Ad Valvas 2003-2004 - pagina 179

mm IS) VALVAS 2 0 NOVEMBER 2 0 0 3

PAGINA 7

VU­mediëviste tekent kroniek op van 'Tweede Religieuze Vrouwenbeweging'

Dan liever het convent in Werkloosheid op het platteland, een vrouwen­ overschot in de steden... Voor veel vrouwen was eind veertiende eeuw aansluiting bij een religieuze gemeenschap de enige optie. Promovenda Madelon van Luijk dook in de boeken van twee van die gemeenschappen. En kwam smeuïge verhalen tegen. Peter B reedveld Jutte Ruttersdochter van Oudewater Lwerkte in 1538 in de koeienstal van Phet Elfduizend­Maagdenconvent in ' Warmond, bij Leiden. Ze was onder andere verantwoordelijk voor de kaas­ productie van het convent. Jutte gooi­ de er echter met de pet naar. Ze liet 1 de kazen bederven door ze niet op tijd te keren. Zo kon het gebeuren dat de pater van het convent een keer niets­ vermoedend zo'n honderdtwintig bedorven kazen verkocht op de Ant­ werpse markt. Ook het Jutte regelma­ tig bedorven kazen verdwijnen door ze in de sloot te kieperen, te begraven of aan de varkens te voeren. Een en ander ging behoorlijk m de papieren lopen en deed het imago van het con­ vent geen goed. Jutte maakte het nog veel bonter. Ze was een aantal keren betrapt op 'onkuis gedrag' met de knechten van het convent en had zelfs een andere zuster, Catryn Pauwelsdochter Brug­ man, gedwongen hieraan mee te doen. Jutte was schaamteloos, eerloos en leugenachtig, klaagde biechtvader Pie­ ter Kant van het convent. Dat was vooral zo jammer omdat ze intelligent »as en kon lezen en schrijven.

Gek genoeg werd Jutte niet uit het convent gezet. Op een gegeven moment besloot ze zelf de plaat te poetsen, met medeneming van diverse conventsbezittingen.

Smeuïg Het verhaal van Jutte, en dat van diverse andere zusters van het Elfdui­ zend­Maagdenconvent, werd door biechtvader Kant opgetekend m het rekeningboek van het convent. Soms zijn die verhalen door anderen weer weggekrabd of doorgekrast, want der­ gelijke smeuigheid hoort natuurlijk niet thuis in een rekeningenboek. Toch goed dat Kant ruimdenkend was op dat gebied, want zo kon mediëviste Madelon van Luijk zich een aardig beeld vormen van het leven in een middeleeuws vrouwenconvent. Al is het verhaal van Jutte niet echt representatief, benadrukt Van Luijk. Twee weken geleden promoveerde Van Luijk aan de VU op haar proef­ schrift over laat­middeleeuwse vrou­ wenconventen in Zwolle en Leiden, Bruiden van C hristus. Het is een kro­ niek geworden van de zogenaamde Tweede Religieuze Vrouwenbeweging die rond 1380 begon en waarbij in de grote steden van de Noordelijke Nederlanden talloze religieuze vrou­ wengemeenschappen werden gesticht. D e eerste beweging vond plaats in de twaalfde en dertiende eeuw in het hui­ dige Belgiè. Van Luijk koos voor Zwolle en Leiden vanwege de over­ vloed aan historisch brormenmateriaal in die steden. Bovendien is naar de Zwolse conventen nog niet zo veel onderzoek gedaan. Waarom besloot een hele massa vrou­ wen aan het emd van de veertiende eeuw zich bij een religieuze gemeen­ schap aan te sluiten? "In Noord­ Nederland was toen sprake van grote maatschappelijke veranderingen", legt Van Luijk uit. "De agrarische sector ging zich steeds meer richten op de veeteelt, waarvoor anders dan in de landbouw wemg arbeidskracht nodig IS. Er ontstond werkloosheid op het platteland en steeds meer mensen, waaronder veel vrouwen, trokken naar de steden. D e samenleving verstede­ lijkte. Hierdoor ontstond een vrou­ wenoverschot in de steden en voor veel alleenstaande zat er weinig anders op dan in te treden in een convent."

erg in om naar tegenstellingen te zoe­ ken, te zeggen dat uit die sociaal­eco­ nomische motieven blijkt dat er düs geen religieuze motieven zijn geweest. Maar als je een beetje begrip hebt van de Middeleeuwen, weet je dat het niet anders kan of die religieuze motieven hebben een belangnjke rol gespeeld." Ook bestonden de religieuze gemeen­ schappen niet louter uit overgebleven of arme vrouwen. Verschillende gemeenschappen in Zwolle hadden bijvoorbeeld familiebanden met het bestuur van de Hanzestad, wat erop duidt dat ook voorname vrouwen in­ traden. Bovendien vond Van Luijk aanwijzingen dat families van jonge intredende vrouwen soms hemel en aarde bewogen om hen weer terug te halen. Vrijwillig waren de intredes ook met altijd. Van één van de maters van het Elfduizend­Maagdenconvent, Baerte Gerritsdochter, is bijvoorbeeld bekend dat ze als vierjarige door haar adellijke familie in het convent werd geplaatst. Conventen vormden het overgrote deel van de religieuze vrouwenge­ meenschappen. Sommige bestonden uit een handvol vrouwen, maar de grootste ­ het Leidse Sint­Margaretha­ convent ­ had 197 bewoonsters. Het verschil met kloosters was dat de bewoonsters een lossere levenswijze hadden. Ze hoefden geen gelofte af te leggen en niet in beslotenheid te leven. Maar voor de rest leidden de vrouwen een behoorlijk kloosterlijk leven en was het hun doel om na hun dood 'bruid van Christus' te worden. Schenkingen en legaten van njke bur­ gers zorgden ervoor dat de gemeen­ schappen in hun eigen onderhoud konden voorzien. Ook werkten de vrouwen. Met name de textielnijver­ heid was een belangrijke bron van inkomsten. Sommige gemeenschappen groeiden al vrij snel uit tot enorme organisaties waarvan de invloed voor de omwo­ nenden direct voelbaar was. Zo had­

Weetjes Botontkalking

den veel conventen een enorme hoe­ veelheid onroerend goed in bezit gekregen, waarover ze als religieuze gemeenschap geen belasting hoefden te betalen. Het verlies aan belasting­ inkomsten werd door de stadsbesturen gecompenseerd door doodleuk de belastingen van de burgers te verho­ gen. Dat ging namurlijk irriteren. In Zwolle werd om die reden in 1407 bepaald dat als een religieuze gemeenschap onroerend goed erfde, dit moest worden doorverkocht aan met­geestelijken.

Kwaad bloed Ook de vrijstelling van accijnzen op de producten die de gemeenschappen verkochten, zette kwaad bloed. Dat was immers concurrentievervalsing? In Leiden beklaagden de gilden zich m de jaren 1440 bij het stadsbestuur, die de conventen daarop quota en andere beperkingen oplegde. Jaren later speel­ de een dergelijke kwestie ook in Zwol­ le. Eind zestiende eeuw, na de reforma­ tie, was het gedaan met de (rooms­ katholieke) religieuze vrouwenge­ meenschappen. De meeste werden gesloten en de vrouwen werden naar huis gestuurd. De bezittmgen werden geconfisceerd. De Leidse Universiteit, in 1575 gesticht, is voor een groot deel betaald uit de opbrengst daarvan. De vrouwen werden echter niet zon­ der meer aan h u n lot overgelaten. Ze kregen een sociale uitkenng van de overheid. En als die niet toereikend was werd ze verhoogd. Van Luijk vond "heel persoonlijke" brieven van ex­conventbewoonsters aan het Leidse stadsbestuur, waarin ze aandrongen op verhoging van hun toelage. "Meestal besliste het stadsbestuur in zulke gevallen positief', aldus Van Luijk.

Wie osteoporose of botontkalking wil voorkomen, moet voor het zes­ tiende levensjaar preventieve maat­ regelen nemen. Na die tijd heeft ingrijpen weinig zm meer. Onze botten zijn namelijk veel eerder vol­ groeid dan tot nu toe werd aange­ nomen. T o t voor kort dachten onderzoekers dat onze botten pas rond ons dertigste jaar 'af zijn, maar uit promotieonderzoek van Silvia van Coeverden blijkt dat dit al rond het zestiende tot achttiende levensjaar het geval is. Van Coeverden onderzocht onder andere de rol van hormonen bij de botopbouw. Bij meisjes én jongens blijken oestrogenen bepalend te zijn, maar het toedienen van extra oes­ trogenen aan pubers is geen optie om botontkalkmg te voorkomen. Het mannelijke hormoon testosteron zorgt bij jongens voor dikkere en grotere botten. Van Coeverden deed haar onderzoek onder 350 kinderen in en om Amsterdam. (PB)

Multiple sclerose Multiple sclerose (ms) wordt ver­ oorzaakt door ontstekingen in de hersenen en het ruggenmerg. Waar­ schijnlijk spelen meerdere erfelijke factoren een rol bij het beloop de ziekte. T o t nu toe werd telkens slechts één factor tegelijk bekeken. Tineke Hooper­van Veen bestu­ deerde voor haar promotieonder­ zoek meerdere factoren in combina­ tie met elkaar en stelde zo een 'genetisch profiel' samen. Zo kon een groep van 489 ms­patiënten op basis van verzamelde genetische informatie verdeeld worden in vijf groepen met elk een verschillend ziektebeloop, verschil in de begin­ leeftijd en in de resultaten van een hersenscan. Het doel van deze aan­ pak is het ziektebeloop beter te kun­ nen voorspellen, zodat ook de behandeling daarop afgestemd kan worden. (PB)

Rolstoelrijden D e meeste rolstoelrijders rijden niet efficiënt. Dat wil zeggen: hun inspanningen leveren minder op dan die van bijvoorbeeld fietsers. Dat kan dus beter. In drie weken kan een rolstoelgebruiker zich een rij­ techniek eigen maken die het lichaam aanzienlijk minder belast. N a twaalf minuten oefenen rijdt hij al stukken efEiciënter. Dat toont bewegingswetenschapper Sonja de Groot aan in haar proefschrift over hoepelrolstoelrijden (aan de wielen zit een hoepel waarmee de gebruiker zich voortbeweegt) dat ze op 28 november verdedigt. D e Groot beschrijft een nieuwe rijtechniek, waarbij de handen na het duwen langs de hoepel terugbewegen en die het minste energiegebruik vergt. (PB)

Milieu D e Nederlandse industrie moet zich meer gaan richten op de productie en levering van milieuvriendelijke goederen en diensten. Dat leidt tot een tijdelijk vetraging van de econo­ mische groei en forse verliezen voor de zware industrie en energieleve­ ranciers, maar uiteindelijk zullen bepaalde sectoren profiteren, zoals diensten die zich bezig houden met emissiereductie. Dat betoogt eco­ noom Rob Dellink in zijn proef­ schrift Economie Impacts of Pollution and Abatement, dat hij op 27 november verdedigt. Een ingrijpen­ de verandering van de Nederlandse economie zoals Dellink die voor­ staat, zal volgens hem op de lange termijn tien procent van het bruto biimenlands product kosten. Die kosten kunnen aanzienlijk worden gedrukt als er wordt gemvesteerd in miheubesparende techniek. De uit­ stoot van schadelijke gassen als CO2 zal dan met vijftig procent worden verminderd en dat is ook wat waard. (PB)

oen van Christus' begroeten in de hemel hun 'bruidegom'. Miniatuur uit een B rugs gebedenboek

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen