Ad Valvas 2003-2004 - pagina 155

AD VALVAS 6 NOVEMBER 2003

PAGINA 7

Hoe immunologie drie Vidi-beurzen veroverde

Weetjes

Topteam

Pr. Chr. De identiteit van protestants-christelijke scholen heeft nauwelijks invloed op leraren. Die gaan uit van him persoonlijke visies en niet van een gemeenschappelijke visie van him school. Kennelijk zien leraren zichzelf niet als drager van de schoolidentiteit. Dat blijkt uit het proefschrift Bijzonder bekwaam: Keuzeprocessen van leraren voor identiteitsversterkende beroepsbekwaamheden van pedagoog Geurt van Hardeveld. Hij sprak met leraren van verschillende scholen en onderscheidt twee soorten leraren: zij die sterk hechten aan het christelijke karakter van hun school en zij die het levensbeschouwelijk profiel van de school ruimer zien en ruimte bieden aan verschillende godsdiensten. De eerste groep probeert de christehjke identiteit vorm te geven door middel van pedagogische activiteiten, zoals opvoeding in waarden en normen, en het begeleiden van kinderen die het moeilijk hebben. De tweede groep onderscheidt zich door de manier waarop zij lesgeven in vakken als aardrijkskunde en geschiedenis. (PB)

Gozer

Maar liefst drie immunoiogen van het VU IVledisch Centrum haalden onlangs een Vidibeurs binnen. Een unieke prestatie voor één afdeling. Hoe speelden ze het klaar?

Weimoed Visser Een paar weken terug was het feest bij de afdeling immunologie en celbiologie van het VU Medisch Centrum: maar liefst drie wetenschappers van deze afdeling hadden een Vidi-subsidie in de wacht gesleept. Eén zo'n prestigieuze beurs was al mooi geweest. De onderzoekers krijgen elk zeshonderdduizend euro, waarmee ze een eigen onderzoekslijn kunnen opzetten. Dat betekent een behoorlijke boost voor de groep.

Domme spionnen Theo Geijtenbeek doet onderzoek naar tioe ziekteverwekkers als hiv gebruik maken van het immuunsysteem van hun gastheer om zich te verspreiden. Onderdeel van het immuunsysteem zijn de dendritische cellen. Dit zijn eigenlijk de spionnen van het lichaam, die bij een normale immuunreactie een ziekteverwekker herkennen en dan de informatie doorgeven aan de t-cellen, 'het leger van het lichaam', dat vervolgens in actie komt. Bepaalde ziekten, zoals hiv, maken echter op een slimme manier gebruik van de dendritsiohe cellen. Ze hechten zich aan receptoren van deze cellen. Soms worden ze herkend als indringer, in een aantal gevallen ook niet. Dan voeren de dendritische cellen de ziekteverwekkers fnee door het lichaam en halen ze de ziekte dus juist binnen. Geijtenbeek wil gaan onderzoeken welke receptoren hun werk als spion wel goed doen en welke niet. "Als je dat eenmaal weet, is een volgende stap om deze receptoren te blokkeren, waardoor de werkende dendrieten gewoon hun werk kunnen doen. Dan krijg je een normale afweerreactie", aldus Geijtenbeek. net onderzoek van Joke den Haan sluit nier een beetje op aan: gewoonlijk trek^en witte bloedcellen ten strijde tegen indringers. In sommige gevallen vallen ze echter ook gezonde lichaamscellen aan^ Den Haan gaat onderzoeken hoe ae dendritische cellen de t-cellen kun?^^3"zetten tot agressie of tolerantie.

I

Was dat succes te voorspellen? "Natuurlijk weet je zoiets nooit van tevoren, maar achteraf kun je wel verklaringen waardoor de VU-immunologen het zo goed deden", denkt Vidiwinnaar Theo Geijtenbeek. "We zijn intern erg goed begeleid bij de aanvraag van de subsidie. We moesten het voorstel mondeling verdedigen. Dat heeft bij mij zeker geholpen." Geijtenbeek spreekt uit ervaring. Vorig jaar dong de 34-jarige onderzoeker ook al mee naar deze subsidie, maar toen kreeg hij niets. "Inhoudelijk was mijn voorstel vergelijkbaar, maar het gesprek ging niet zo vlot. Ik kwam niet enthousiast genoeg over", bekent Geijtenbeek. Ook mede-Vidi-winnaar Elga de Vries (36) zegt dat ze voor haar aanvraag erg veel heeft gehad aan de interne coaching.

Nijmeegse invasie Maar goede begeleiding alleen is natuurlijk niet de reden waarom NWO Vidi-subsidies toekent. De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek geeft die alleen aan wetenschappers die ze in staat acht kansrijk en wetenschappelijk vernieuwend onderzoek te doen. Dat moet dus betekenen dat er bij immunologie onderzoek van hoog niveau wordt gedaan. Volgens professor Georg Kraal, al sinds 1974 aan de afdeling verbonden, is het niveau op dit moment zo hoog vanwege de dynamiek. "De groep is de afgelopen jaren sterk uitgebreid met jonge onderzoekers en die zorgen voor beweging", vertelt hij. Immunologie en celbiologie is jong: de afgelopen vier jaar groeide het aantal medewerkers van zeventig naar honderdtwintig. Vooral de twee keren dat er groepjes wetenschappers binnenkwamen werkten erg stimulerend, denkt Kraal. Hij doelt op de groep van professor Cor Verweij uit Leiden en die van professor Yvette van Kooijk uit Nijmegen. Zij namen hun naaste medewerkers mee toen ze naar de VU gingen. De Vidi-winnaars behoren alle drie tot de nieuwere medewerkers. Joke den Haan (34) is het nieuwst: ze werkt nog niet eens aan de VU, ze zit momenteel nog in de Verenigde Staten. Maar voor haar Vidi-onderzoek

gaat ze werken bij de VU. Geijtenbeek hoort bij de "Nijmeegse invasie", zoals hij het zelf noemt, de groep van Yvette van Kooijk. Elga de Vries zit van het drietal het langst aan de VU: zij kwam in 1999 uit Leiden.

Kritisch op elkaar Met de nieuwe wetenschappers kwam er de afgelopen jaren ook meer samenhang in het onderzoek. De Vidi-onderzoeken van Geijtenbeek en Den Haan hebben bijvoorbeeld vrij veel raakvlakken. Kraal; "De onderzoekslijnen zijn beter op elkaar afgestemd en mensen werken beter samen, waardoor er binnen de groep meer wetenschappelijke discussie is ontstaan." "Daarnaast is de open sfeer in de groep erg belangrijk", denkt De Vries. "Er is veel vrijheid, maar je merkt ook wel dat het een club is die echt wat wil. Mensen zijn niet bang elkaar de waarheid te zeggen en kritisch te zijn over eikaars onderzoek. Maar ze zijn ook bereid met je mee te denken als je tegen een probleem aan loopt." Als voorbeeld van de open sfeer noemt De Vries het feit dat iedereen in de vakgroep de kans kreeg een Vidi-aanvraag te doen. "Er werd niet gezegd: 'Of Theo of jij mag een aanvraag doen.' We mochten beiden en werden beiden goed begeleid. En als er nog een derde persoon van de vakgroep in aaimierking was gekomen, had die ook gewoon kuimen aanvragen." En dan is er natuurlijk de materiële component. Zowel De Vries als Geijtenbeek vonden de mogelijkheid om goed onderzoek te doen met nieuwe apparatuur een belangrijke reden om naar de VU te komen. "Ik kan hier gebruik maken van nieuwe en dure technieken, die ik voor mijn onderzoek nodig heb", zegt Geijtenbeek.

Kip-of-eidiscussie Geld lijkt dus een belangrijke rol te spelen in het succes van de onderzoekers. Geld voor uitbreiding met talentvolle wetenschappers en geld voor apparatuur. "Maar het is natuurlijk niet voor niets dat het bestuur van geneeskunde besloot te

Slecht hekwerk Elga de Vries gaat met haar Vidi-beurs onderzoek doen naar ontstekingsreacties in de hersenen. Normaal gesproken komen witte bloedcellen niet in het hersenweefsel terecht, doordat de wand tussen de bloedbaan en de hersenen de cellen niet doorlaat. Bij bepaalde ziekten, zoals multiple sclerose, of na een beroerte of een hersentrauma lukt het witte bloedcellen wel om door de vaatwand In het hersenweefsel te komen. Daar veroorzaken ze een ontstekingsreactie. Er is weinig bekend over deze zogeheten bloed-hersenbarrière. De wand van bloedvaten in de hersenen bestaat uit endotheelcellen, die een hekwerk van eiwitten vormen. Gewoonlijk houdt dit grotere cellen, zoals witte bloedcellen, tegen. Bij de genoemde ziekten kunnen de witte bloedcellen ineens wel door het hekwerk. De Vries wil gaan onderzoeken wat er precies gebeurt tussen de witte bloedcellen en het endotheel, waardoor de cellen Ineens wel door de barrière kunnen glippen. (WV)

investeren in deze groep. Dat is een heel bewuste keuze geweest, omdat ze hoge verwachtingen hadden van het immunologie en celbiologie", aldus Kraal. Waarmee het een kip-of-eidiscussie wordt: komt het succes door het geld of worden de investeerders aangetrokken door de kans op succes? "De basis was al goed. We hadden al zo lang ik hier werk een goede groep met een prettige sfeer, maar de grote successen zijn nieuw", analyseert Kraal. Toch is het succes van immunologie ook een optelsom van de prestaties van drie succesvolle onderzoekers. De Vidi-subsidies zijn namelijk duidelijk persoonsgebonden. NWO geeft de subsidies aan onderzoekers die zij in staat acht zelfstandig een eigen onderzoekslijn op te zetten. Als een onderzoeker wisselt van universiteit, gaat de Vidi-subsidie mee. "Dat is juist zo stimulerend, dat je het echt kunt zien als een kans om jouw onderzoekslijn op te zetten", besluit Geijtenbeek.

Iedereen kent woorden als 'geintje'en 'gozer'. IVünder bekend is dat we ze te danken hebben aan de asjkenazische joden, afkomstig uit Midden- en Oost-Europa, die tot in de negentiende eeuw Jiddisj spraken en schreven. Vanaf het einde van de achttiende eeuw integreerden ze zozeer dat het Jiddisj als het ware oploste in het Nederlands. Taalkundige Ariane Zwiers schreef er een proefschrift over: Kroniek van het Jiddisj: Taalkundige aspecten van achttiende-eeuws Nederlands Jiddisj. Zwiers onderzocht achttiende-eeuwse teksten uit Amsterdam en ontdekte dat het achttiende-eeuwse Jiddisj veel Nederlandse woorden bevat, en het hedendaagse Nederlands veel achttiende-eeuwse Jiddisje woorden. (PB)

Uitzaaiingen Uitzaaiingen van tumoren kunnen mogelijk met het afweersysteem worden uitgeschakeld. Dit zei hoogleraar algemene celbiologie Rob Beelen vorige week in zijn inaugurele oratie. Een onderzoeksgroep van Beelen boekt grote vorderingen met het inzetten van het immuunsysteem tegen kankercellen. Met behulp van receptoren (moleculen waarmee stoffen aan protoplasma worden gehecht) willen zij een brug maken tussen een antistof (die de werking van gevaarlijke stoffen opheft) en een herkermingspunt op de tumorcel. Bij proefdieren is het gelukt om de afweercellen zo te activeren dat bij een bepaald aantal tumorcellen geen uitzaaiingen in de lever meer voorkomen. In Nederland wordt jaarlijks bij 8700 mensen darmkanker vastgesteld. Daarbij komen vaak uitzaaiingen in de lever voor. Darmtumoren worden vaak operatief verwijderd, maar daarbij wordt het immuunsysteem onderdrukt. Of Beelens methode, die het immuunsysteem actief houdt tijdens de operatie, ook leidt tot een verbetering van de overlevingskans zal op termijn moeten blijken. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen