Ad Valvas 2003-2004 - pagina 410

AD VALVAS 1 APRIL 2004

PAGINA 6

VU-medewerkers over omstreden Jezus-film

Mokerslagen en misplaatste kamelen Nu ook in Nederland: 'The Passion of Tiie Clirist'. Oudtestamenticus Johan Vos en tiistoricus Jona Lendering gingen naar de voorpremière en geven liun oordeel. "Als Bach het lijdensverhaal volgens Mei Gibsons recept had vertolkt, hoorden we drie uur lang pauken."

Jezus op het witte doek

Peter Breedve d

Vos: "Ik vind het van begin tot eind een sadomasochistische film, geen religieuze. In de evangeliën wordt alleen kort gemeld dat Jezus werd gegeseld, een doornenkroon op kreeg en vervolgens gekruisigd werd. Dat is in deze film uitgesmeerd tot twee uur lang sadistisch geweld. Als je van SM houdt, moet je deze film gaan zien. Niet als je een religieuze film wilt zien." Lendering: "Ik ben er nog niet helemaal uit wat ik van de film vind. De noodzaak ervan ontgaat me. De film laat me vooral verward achter. Qua geweld viel hij me uiteindelijk mee. Blijkbaar ben ik gehard door de tv-cultuur." Vos: "Er is veel te doen over het vermeende antijudaïsme en antisemitisme in deze film, maar de regisseur maakt het niet erger dan het in de bijbel is." Lendering: "Inderdaad, dat verwijt moet je eerder de bijbel maken dan Mei Gibson." Vos: "De joden komen in de film niet heel sympathiek over, maar de Romeinse soldaten zijn erger. Het sadisme straalt van hen af." Lendering: "De wreedheid van de joden wordt nog gecompenseerd door de sjTnpathieke trekken van een aantal van hen. Simon van Cyrene, die het kruis voor Jezus draagt, overstijgt zichzelf. "Maar ik moest als historicus oordelen. Welnu, de film zit vol anachronismen. Zo dragen de Romeinen legionairsuniformen in plaats van uniformen voor de hulptroepen en loopt er een kameel door de film, terwijl die in Palestma niet voorkwamen. Dat had een dromedaris moeten zijn. Er wordt te veel Latijn gesproken in situaties waarin dat niet nodig is. Jezus heeft zeker geen Latijn gesproken. Maar er zijn slechtere films over de oudheid gemaakt."

Zolang de film bestaat, worden er Jezus-films gemaakt. De eerste, Jesus devant Pilate van Alice Guy, stamt uit 1898. The Passion of Ttie Clirist van regisseur Mei 'Mad Max' Gibson is de meest recente. Ad Valvas koos vijf Jezus-films die je gezien móet hebben. 1) Monty Python's Life of Brian (1979) Van alle Jezus-films Is deze retegrappige en soms strontmelige film de meest diepzinnige ooit gemaakt. "Je moet niemand volgen! Je moet voor jezelf denkenl Jullie zijn allemaal individuen!" 2) The Last Temptation of Christ (1988) Alweer vijftien jaar geleden maakten vooral katholieken zich enorm kwaad over deze bijzonder spin tuele film van Martin Scorsese, waarin werd gesuggereerd dat Jezus een seksleven had en dus menselijk was. Prachtrol van David Bowie als Pontius Pilatus.

Overal wat v a n d a a n Het schijnt dat de Romeinse gouverneur Pontius Pilatus, in de film de redelijkheid zelve, in werkelijkheid een wrede tiran was. Lendering: "Daar bestaat geen zekerheid over." Vos: "Wat dat betreft wijkt de film niet erg af van de evangeliën. Gibson geeft er een soort samenvatLendering: "Als gelovige is dat zijn recht, als historiting van. Hij haalt veel uit Johannes en dat wijkt his- cus had hij verder moeten gaan. Als hij gelooft dat torisch gezien tamelijk af van andere bronnen. Gibde Bijbel de letteriijke waarheid bevat, het woord son haalt overal wat vandaan, maar dat is zijn goed van God is, dan kan hij niet anders dan deze film recht. Hij is geen historicus." maken. Over de relatie tussen de evangeliën en de Lendenng: "Hij bedrijft geen geschiedenis maar historische waarheid is een stevig debat te voeren en heilsgeschiedenis." als dat door deze film weer eens gebeurt, vind ik het Vos: "Precies, en wat dat betreft houdt hij zich wél een goede film. Maar of de film de mensen dichter aan zijn bronnen." bij het christendom brengt, wat Gibson beoogt, dat Lendermg: "Heilshistorisch klopt het allemaal wel, waag ik te betwijfelen." maar histonsch kan het zo niet zijn gegaan." Vos: "Maar de evangelisten hebben ieder op hun Ongelofelijk opgeblazen eigen manier de historie in een bepaald perspectief getrokken. Mei Gibson pretendeert niet een historiVos: "Gibson hangt duidelijk één bepaalde vorm sche reconstructie te geven." van christendom aan: de bloedtheologie. Voor hem Lendering: "Eigenlijk doet hij dat wél. Door luid te hangt de hele heilsbetekenis samen met het lijden verkondigen dat hij het historisch zo accuraat moge- en de dood van Jezus. In het vroege christendom is lijk wilde doen, de acteurs Aramees te laten spredat slechts één van de visies op de betekenis van het ken..." kruis. Ook nu bestaan daarover heel diverse opvatVos: "Ja, goed, daar zit dan een ambivalentie in." tingen. Eigenlijk zou je de nieuwe voorstelling van Lendering: "Hij heeft geen duidelijke keuze willen theaterduo de Bloeiende Maagden moeten gaan of kurmen maken." zien. Die gaat ook over de dood van Jezus, met een Vos : "Gibson identificeert zich met het beeld van lachende Jezus aan het kruis. De Bloeiende Maagde evangelisten." den willen af van die bloedtheologie, van dat

schuldgevoel, het mea culpa, mea maxima culpa waar Gibson juist hevig op inzet. In de katholieke kerk is dat hele element van het lijden ongelofelijk opgeblazen." Lendering: "Maar dat is universeel. Drie weken geleden maakte ik in Isfahan Asjoera mee, zeg maar de sjiïetische Goede Week, waarin het lijden van Imam Hoessein in 680 wordt herdacht. Hoe dat wordt verbeeld, is vergelijkbaar met wat ik hier heb gezien." Vos: "Het gaat Gibson alleen om de sensatie. Hij past totaal in de moderne cultuur van films die je overdonderen met geweld." Lendering: "De scène aan het hof van koning Herodes is bijna hilarisch. Dat zie je vaker, dat er in een film of toneelstuk een lichte scène zit, om daarna de mokerslag extra hard te laten aankomen." Vos: "Bach heeft het lijdensverhaal ook met de middelen van het drama vertolkt, maar als hij het volgens Gibsons recept had gedaan, hadden we drie uur lang alleen pauken gehoord. De film is totaal eendimensionaal, de dramatiek zit uitsluitend in de kwantiteit. Andere expressiemiddelen heeft de regisseur niet."

3) li Vangelo secondo Matteo (1964) Deze revolutionaire film van de marxis tische homo Pier Paolo Pasolini wijkt in alle opzichten af van de doorsnee Jezus-film: een sobere setting, amateurs in plaats van professionele acteurs. Judas wordt gespeeld door een vrachtwagenchaufeur, Maria door Pasolini's eigen moeder. 4) The Greatest Story Ever Toid (1965) In dit epische spektakel van George Stevens passeert het hele leven van Jezus (prachtig gespeeld door Max von Sydow) de revue. De film is een soort who is who van het Hollywood van de jaren zestig. Zelfs John Wayne zit erin. 5) The Passion of the Christ (2004) De zenuwslopende film van Mei Gib son, een fundamentalistische katholiek die geobsedeerd is door pijn. TPOC IS prachtig gefilmd en overtuigend geacteerd. Na het zien ervan hebben al twee boeven - een Texaan die zijn vrouw vermoordde en een bommenleggende Noorse neonazi een bekentenis afgelegd.

Ook een hoerenloper kan integer zijn K a n een huisarts professioneel betrouwbaar zijn als hij de tippelzone bezoekt? Of een goed wethouder? Het nieuwe boek van VUethicus Bert Musschenga over integriteit gaat niet over Rob Oudkerk, maar wel over de dilemma's waar deze de lezer voor plaatst.

cus pas integer noemen als hij in alle contexten en in al zijn rollen - dus ook in die van echtgenoot - consistent en coherent is in overtuigingen, oordelen en gedrag, of is het voldoende dat hij dat alleen in zijn optreden als politicus is?" Door het toenemende individualisme en de verzakehjking neemt het belang van professionele integriteit toe. "Omdat we al degenen van wie we Dirk de Hoog afhankelijk zijn niet voortdurend in de Wat zou Rob Oudkerk vinden van het gaten kunnen houden en omdat we nieuwe boek van VU-hoogleraar zelf de kennis niet hebben om de ethiek en directeur van het Blaise Pas- experts te controleren, wordt het cal Instituut Bert Musschenga? steeds belangrijker zich te bezinnen op De casus-Oudkerk is in ieder geval de vraag wat het karakter en de kwalieen pnma illustratie van de problemateiten van die personen zijn", schrijft tiek die Musschenga aan de orde stelt Musschenga. in Integriteit: Over de eenheid en heel- Maar ja, hoe beoordeel je de anderen? heid van de persoon. "Kun je een politi- "Het feit dat een rijke zakenman

trouw is aan zijn vrouw hoewel hij voortdurend door mooie vrouwen wordt omringd die door zijn rijkdom worden aangetrokken, rechtvaardigt nog niet de conclusie dat hij ook wel in het zakendoen integer zal zijn".

recensie schetst Musschenga het dilemma. En hij stelt: "Als we van iemand zeggen dat hij persoonlijk integer is, bedoelen we dat hij zegt wat hij denkt, dat hij consistent en coherent is in zijn oordelen en dat hij ook doet wat hij

zegt." Dat we iemand integer vinden wil overigens nog niet zeggen dat we het ook eens zijn met de ideeën van die persoon. Musschenga: "Iemand als integer aanprijzen, impliceert geen instemming met de waarden en de idealen die aan zijn spreken en handelen richting geven. Persoonlijke integriteit is niet hetzelfde als morele integriteit " Er IS dus nog hoop voor Oudkerk. Musschenga schreef een erudiet boek met zes bladzijden literatuurverwijzingen, maar geeft zelf de potentiële lezer een waarschuwing. "Het was niet mijn bedoeling om een specialistische studie voor vakfilosofen te schrijven, maar het is wel een boek geworden dat interesse en enige scholing in de filosofie en met name de ethiek veronderstelt."

Bert Musschenga, Integriteit. Overdeeenm en heeltieid van de persoon. Uitgeverij Lemma, 216 biz., € 25,-.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen