Ad Valvas 2003-2004 - pagina 178

I AD VALVAS 20 NOVEMBER 2003

PAGINA 6 I

Cultureel antropoloog ontrafelt multicultureel succesverhaal

Samenklittend naar de top Is 'gedwongen spreiding' dé oplossing voor de multiculturele malaise? Niet volgens cultureel-antropoloog Jan Schukkink. Hij promoveerde deze week op zijn onderzoek naar een geslaagde migrantengemeenschap, de Suryoye. Hun geheim? "De hechte onderlinge structuur." Maurice Blessing "Een oude liefde" noemt Jan Schukkink (1952) de culturele antropologie. Een liefde die ooit werd gewekt door de 'boekjes' van wijlen Peter Kloos, oud VU-hoogleraar niet-westerse sociologie. Schukkink hoefde dus niet lang over zijn studiekeuze na te denken toen zijn werkgever de gemeente Enschede - hem begin jaren negentig in staat stelde een universitaire deeltijdopleiding te gaan volgen. Maar bij een studie culturele antropologie hoort, ook in deeltijd, een flinke dosis veldwerk 'in den vreemde'. Liefst in de donkere krochten van Afrika of een onbetreden uithoek van het Amazonewoud. Dat zag de ras-Tukker met zo zitten. "Ik had een baan en een gezin en dan word je wel gedwongen pragmatisch te zijn." Bovendien: "Ik denk dat antropologisch onderzoek ook heel goed in het Westen kan plaatsvinden. Want het cultuurcontrast vind ik al bij mij om de hoek." Dat klopt: in Enschede wonen sinds de jaren zestig grote groepen migranten uit het Middellandse-Zeegebied, die ooit voor de - toen nog bloeiende - textielindustrie werden geronseld. Voor zijn werk moest Schukkink deze migranten voorhchten over het gemeentebeleid en ervoor zorgen dat de algemene communicatie tussen gemeente en buitenlanders goed verliep. Zo raakte hij vertrouwd met de lokale migrantengemeenschappen. Eén groep migranten trok zijn bijzondere aandacht. "Ik merkte dat er Turken waren die ik geen Turk mocht noemen", vertelt Schukkink. "Want, zeiden deze dan; 'Wij zijn christelijk en vluchtelingen! Wij zijn geen moslims en ook geen arbeidsmigranten. Wij zijn anders. Sterker nog: die arbeidsmigranten, dat waren onze vijanden in Turkije!'" Er bleek dus een groep 'Turken' te zijn die zich afeette tegen andere Turken - en arbeidsmigranten in het algemeen - en zich daar ook ver boven verheven voelde. Ze waren christelijk - Syrischorthodox, één van de oudste kerkelijke stromingen in het Midden-Oosten - en maatschappelijk opvallend succesvol. Het onderwerp voor Schukkinks studie lag dus inderdaad 'om de hoek'. Enkele jaren geleden besloot hij zelfs een proefschrift over deze Suryoye te schrijven. Als resultaat ligt er nu de kloeke publicatie De Suryoye: Een verborgen gemeenschap, waarop Schukkink dinsdag 18 november promoveerde. De Suryoye komen oorspronkelijk uit het zuidoosten van Turkije, uit een streek genaamd Tur Abdin. Daar wonen nu nog slechts een stuk of duizend Synsch-orthodoxen. Waarom zijn ze zo massaal uit Turkije vertrokken? "De christelijke inwoners van het Ottomaanse Rijk - behalve Suryoye ook nestorianen en Armeniërs - werden aan het eind van de negentiende eeuw in toenemende mate geïdentificeerd met de koloniale christelijke machten. Daardoor verslechterden de verhoudingen tussen moslims

Suryoye uit heel Europa bij de kerk van het Syrisch-orthodoxe klooster Mor Ephrem in Glane (bij Enschede)

en christenen in het Rijk. D e bekendste uitwas is de Turkse genocide op de Armeniërs, in 1915. Veel mmder bekend is dat de Syrisch-orthodoxe inwoners van de stad Mardin eveneens over de klmg werden gejaagd. Veel Suryoye vertrokken toen naar Noord-Amerika en Australië of naar het huidige Syrië." Maar de naar schatting tienduizend Suryoye in Nederland kwamen pas vanaf de jaren zeventig naar Nederland. Welke problemen hadden ze dan in de seculiere republiek Turkije, die na de Eerste Wereldoorlog werd gesticht? "In de repubhek waren de Suryoye geen erkende minderheid. Dat betekent dat ze geen eigen scholen mochten stichten, niet meer hun eigen taal - het Aramees - mochten spreken en geen eigen kerken meer mochten bouwen. In 1935 werden ze bovendien gedwongen Turkse familienamen aan te nemen. Ook de dorpsnamen verdwenen, dat werden Turkse namen." Waarom vertrokken ze pas in de jaren zeventig? "In 1965 gingen in Turkije de grenzen voor arbeidsemigranten open. Zo hoopte het land zijn werklozenprobleem op te lossen. T o e n begonnen ook de ronselpraktijken van de Europese industrie. Vooral de Duitse industrie stichtte overal bureautjes waar Turkse maimen zich konden melden. T u r Abdin lag nogal afgelegen, dus

Nietzsches natuur VU-filosoof Sybe Schaap schreef het zoveelste boek over Nietzsche. Hoewel niet altijd is duidelijk of het over Nietzsche gaat of over Schaaps eigen ideeën.

Dirk de Hoog "Het is toch wel een fout van de natuur dat bijvoorbeeld een poes een muis vangt en doodmaakt", stelde onlangs een veganistische dierenactiviste in een radioprogramma. Ik moest aan die uitspraak denken bij

ingezonden mededeling

Onderwijscentrum VU Universitaire lerarenopleiding • start: 5 januari 2004

_»-«jii

D N D £R W IJ S NAA R D

• klik op: www.onderwijscentrum.vu.nl • mformatiedag- 25 november, 15.30 uur, hoofdgebouw OC-07 vnje Universiteit omsterdam

m

het duurde even voordat al die wervingsbureautjes het Suryoye-gebied ontdekten. Maar het is uiteindelijk wel gebeurd, en midden jaren zeventig zijn zo'n 150 Suryoye naar Enschede en Hengelo getrokken om daar in de textiel te werken." En toen stortte de textielindustrie in en werden de Nederlandse grenzen voor gastarbeiders gesloten. "Ja, toen was het m één keer mis. De Syrischorthodoxen konden Nederland met meer in. Tegelijkertijd was de situatie in T u r Abdin - in feite Koerdisch gebied - verslechterd doordat het geweld tussen de Koerdische opstandelingen en de Turkse staat escaleerde. De Suryoye zaten daar middenin. De resterende Suryoye zijn dan ook als vluchteling of via gezinshereniging naar Nederland gekomen." U stelt vast dat de Suryoye in Nederland beter zijn geïntegreerd dan andere migranten. Waarin verschillen zij precies? "Ze hebben er vanaf het begin alles aan gedaan om volledige burgerrechten te verkrijgen: een Nederlands paspoort, kiesrecht. Dit in tegenstelling tot moslims, die vaak de Turkse nationahteit behielden. Bij Suryoye zie je een heel ander patroon. Ze zijn erg gericht op Nederland, willen alle banden met het Midden-Oosten zo veel mogehjk verbreken."

het lezen van De mens als maat: Nietzsche 's worsteling met het ressentiment van Sybe Schaap. Daarin staat onder meer: "De bron van alle kwaad is de mens zelf Planten noch dieren kennen en bedrijven enig kwaad." Oftewel het onderscheid tussen goed en kwaad is niet objectief, maar een kwestie van bewustzijn, van moraal. De natuur is niet goed of slecht, de natuur is de natuur. Dat Schaap zulke zaken aansnijdt is niet vreemd, want behalve docent filosofie aan de VU en aan de Karel Universiteit te Praag is hij ook dijkgraaf en als consultant actief op het gebied van watermanagement. Filosoferen over de natuur is hem eigen, zou je kunnen zeggen. Maar deze bundel met drie essays en een uitvoerige inleiding gaan over meer dan dat. Het gaat over oerverhalen als de schepping en de verdnjving uit het paradijs bijvoorbeeld, en wat de filosoof Nietzsche daar allemaal over gedacht en geschreven heeft. Kermis van goed en kwaad is essentieel voor het menszijn, aldus het boek. "Juist dat verdreef de mens uit het paradijs en juist daarom moet de

Jan Schukkink

Was het voor de Suryoye makkelijker om te integreren doordat ze christelijk zijn? "Dat heeft zeker een rol gespeeld, niet eens zozeer door het bijbehorende normenpatroon, maar doordat ze op veel steun van gevestigde christenen konden rekenen. Die zagen geloofsgenoten in de knel. Dat ze uiteindelijk in Nederland maatschappelijk zo succesvol zijn geweest, komt voor een niet onbelangrijk deel door de hulp van Nederlandse christenen, die advocaat waren, of in de politiek zaten, en daardoor de Suryoye ook daadwerkelijk konden steunen." U wijst ook op het belang van de gemeenschap, die erg hecht is doordat de Suryoye in Nederland zo dicht mogelijk op elkaar gingen wonen. "Door dit geconcentreerde wonen konden ze elkaar voorthelpen met zaken als belangrijke informatie, huiswerkhulp en geld. Ik ken nogal wat families die in één straat wonen. Dan woont een ouder echtpaar tegenover de families van h u n vier zonen. Dat samenwonen geeft kracht, het maakt weerbaar. En dat is niet alleen het romantische verhaal van 'wat goed dat die mensen elkaar helpen', het is ook dat ze onderling concurreren en zich aan elkaar optrekken. Ik denk dan ook dat bij deze mensen de hechte onderlinge structuur uiteindelijk wel eens de succesfactor kan zijn geweest."

mens niet terugverlangen naar het paradijs. Het zou de menswording weer ongedaan maken en dus de bekroning van de schepping weer teniet doen," staat te lezen. Hier hebben we een probleem te pakken. Wie beweert dit? Nietzsche of

recensie Schaap? Natuurlijk zou Nietzsche zoiets gezegd kunnen hebben. Over Nietzsche is al zo veel beweerd, geschreven en geïnterpreteerd dat hij, als je alle boekjes gelooft, van alles en nog wat gezegd zou kunnen hebben. Waarom dan nog een boek over Nietzsche? Wat voegt het toe? Een hoop mooie zinnen en gedachtes, zoals: "Het menselijk bestaan is geen straf, ook geen duister lot maar een blijmoedig te aanvaarden uitdagmg." Toch blijft het maar een neerslag van een jaar lang college geven. Kunnen we niet beter het werk van Nietzsche

zelf gaan lezen? Of is dat te moeilijk tegenwoordig? Sybe Schaap, De mens als maat: Nietzsche worsteling met het ressentiment Uitgeverij Damon 190 biz. € 15,90

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen