Ad Valvas 2003-2004 - pagina 118

^H A D VALVAS 1 6 OKTOBER 2003

PAGINA 6

Nieuwe hoogleraar Christen-Moslimrelaties heeft volste vertrouwen in de islam

'Vrouwen moeten zelf de koran gaan uitleggen' -^''<.-^.1f^- ^

N j' b b é

i! ^

De v u heeft weer een.isl^ndeskundige: Neily van Doorn-Harder. Ze woont in Chicago en zit veel in Indonesië, maar vorige weei< was ze even in Nederland. Een Schiphdl-gesprel< over Itoran-ijnterpretaties, integratie en de vraag of een mosfimvrouw haar man mag slaan.'

Peter Breedveld Toen VU-islamoloog Anton Wessels begin dit jaar met emeritaat ging, ging Theologiedecaan Martien Brinkman meteen op zoek naar een opvolger. Die moest in elk geval een christen zijn en niet meteen de hele moslimgemeenschap tegen zich opzetten, zei Brinkman tegen Ad Valvas. Begin deze maand werd bekend wie die opvolger was: Nelly van DoornHarder. Ze is Nederlandse, ze deed Midden-Oostenstudies in Utrecht en theologie aan de VU, maar sinds 1999 woont en werkt ze in de VS, waar ze als islamdeskundige is verbonden aan de Valparaiso University in Chicago. Afgelopen week was ze echter even in Nederland en had ze een paar uur tijd om Ad Valvas te woord te staan op Schiphol. D e nieuwe bijzonder hoogleraar Christen-Moslimrelaties aan de VU is in elk geval christen, namelijk Nederlands-Hervormd. Van het tweede deel van Brinkmans eis - dat ze ook bij moslims in de smaak moet vallen - is haar niets bekend, zo meldt ze tijdens het gesprek. "Dat klinkt bijna politiek", zegt ze. Maar ze heeft er wel begrip voor. "De Amerikaanse islamoloog Bernard Lewis hanteert zijn eigen, joodse agenda bij het beschrijven van de moslimgemeenschap. Dat zit een echte dialoog in de weg, want zulke dingen liggen heel gevoelig. Dat wil de VU natuurhjk voorkomen." Maar is zo'n van tevoren ingebouwde fail safe wel wetenschappelijk verantwoord? Stel dat ze ontdekt dat bepaalde passages in de koran aantoonbaar zijn gebaseerd op oude christelijke, Aramese, teksten? Dat zou de moslimgemeenschap in vuur en vlam zetten. Zou zij, om de heve vrede te bewaren, haar vondst onder de pet houden? "Een dergelijke zaak speelt op dit moment in Duitsland", antwoordt Van Doorn-Harder. Ze verwijst naar Christoph Luxenberg (een pseudoniem), wiens theorie dat bepaalde passages in de koran verkeerd zijn vertaald uit het Aramees voor veel ophef zorgt. Desondanks zou zij haar ontdekking openbaar maken, zegt ze zonder omhaal. "Als wetenschapper moet je eerlijk blijven. Je loopt altijd het risico dat jouw onderzoek tot onenigheid leidt, hoe consciëntieus je ook bent. So what?" Maar nooit zou ze iets publiceren als het anderen zou schaden of in gevaar brengen, tekent ze daar later bij aan.

Progressieve islam Van D o o m , een tengere vrouw met predichtjes in de ogen, is één dag in Nederland. Ze is op doorreis van Chicago naar Indonesië. Daar helpt ze namens de Oslo Coalition - een internationale organisatie die zich inzet voor de vrijheid van religie en interreligieuze samenwerking - bij het opzetten van een project rond tolerantie en emancipatie op koranscholen. Net als haar voorganger Wessels, die stad en land afreist om onderlinge tolerantie tussen christenen, joden en moslims te prediken, is ook zij maatschappelijk zeer actief. Zo is ze medevoorzitter van de sectie Islam van de American Academy of Religion, waarvan iedere academicus die iets met rehgie doet lid is. In die hoedanigheid is ze ook betrokken bij het allereerste Amerikaanse forum van

Nelly Van Doorn-Harder tijdens een tussenstop op Utrecht Centraal jonge islamitische academici die zich bezighouden met de vraag wat progressieve islam precies is. Amerikaanse moslims hebben volgens Van D o o m een voorsprong op de moslimgemeenschap in Nederland. "Dat komt doordat ze beter zijn opgeleid, meer verschillende achtergronden hebben en meestal ook welvarender zijn." De berichten die Europa vanuit Amerika bereiken, doen vermoeden dat het sinds de terroristische aanslagen op het New Yorkse World Trade Center moeilijk is om in de VS moslim te zijn. Maar volgens Van Doom-Harder gaat het om incidenten waarvan alleen moslimmannen van tussen de twintig en 45 last hebben. Onder die groep bevinden zich volgens de autoriteiten mogelijke terroristen. Een debat over integratie, zoals hier in Nederland, leeft in Amerika niet. "Je hebt daar als immigrant vijf minuten om je aan te passen. Je leert maar Engels en je

maakt je de Amerikaanse waarden en normen maar eigen, anders bekijk je het maar."

Vrouwenbeweging Aanpassen betekent heus niet dat je je religie maar vaarwel moet zeggen, betoogt Van Doorn-Harder. "Maar vier dan gewoon koninginnedag mee." En andersom? Moeten autochtone Nederlanders het suikerfeest gaan vieren? Van Doorn-Harder schiet in de lach. "Op Amerikaanse basisscholen wordt veel aandacht geschonken aan bijvoorbeeld de ramadan. Als er een moslimkind in de klas zit, mag dat vertellen wat dat precies inhoudt. Dat doen ze op Nederlandse scholen toch ook wel?" De noodzaak om allochtonen te verplichten Nederlands te leren is hier veel te laat onderkend, vindt Van Doorn-Harder. In ieder geval was men er nog niet van doordrongen

Hoogleraar op afstand Nelly van Doorn-Harder, vanaf 1 november de nieuwe islamdeskundige aan de VU, komt voorlopig niet in Nederland wonen. Ze blijft met haar Amerikaanse man, een lutherse predikant, en haar dochters Elizabeth (11) en Hannah (8) in Chicago, waar ze als islamdeskundige verbonden is en blijft aan de Valparaiso University. "De VU-leerstoel is met voldoende om van te leven", zegt ze. "Hij zal de komende jaren worden uitgebreid, maar het is nog niet duidelijk hoe dat er precies uit gaat zien." Van Doorns contacten met VU-studenten zullen de komende tijd voornamelijk plaatsvinden via e-mail en het digitale leerplatform Blackboard. Haar eerste 'live' colleges zal ze pas in mei of juni volgend jaar geven. Over het onderzoek dat ze voor de VU zal doen, moet nog nader worden gesproken. Het zal in elk geval een onderwerp zijn dat relevant is voor de Nederlandse samenleving. Van Doorn-Harder is bezig met het helpen voorbereiden van een congres voor de VU en het Koninklijk Instituut voor de Tropen over 'Het Kwaad'. Daar zullen antropologen en theologen uit de hele wereld spreken. "Het op gang brengen van de dialoog tussen christen en moslims is uiterst belangrijk, maar er zijn wereldwijd nog met zo veel leerstoelen op dat gebied", zegt de islamologe. "Veel van de moeilijkheden die ontstaan tussen verschillende bevolkingsgroepen in welk land dan ook zijn terug te voeren tot dezelfde oorzaken: een gevoel van ontworteling, van het verlies van de etnische identiteit en een groot gebrek aan kennis van eikaar." Wat dat laatste betreft: Van Doorn-Harder denkt dat Nederlanders beter dan Amerikanen zijn geïnformeerd over de islam. "Van de honderd studenten die ik in Amerika heb, lezen er twee regelmatig de krant", vertelt ze. "De rest dwing ik er soms toe. Het is belangrijk dat ze zich op de hoogte stellen van wat zich afspeelt in de wereld. Anders gaan ze allemaal rare dingen denken, bijvoorbeeld datje zomaar Irak kunt binnenvallen." Er verschijnen binnen afzienbare tijd twee nieuwe boeken van Van Doorns hand: één over de geschiedenis van de islam in Indonesië en een ander over de leiders van de vrouwenbeweging in Indonesië. (PB)

toen zij in 1985 aan haar eerste baan begon bij de gemeente Rotterdam. Als consultant ging ze de scholen af om zicht te krijgen op de behoefte aan Nederlands taalonderwijs voor allochtonen. Ze vond dat de gemeente haar onderzoek niet serieus genoeg nam en hield het dan ook snel voor gezien. Ze vertrok in 1986 naar Egypte om er vluchtelingen te begeleiden. Ze zette daarvoor een netwerk op van ambassades, kerken en moskeeën en bestudeerde de relatie tussen moslim- en christenvluchtelingen. Tegelijkertijd bezocht ze er de kloosters van Kopten, Egyptische christenen. In 1993 promoveerde ze, bij professor Wessels, op een proefschrift over het leven in een koptisch nonnenklooster. Dat was ook het begin van haar intensieve betrokkenheid bij de vrouwenbeweging. T o e n ze in 1993 naar Indonesië vertrok om aan de christelijke Duta Wacana-universiteit in Yogyakarta Islam en Interreligieuze Dialoog te doceren, kwam ze in contact met de leiders van de Indonesische vrouwenbeweging, zoals Sinta Nuriyah Abdulrahman Wahid, de vrouw van de latere president Abdulrahman Wahid. D e familie Wahid heeft een belangrijke rol gespeeld bij de emancipatie van moslimvrouwen. Abdulrahman was voor zijn presidentschap een vooraanstaande moslimhervormer, die vrouwen aanmoedigde zelf de koran te lezen en eruit voor te dragen. In 1980 resulteerde dat in de eerste Indonesische vrouwelijke kampioen reciteren uit de koran, die echter niet mocht meedoen aan de kampioenschappen in Saoedi-Arabië.

Zacht slaan D e sleutel tot emancipatie van moslimvrouwen is volgens Van DoornHarder de interpretatie van koranteksten door vrouwen zelf. "Het probleem is dat in het Midden-Oosten nog de opvatting heerst dat vrouwen dat niet mogen. D e koran is eeuwenlang door mannen uitgelegd. Die wijzen er dan bijvoorbeeld graag op dat de koran polygamie toestaat. Ze vermelden er niet bij dat de koran óók zegt dat de man elk van zijn vrouwen gelijk moet behandelen. Welnu, iedereen die is getrouwd weet dat zoiets onmogelijk is en dat polygamie in

feite dus alleen in theorie mag." Dat de koran ook in zoveel woorden zegt - in soera 4 vers 34 - dat de man boven de vrouw staat en dat hij haar mag slaan als ze ongehoorzaam is, maakt zo'n vrouwelijke interpretatie volgens Van Doorn-Harder niet fundamenteel onmogelijk. "Mannen focussen op dat ene vers en schenken geen aandacht aan andere passages, waarin staat dat mannen en vrouwen spiritueel gelijkwaardig zijn en allebei de taak hebben zich in te spannen voor de verspreiding van de islam. In dat vers staat ook niet dat mannen hun vrouwen bewusteloos mogen slaan. Ze mogen zacht slaan en het is de allerlaatste optie die een man heeft als zijn vrouw geen goede moslim is. En dan weer: wat maakt iemand een goede moslim? Inderdaad, de koran zegt niet dat vrouwen hun mannen mogen slaan. Maar dat wil nog niet zeggen dat het boek vrouwen hoe je het ook wendt of keert neerzet als ondergeschikt. Ondergeschikt misschien vanuit ons denkpatroon, maar het is niet in de geest van de koran dat vrouwen worden onderdrukt. Het is de uideg die mannen aan dit specifieke vers geven."

Toenadering Indonesië, het grootste moslimland ter wereld, vervult een voortrekkersrol bij de emancipatie van moslimvrouwen en de modernisering van de islam in het algemeen, denkt Van DoornHarder. "In Indonesië zijn een heleboel interessante moslimdenkers. Behalve Wahid heb je de rector van de islamitische staatsuniversiteit in Yogyakarta, Amin Abdullah, die traditionele moslimorganisaties probeert open te breken, en Azumardi Azra, rector van de staatsuniversiteit in Jakarta, die toenadering zoekt tot andere godsdiensten. Nurcholish Majid zet zich al tientallen jaren in voor het islamitische equivalent van de scheiding van kerk en staat. Het probleem is dat het werk van deze mensen tot voor kort alleen in het Indonesisch verscheen, waardoor de buitenwereld ervan verstoken bleef Maar sinds kort verschijnt het ook in het Engels, en in juni is er een groot congres waarop deze en andere grote denkers bij elkaar komen, dus er gaat veel veranderen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen