Ad Valvas 2003-2004 - pagina 8

AD VALVAS 28 AUGUSTUS 2003

PAGINA 8

Architectuurhistoricus Koos Bosma over leven en werk van Nederlands eerste planoloog

Het geduld van de biograaf Hoe raak je als briljant denker op een zijspoor? Die vraag lijkt de rode draad te vormen in Koos Bosnia's monografie over Joel Meijer de Casseres, Nederlands eerste planoloog en stedebouwkundig pionier. "Hij was een zeurkous, laten we wel wezen."

door Maurice Blessmg Joel Meijer de Casseres (1902-1990) was een briljant autodidact, maar een onaangenaam mens. Vandaar dat de aimabele architectuurhistoricus en VXJ-docent Koos Bosma (1952) in lachen uitbarst waimeer hem wordt gevraagd of hij zich herkent m het onderwerp van zijn recente monografie. "Voor de oorlog was het een bevlogen, idealistische figuur", zegt Bosma. "Maar na de oorlog was het een zeurkous, laten we wel wezen." Toch houdt Bosma zich nu al meer dan twintig jaar bezig met leven en werk van De Casseres, grondlegger van de planologie - een puur Nederlands begrip - eti een van de pioniers binnen de vooroorlogse stedenbouw in Nederland. Het vergde het nodige geduld en uithoudingsvermogen. Maar waar anderen vanwege het moeilijke karakter van De Casseres afhaakten, zette hij door. "Het probleem dat biografen hebben met de weduwen van beroemdheden, deed zich hier met de beroemdheid zelf voor", zegt Bosma. "Maar ik ben een geduldig persoon." N a de dood van de planoloog in 1990 had Bosma vrije inzage in De Casseres' persoonlijk archief Zo kon hij diens werk verbinden met zijn levensverhaal. Het resultaat is een verzorgde, goed leesbare monografie, die niet alleen voor architectuurhistonci interessant is: J.M. de Casseres biedt een fascinerend inzicht in een opmerkelijke periode van de Nederlandse geschiedenis én in de complexe persoonlijkheid van een intellectuele veelvraat en querulant.

"dus vaststelt hoe een stad kan groeien. Hooguit geef je heel globaal de bouwvolumes aan." Maar dat was niet de enige bijdrage van D e Casseres aan de stedenbouw: "Hij stelde vast dat het ook ging om het niet bebouwen, het open laten, groene gebieden opnemen, bepaalde monumenten laten staan. En dat je de hele regio erbij moet betrekken."

Een vak op zich

In de b a n van Amerika

J.M. De Casseres studeerde in de vroege jaren twintig architectuur aan de Haarlemse School voor Bouwkunde. Zijn interesse ging uit naar de stedenbouwkunde - een vak dat in die tijd door architecten werd beoefend. Bosma: "Het was iets wat architecten erbij deden, zo van: nou ja, we moeten er nu een straat bij maken." In diezelfde tijd verschoof, als reactie op verstedelijking en mdustrialisatie, de aandacht van het bouwen op zich naar het proces van stadsuitbreiding. Volgens De Casseres was daarom een belangrijke rol weggelegd voor de stedenbouw als aparte wetenschappelijke discipline, ter voorbereiding op het meer artistieke werk van de architect. "De Casseres kwam tot het inzicht dat de stedenbouwkundige eigenlijk alleen maar voorbereidt", legt Bosma uit,

Wat ook tamelijk revolutionair was voor die tijd, was D e Casseres' nadruk op uitgebreid wetenschappelijk vooronderzoek. Bosma: "Je moet weten wat er in de toekomst met een stadslichaam gaat gebeuren." D e bouwkundige moest daarom volgens De Casseres niet alleen technisch onderlegd zijn, maar ook disciplines als sociologie, economie en geografie beheersen. Zo kon de stedenbouwkundige, of liever 'planoloog' - een woord dat De Casseres in 1928 als eerste gebruikte in zijn artikel 'De grondslagen der planologie' - een omvattend regionaal of nationaal plan presenteren, waarin de geschiedenis op wetenschappelijke wijze werd doorgetrokken in een toekomstplan. D e ideeën van D e Casseres pasten in een tijd waarin een haast onbegrensd

Koos Bosma: "Het probleem dat biografen hebben met de weduwen van lieroemdheden, had ik met de lieroemdheid zelf'

vertrouwen in de wetenschap bestond. De Casseres' planoloog ontwierp niets minder dan de meest efficiënte en sociaal rechtvaardige maatschappij. N a een bezoek aan Amerika m de jaren dertig raakte De Casseres dan ook diep onder de indruk van Roosevelts New Deal. Dat omvatte onder andere gigantische projecten als de bouw van stuwdammen in de Tennessee Valley, waarmee een hele regio er economisch bovenop geholpen moest worden. De Casseres schreef er een boek over dat een bestseller zou worden: Het andere Amerika. Bosma: "Dat boek heeft vooral in de linkse beweging enorm veel invloed gehad." In de praktische uitvoering van zijn ideeën stuitte De Casseres echter op zijn onvermogen om sociaal te functioneren. Waar D e Casseres verscheen, ontstond ruzie. "Ik heb mij afgevraagd waarom juist hij in de problemen is geraakt vanwege zijn betweterigheid", zegt Bosma, "omdat alle stedebouwkundigen dat wel een beetje hadden." Wat volgens Bosma zeker meespeelde is de joodse achtergrond van De Casseres. Op het moment dat hij echt carrière kon maken, als planoloog in Eindhoven, zag hij zich geconfronteerd met een vijandige katholieke omgeving. "Hij kwam van boven de

Christiaan Krouwels

En toen kwam de oorlog. De Casseres overleefde door onder te duiken, maar een groot deel van zijn familie kwam om in de vernietigingskampen. Cynisch genoeg was het aan de Duitse bezetter te danken dat D e Casseres' geesteskind, het Nationale Plan, vaste vorm begon aan te nemen. In 1941 werd onder Duitse druk de Rijksdienst voor het Nationale Plan opgericht. Dit instituut werd, hoewel omstreden, gehandhaafd door de beleidsmakers van de naoorlogse Wederopbouw. De Casseres leek de aangewezen persoon om er leiding aan te gaan geven. "Qua kermis had hij dat zonder meer gekund", stelt Bosma. "Maar uit de archieven heb ik opgemaakt dat het een aantal keren afgeraden is hem in dienst te nemen." Hij werd niet gevraagd als directeur van de Rijksdienst van het Nationale Plan, ook met van één van de provinciale Planologische Diensten. Uiteindelijk werd hij in 1946 hoofdingenieur op het ministerie van Land-

bouw. "In principe een belangrijke positie", vertelt Bosma, "maar binnen een paar weken was het voorbij. Niemand wilde met hem samenwerken. Ik vond dat vrij schokkend om te lezen." De impopulaire D e Casseres werd namelijk geofferd in een ambtelijke machtsstrijd. "Hij moest aanvankelijk een tegenwicht vormen voor de directeur van de Rijksdienst van het Nationaal Plan, ook een planoloog", vertelt Bosma. "Men was binnen Landbouw bang dat de Rijksdienst zou gaan bepalen wat er op landbouwgebied ging gebeuren. Toen heeft de directeur van de Rijksdienst gezegd: 'Schuif die gevaarlijke De Casseres opzij, dan krijgen jullie ter compensatie drie extra ambtenaren in onze commissie die over landbouw gaat. Op dat moment was De Casseres exit. Hij is dus uiteindelijk door zijn eigen geesteskind opzij geschoven." Het zou het einde betekenen van zijn loopbaan. Hij werd een verbitterde ambtenaar die zich tot aan zijn pensioen zou bezighouden met het organiseren van lezingen, exposities en het ontwerpen van medailles. In de door haast en compromissen gekenmerkte Wederopbouw-machinerie was geen plaats voor visionaire eenlingen als De Casseres.

onheuse wijze een onderwijsbevoegdheid in de wacht te slepen. Sinds 1 mei 2001 controleert de IBG scherper op de echtheid van de documenten.

In ruim honderd gevallen zat het niet snor. Cijfers over over vervalsingen van Nederlandse diploma's heeft de staatssecretaris niet paraat. (PH/HOP)

rivieren en er zijn bewijzen dat hij vanwege zijn joodse achtergrond gediscrimineerd is. Men wüde niet dat hij te machtig werd."

Ambtelijke machtsstrijd

Diplomazwendelaars aangepakt Er moet een databank komen waar werkgevers k u n n e n n a g a a n of h b o e n WO-diploma's e c h t zijn. Z o k a n w o r d e n v o o r k o m e n d a t sollicitant e n p o t e n t i ë l e werkgevers misleid e n m e t valse p a p i e r e n . Dat schrijft staatssecretaris Nijs in antwoord op vragen van kamerlid Ursie Lambrechts (D66). De democrate had bij de staatssecretaris aan de bel getrokken na alarmerende berichten over misleiding bij sollicitatieprocedures.

Bijna een kwart van de kandidaten blijkt volgens diverse onderzoeken te liegen om bijvoorbeeld gaten in het curriculum te dichten of het opleidingsniveau op te krikken. Sommigen gaan echter verder door diploma's van nooit genoten studies te voorschijn te toveren. Gesjoemel met diploma's is volgens de staatssecretaris slecht voor het imago van het Nederlandse hoger onderwijs. Maar op dit moment is er geen centrale instantie waar werkgevers de echtheid van de getoonde papieren kunnen nagaan, schrijft Nijs.

Op verzoek van de staatssecretaris komt de Informatie Beheer Groep (IBG) in september met een plan voor een diplomabank. Daarin worden gegevens opgeslagen van erkende diploma's en getuigschriften uit binnen- en buitenland. Zo kunnen werkgevers, aldus Nijs, 'snel' en 'trefzeker' vervalsingen opsporen. Ook de IBG blijkt mikpunt van leugen en bedrog. Regelmatig is er iets niet in de haak bij een verzoek een buitenlands diploma om te zetten in een in Nederland erkende academische titel, of probeert iemand op

ingezonden mededeling

www.werkvoorstudenten.n

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen