Ad Valvas 2003-2004 - pagina 218

I AD VALVAS 11 DECEMBER 2003

PAGINA 6 I

Noorse gasthoogleraar waarschuwt voor te eenzijdige wetenschappers

'Nutteloze kennis is ooic nodig' Ook aan de universiteit wint de 'soundbite' liet van de nuance. Niemand die de grote verbanden nog in de gaten houdt. Een slechte ontwikkeling, vindt antropoloog Thomas Hylland Eriksen.

Weimoed Visser De Noorse hoogleraar culturele antropologie Thomas Hylland Eriksen (41) geniet in zijn vaderland behoorlijke bekendheid. Hij verschijnt vaak in de media, vi/ant journalisten hebben hem ontdekt als deskundige. Eriksen weró daarnaast bekend met zijn populair-wetenschappelijke boek over tijd, De tirannie van het moment. Als vooraanstaand jong antropoloog was Eriksen onlangs een week gastdocent bij de afdeling antropologie aan de VU. U publiceert in allerlei verschillende media, terwijl de meeste wetenschappers zich btj vakbladen houden. Waarom doet u dat? "Het is een beetje een principe: ik denk dat ik als antropoloog wel degelijk iets kan toevoegen aan allerlei actuele discussies. Als wetenschapper heb je de functie een andere invalshoek aan te dragen en daarmee de discussie meer diepgang te geven. Zo heb ik bijvoorbeeld op Mauritius onderzoek naar emiciteit gedaan en daarover heb ik voor een Noorse krant geschreven. Ze hebben op Mauritius namelijk eeuwenlange ervaring met verschillende etnische minderheden en dat is voor ons in Noorwegen interessant. Daarnaast vind ik de media de plek om te laten zien dat je wetenschappelijke resultaten kunt beschrijven zonder allerlei nodeloos moeilijke formuleringen. Want wetenschappers hebben er vaak een handje van om dingen moeilijker te laten lijken dan ze zijn." Verwijten collega-wetenschappers u wel eens mediageilheid? "Ja, natuurlijk. Typisch genoeg komen zulke verwijten altijd van mensen die je maar zijdelings kennen. Bijvoorbeeld collega's die wel aan dezelfde universiteit werken, maar op een ander vakgebied. Als je regelmatig in de massamedia verschijnt, hebben andere wetenschappers al snel het vooroordeel dat je echte wetenschappelijke werk dan wel niet zo veel zal voorstellen." In uw boek 'De tirannie van het moment' belicht u de schaduwkant van de ontwikkeling dat alles steeds sneller gaat. U stelt onder meer dat de genuanceerde redenering het verliest van de soundbite. De media zijn natuurlijk dé plek waar je tegen dit probleem aanloopt. En toch trekt u zich niet terug op het eiland van de wetenschap? "Nee, ik vind dat je juist als wetenschapper de taak hebt te laten zien dat niet alles is op te lossen in soundbites. Soms heeft een redenering of betoog meer ruimte nodig. Je hebt als wetenschapper de functie snelheidsdrempels aan te leggen in de stroom van losse beelden die over elkaar heen buitelen. We dreigen iets heel wezenlijks te verliezen als we geen redenenngen meer aankunnen die langer zijn dan een paar seconden. Daarmee gaan

Christiaan Krouwels

Thomas Hylland Eriksen: 'Er zijn generalisten nodig om de boel bij elkaar te houden'

complexiteit en nuances verloren, maar ook gewoon de grotere verbanden. Het gevolg van de voortdurende strijd van de media om onze aandacht is dat we een stroom losse, prikkelende beelden over ons heen krijgen. Ze nemen de tijd niet om een verband uit te leggen, want dan konden ze onze belangstelling wel eens verlie-

Uit De tirannie van het moment: 'Redacteuren hanteren steeds strenger de schaar, ik lever zo nu en dan een bijdrage aan een publicatie en word een enkele keer geïnterviewd en ik heb nog nooit een redacteur horen klagen dat het te kort is.' In uw boek beschrijft u hoe de hele samenleving kampt met de nadelige gevolgen van te veel snelheid. Hoe ziet u dat in de wetenschap? "Universiteiten zijn bedrijven geworden die worden afgerekend op hoe veel studenten ze afleveren en hoe veel wetenschappelijke artikelen ze publiceren. Dat is het gevolg van de enorme groei in de jaren zestig en zeventig. D e overheid wil kunnen controleren of haar geld voor de universiteit goed is besteed. Op zich is dat begrijpelijk, maar het heeft nadelige consequenties. Je succes als professor wordt afgemeten aan hoe

veel je publiceert. En doordat de stroom aan publicaties zo groot is geworden, weten wetenschappers steeds meer van een steeds kleiner gebied. Lang niet alle publicaties zijn zinvol. Net als in de media zie je dat de grotere verbanden naar de achtergrond verdwijnen. Er zijn generalisten nodig om de boel bij elkaar te houden." Urt De tirannie van /iet moment: 'Gevestigde hoogleraren die veel schrijven zouden bijvoorbeeld aangemoedigd moeten worden vijf jaar niets van zich te laten horen, als ze dan zouden komen met een stuk dat werkelijk belang zou hebben.' Wat zijn de gevolgen daarvan voor wetenschappers? "Het probleem is dat je in het huidige systeem een eenzijdig soort wetenschappers kweekt. Je hebt mensen die van nature veel schrijven en je hebt ook wetenschappers die jarenlang nadenken en dan een zwaar en moeilijk probleem oplossen. Beiden heb je nodig. Vergelijk het met componisten: Mozart schreef honderden muziekstukken, waarvan de eerste toen hij nog kind was. Beethoven was een laatbloeier, hij schreef zijn eerste symfonie op zijn 31ste. Het een is niet beter dan het ander. Maar in onze tijd zie je op allerlei gebieden dat de Mozarts in het voordeel

zijn, de snelle denkers, die meteen h u n antwoord klaar hebben in een oneliner. Zelf ben ik als wetenschapper eerder een Mozart dan een Beethoven. Ik publiceer redelijk veel." Wat moeten wetenschappers doen om aan die eenzijdigheid te ontkomen? "We moeten ons verzetten tegen de teneur dat wetenschap relevant of economisch rendabel moet zijn. De rol van de wetenschap hoort te zijn om bij te dragen aan de verlichting van de mensheid, daarin ben ik een ouderwetse humanist. Als je met je onderzoek iets kunt bijdragen aan de oplossing van maatschappelijke problemen, is dat mooi. Maar er moet op de universiteiten ook ruimte blijven voor volstrekt nutteloos onderzoek. We moeten ons verzetten tegen pogingen om de wetenschap relevant te maken. Het zou een verarming van onze cultuur betekenen als we geen kennis meer zouden hebben van het Sanskriet. Net als kunst maakt dat soort nutteloze kennis ons leven njker. Je kunt er wel zonder, maar het leven wordt er weer een stukje McDonald's-achtiger van, meer gestandaardiseerd, functioneler, maar met verlies van kwaliteit." De tirannie van het moment Onze stnjd tussen snelle en langzame tijd (Agora, € 17,95)

'Met "hun hebben" schop je het minder ver' VU-taalkundige Theo Janssen zit al vijf jaar in de jury van het Groot Dictee der Nederlandse Taal, dat maandag weer wordt uitgezonden. Hoe staat hij in de regelmatig oplaaiende discussie over taalverloedering? 'ik zal nooit zeggen: dit of dat is fout.' Martine Postma Zijn 'hun hebben' en 'groter als' over tien jaar volledig geaccepteerd Nederlands? Het zal zo'n vaart niet lopen, denkt Theo Janssen. "Daarvoor zijn er te veel mensen die zich aan dat soort constructies ergeren." En eigenlijk, vindt de hoogleraar taalkunde en

taalbeheersing, valt het ook wel mee met de verloedering van het Nederlands, waarover taalkundigen zich onlangs op een congres weer druk maakten. "Het is helemaal niet waar dat de taal momenteel wordt bedreigd", meent Janssen, die in de discussie duidelijk tot de rekkeHjken behoort. "Wel is het zo dat op radio en tv tegenwoordig een heel gedifferentieerde groep mensen aan het woord komt; vroeger hoorde en zag je alleen de bovenlaag van de bevolking. Mensen worden nu vaker geconfronteerd met taalgebruik dat ze niet als het hunne herkennen. Daardoor maken ze zich meer zorgen." Dat IS volgens Janssen dus nergens voor nodig. "Mensen hebben de taal altijd zelf gemaakt. Vanuit die gedachte kan een taal helemaal niet verloederen." Dat betekent niet dat hij het prima vindt als zijn studenten cruijffiaanse constructies als 'het boek wat' gebruiken. "Ik zal nooit zeggen: 'Dit of dat is fout.' Maar ik zie het wel als mijn taak om mijn studenten te ver-

tellen wat de dominante norm is. E n dat ze, als ze het ver willen schoppen in het leven, beter 'zij hebben' kunnen zeggen dan 'hun hebben', omdat het gebruik van 'hun' als onderwerp in een zin bij veel mensen nu eenmaal ergernis wekt." Maar dat hebben taalgebruikers over het algemeen heel goed door, meent de hoogleraar. "Als mensen merken dat ze zich met bepaald taalgebruik in een slechtere positie brengen, zullen ze het laten. Want zo werkt het overal: als je ergens bij wilt horen, is het zaak om niet in negatieve zin op te vallen." Janssen ziet, vergeleken met tien jaar geleden, wel veranderingen in de taalbeheersing van zijn studenten. "Ze zijn qua stijl en woordkeus minder zorgvuldig dan vroeger. Dat vind ik jammer, want met enige zorg zouden ze veel beter kunnen formuleren." De taalkundige wijt die achteloosheid aan het gebruik van de computer. "Een tekst ziet er nu veel eerder aardig uit dan vroe-

ger, toen je wikte en woog voordat je ging typen." Maar verder heeft hij eigenlijk weinig klachten Ja, jonge mensen zouden iets minder vaak woorden als 'fuck' en 'shit' in de mond kurmen nemen. En het valt hem op dat mensen steeds vaker 'ik bedenk m e ' zeggen als ze 'ik realiseer me' bedoelen. "Terwijl 'ik bedenk me' eigenlijk betekent: Ik zie ervan af" Maar ergeren doen dat soort dingen hem niet. "Ze leiden me hooguit af van de inhoud." Heeft hij nog concrete tips voor mensen die zicB de komende dagen op het Groot Dictee willen voorbereiden? "Nee, ik zeg niks", grijnst de hoogleraar. Wel wil hij taalgebruikers in het algemeen aanraden om zo nu en dan het woordenboek of het 'Groene boekje' open te slaan. "Want het is goed om je af en toe de vraag te stellen hoe je een bepaald woord correct speltIn het dagelijks leven wil je immers je kleren ooi netjes aan hebben."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen