rol van de techniek in de samenleving. "Maar", stelt hij, "als je accepteert dat techniek hoe dan ook een rol speelt, kun je je ook afslagen hoe die het best afgestemd kan worden op de mens. Door software intelligenter te maken en van meer kennis te voorzien, vooral de software die de interactie tussen mens en computer bevordert, kan bereikt worden dat de omgang tussen mens en computer 'menselijker' wordt. Onderzoek naar kunstmatige intelligentie, ook aan de VU, geeft hieraan een belangrijke impuls. D a t is een proces van lange adem."

Een epifanie is een goddelijke openbaring. In de modem-literaire betekenis, afgeleid van het gebruik dat James Joyce ervan maakte, staat het voor een plotselinge ervaring van diepgaand, buiten de gewone logica om gaand inzicht. In het onderzoek van de westerse letterkunde van de negentiende en twintigste eeuw is het begrip in de laatste decennia een belangrijk onderzoeksinstrument geworden. Het speelt een belangrijke rol bij het in kaart brengen van de overgang van de negentiendeeeuwse naar de twinugste-eeuwse literatuur. Voor de Nederlandse literatuurgeschiedschrijving lijkt het begrip bij uitstek geschikt om er het kortstondige experiment mee te verduidehjken dat de geschiedenis in is gegaan als het Sensitivisme van Herman Gorter en Lodewijk van Deyssel. Bij Sensitivisme gaat het erom de zintuigen tot uiterste gevoeligheid op te voeren om zo in contact te komen met een hogere werkelijkheid. Letterkundige Dick van Halsema beziet op donderdag 16 april het Sensitivisme in de context van internationale literaire ontwikkelingen in zijn afscheidscollege in de v u - a u l a . (PB)

Baarmoederhalskanker Infectie met zogenaamde hoog-risico humaan papillomavirussen (hoog-risico HPV) wordt algemeen beschouwd als de oorzaak van baarmoederhalskanker. Geneeskimdige Mark van Duin ontdekte echter dat ook twee andere factoren verantwoordelijk zijn. Zo blijkt het enzym telomerase actief te zijn in 96 procent van de gevallen van baarmoederhalskanker en in veertig procent van de gevallen van het meest ernstige voorloperstadium van baarmoederhalskanker (GIN III). Ook wijst een abnormaal hoge hoeveelheid H P V 16 D N A ('viral load') in het uitstrijkje op een verhoogd risico. Van Duins onderzoek kan leiden tot betere tests o m het risico op baarmoederhalskanker te bepalen. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen