Ad Valvas 2003-2004 - pagina 189

AD VALVAS 27 NOVEMBER 2003

PAGINA 5

Bijzonder hoogleraar vindt dat wetenschap zich verre moet houden van bedrijfsleven

'Patenten zijn geen panacee' Vooral veel patenten aanvragen, daar haal je geld mee binnen. Dat houdt de overheid de universiteiten tegenwoordig voor. Wetenschapsfilosoof Hans Radder ziet daar niets in. De commercialisering van de wetenschap is sowieso maar een glibberige bedoening, stelt hij in zijn oratie. Peter Breedveld Stel, iemand gaat naar het octrooibureau en vraagt daar patent aan op zonnewarmte. Een absurd idee, maar theoretisch is het mogehjk. Een wetenschapper die een bepaalde methode heeft ontdekt om een bepaald product te maken kan een patent verkrijgen op dat product, los van die methode. Als hetzelfde product door een andere wetenschapper wordt gemaakt door middel van een totaal andere methode, moeten er toch rechten worden betaald aan die eerste wetenschapper. Zo heeft het Amerikaanse bedrijf Agracetus patenten op alle genetisch gemodificeerde katoen en sojabonen, op welke manier die ook zijn verkregen. Wetenschapsfilosoof Hans Radder heeft moeite met die gang van zaken. "Houders van productpatenten worden beloond voor niet geleverde prestaties omdat ze rechten claimen op productiemethoden die niet of nauwelijks zijn omschreven, en waarvan vaak niet eens duidelijk is of ze ooit zullen worden ontvdkkeld." In de inaugurele oratie die hij vorige week hield, haalt de bijzonder hoogleraar filosofie van wetenschap en techniek het voorbeeld aan van de oncomuis die in de jaren tachtig door de universiteit van Harvard werd 'uitgevonden'. Een oncomuis is een muis

'Hier zie je de strijd tussen ethiek en maciit'

met een ingebouwd gen dat de kans op kanker aanzienlijk verhoogt en die dus zeer bruikbaar is als proefdier. Het patent geldt echter voor het gebruik van het gen bij alle niet-menselijke zoogdieren, dus ook olifanten en bonobo's. Maar het is niet eens bewezen dat het inbouwen van het gen bij die dieren überhaupt mogelijk is en, indien dat het geval is, of het ook bij olifanten en bonobo's kanker veroorzaakt. Harvard claimt dus rechten op iets wat nog uitgebreid moet worden onderzocht en dat is niet alleen niet eerlijk, het is wettelijk gezien ook niet mogelijk om onbewezen theorieën te patenteren. De legitimiteit van het productpatent wordt hiermee ondermijnd.

Chronische mooischrijverij, een saaie verhaallijn en een ongeloofwaardige hoofdpersoon. 'Strak' is een kroegboek dat nooit uitgegeven had moeten worden. Floor Bal Strak van Arjan Verhagen (1972) is het üèer-studentenboek. Niet omdat net zo veel over het studentenleven gaat, maar omdat het hét kroegboek 'S. Je weet wel, dat onuitgegeven boek dat iedereen in het café nog ergens in een la heeft liggen. Een geniale mix ^an Bret Easton Ellis en Ronald Gipnart. De bedenker van het kroegboek praat er veel over, maar schrijft het nooit. Met reden. De twee grootste problemen van Strak zi)n de hoofdpersoon. Abel, en de vernaallijn. Om te beginnen is Abel een Klootzak without a cause. Op de lagere

T o c h worden er de laatste twintig jaar steeds vaker productpatenten aangevraagd, omdat zo'n patent makkelijker is te verdedigen tegen inbreuken dan patenten op productieprocessen. Bovendien is de kans op financiële winst groter. De overheid moedigt universiteiten zelfs aan om vaker patenten aan te vragen, omdat ze zo veel geld kuiuien genereren en dus minder afhankelijk worden van de overheid. Radder betwijfelt echter of universiteiten van patenten zo veel wijzer worden. "Het aanvragen van een patent kost veel geld en meestal is het nog maar de vraag of je er iets mee kunt. D e meeste patenten leveren niks op. Patenten zijn zeker geen panacee." Hij stelt dat productpatentering zowel wetenschappelijk als moreel-juridisch onaanvaardbaar is en dat wetenschappers zich er dus niet mee behoren in te laten.

Glibberig " D e kwestie van de productpatentering toont aan hoe glibberig de commercialisering van de wetenschap is", zegt Radder. M e t 'commercialisering van de wetenschap' bedoelt hij dat universitaire activiteiten steeds meer worden uitgedrukt in geldwaarden. De bijzonder hoogleraar is nog maar kort bezig met de patentproblematiek. "Ze fascineert me zo omdat je hier ziet hoe ethiek in de praktijk werkt. Je ziet de strijd tussen ethiek en macht. Als je de toelichting van de Europese wetgeving op het gebied van patenten bestudeert, zie je bijvoorbeeld hoe hard er is geworsteld met de formulering van wat 'natuurlijk' is en wat 'kunstmatig'." Nederlandse universiteiten zijn steeds afhankelijker geworden van andere geldschieters dan de overheid. Bijna een derde van het totale budget van universiteiten komt uit andere bronnen, met name het bedrijfsleven. Productpatentering is één aspect van de commercialisering, maar de komende jaren wil Radder zich ook gaan bezighouden met andere aspecten, zoals kwaliteitsnormen en belangenverstrengeling. "Amerikaans onderzoek heeft aangetoond dat wetenschappers die banden hebben met bedrijven structureel positiever oordelen over de producten van die bedrijven dan wetenschappers zonder die banden", zegt hij. "Dat geeft toch te denken."

Uitersten Hans Radder studeerde natuurkunde aan de VU en filosofie aan de UvA. In 1984 promoveerde hij aan de VU. Naast bijzonder hoogleraar is hij ook universitair hoofddocent bij Wijsbegeerte.

Radder heeft een voorkeur voor de praktische kant van wetenschapsfilosofie. "Veel wetenschapsfilosofen houden zich uitsluitend bezig met kennistheoretische zaken, zoals de vraag in hoeverre de kwantummechanica een onafhankelijke werkelijkheid vertegenwoordigt. Traditionele ethici oordelen over de vraag of iets, bijvoorbeeld klo-

nen, mag en op welke gronden dan, zonder al te diep in te gaan op de wetenschappelijk-technologische kant van de zaak. Die twee uitersten probeer ik te combineren. Ik wil abstractfilosofische kwesties graag een maatschappelijk-culturele inbedding geven." Als bijzonder hoogleraar wordt Rad-

der niet betaald door Shell of de Hartstichting. "Ik hoef me dus niet met benzine of het hart bezig te houden. In mijn contract staat dat ik me zal bezighouden met het verrichten van 'enige diensten' voor de universiteit. Ik zal dus gaan doen wat ik hier altijd al doe. In dat opzicht hoef ik me dus van niemand iets aan te trekken."

Lekker in de la laten school schopt hij moedwillig een zwangere lerares in de buik, waarna ze een miskraam krijgt. Verder pist hij op kamp een vriendje onder. Ook op latere leeftijd haalt hij zijn plezier uit het sarren van anderen. Zie hier het verplichte scheutje American Psycho. Waarom hij dit allemaal doet, wordt niet duidelijk. Waarom hij nooit naar een goede kinderpsychiater is gestuurd, ook niet. Maar dan wordt Abel patsboem verliefd. Sarah is natuurlijk erg mooi, ongrijpbaar en, met een vleugje Giphart, bijzonder neurotisch. Als het verhaal begint, wordt Abel opgenomen in het ziekenhuis omdat hij zichzelf uithongert. Wat daar de reden van is, wordt door middel van flashbacks duidelijk gemaakt. Het punt is dat alle personages zo clichématig en onsympathiek zijn, dat het je

helemaal niet interesseert wat er met ze gebeurt. Bovendien zijn hun acties regelmatig volledig onbegrijpelijk. Bijvoorbeeld waiuieer Abel Sarah heeft leren kennen, maar het niet uitmaakt met zijn vriendin. Een en ander is ook nog eens ontzettend vervelend opgeschreven. Mooischrijverij is een kwaal waar veel

recensie beginnende schrijvers last van hebben. Als de zin maar interessant genoeg is, gaat het misschien vanzelf wel wat betekenen. Je ziet Verhagen achter zijn computer zitten, glaasje whisky of

wodka bij de hand. Als hij dit jaar nog naar het boekenbal wil, moet hij snel beginnen. "Ik liep naar de slaapzaal en opende de deur, maar een nacht in de muffe lucht van opgedroogd zweet en stiekeme scheten was een metafoor voor mijn deplorabele geestesgesteldheid", typt hij en hij voelt zich een echte schrijver. Daar zullen zijn cafévrienden nog eens van op kijken. Abel weet ook hoe het werkt, zo'n kroegboek. O m indruk te maken op zijn vriendin beweert hij dat hij werkt aan een boek dat 'cirkel' heet. Overal in zijn kamer legt hij dummy's met indrukwekkende titels neer. Wanneer zij hem uiteindehjk dwingt om haar iets te laten lezen, lacht ze zijn zielige pogingen uit. En terecht. Het kroegboek is het boek dat nooit geschreven moet worden. Een plan dat alleen te verdragen is na acht glazen bier.

Arjan Verhagen, 'Strak'. Uitgeverij Ad. Donker, 231 biz., € 16,90

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen