Ad Valvas 2003-2004 - pagina 63

AD VALVAS 18 SEPTEMBER 2003 i

PAGINA 1 1

De geschiedenis van 'Nederland Kennisland'

DERTIG JAAR NIEUW! Ze zoemen rond ais toverformules, woorden als 'innovatie' en 'kenniseconomie'. Maar niet voor het eerst. Een overzicht van dertig jaar innovatiepolitiek.

Onno van Buuren (HOP) / Anne Pek Met enige regelmaat keert het innovatiedebat terug in het cen­ trum van de belangstelling. Dan groeit het besef dat Nederland achterloopt. Adviescommissies luiden de noodklok, beleidsnota's zien het licht en Nederland stroopt de mouwen op. Het meest recente teken van zorg is de oprichting van het Innovatieplatform, begin deze maand, onder voorzitterschap van minister­president Balkenende. Innovatie heeft in ons land een lange geschiedenis. We danken er zelfs ons bestaan aan. Denk aan de dijken, de droogmakerijen en de zeevaart. Simon Stevin mocht in 1599 aan de Leidse universi­ teit een opleiding voor 'burgerlijk ingenieurs' opzetten, de verre voorloper van de Technische Universiteit Delft. Hij richtte zich sterk op praktische toepassingen door ambachtslieden: kenniscir­ , culatie avant la lettre. • Maar het huidige innovatieoffensief begon in 1973, toen het geloof in de maakbaarheid van de samenleving op zijn hoogtepunt was. Een overzicht van drie decennia kennispolitiek ­ dat je onwil­ . lekeurig toch op de vraag brengt hoe het toch kan dat er anno j 2003 nog altijd een innovatieachterstand is.

f

dat leidt tot nog meer coördinatieproblemen. Het kabinet besluit de Raad van Advies voor het Wetenschapsbeleid te verbreden tot de geïntegreerde Adviesraad voor het W e t e n s c h a p s ­ en Technologiebeleid (AWT). Ondertussen waarschuwt Philips­coryfee Wisse Dekker voor het Japanse concurrentiespook: dat zou uit zijn op vernietiging van de Europese industrie. Premier Lubbers benoemt hem tot voorzitter van de (tijdelijke) A d v i e s c o m m i s s i e voor de Uitbouw van het Technologiebeleid, ofwel de commissie­Dekker.

1987 Het rapport Wissel tussen kennis en markt van de commissie­Dek­ ker pleit voor betere benutting van kennis, internationale samen­ werking en meer overheidssteun aan het bedrijfsleven. E Z ontwikkelt tal van subsidie­instrumenten, zoals de Innovatie­ stimuleringsregeling (Instir).

Commerciëlen versus maatschappelijken Innovatie is geen eenduidig begrip. Letterlijk betekent het vernieu­ wing, maar waarvan? Er is altijd een spanningsveld geweest tus­ sen pleidooien voor commercieel gerichte innovatie en vernieu­ wing gericht op maatschappelijke problemen. De 'commerciële stroming' wordt uiteraard vooral aangejaagd door het bedrijfsle­ ven, dat zich daarbij vooral in tijden van economische tegenwind Üaren tachtig onder Lubbers, nu onder Balkenende) krachtig gesteund weet door 'de' politiek. Maar het bedrijfsleven heeft zelf ook uiteenlopende belangen. Enerzijds zijn daar de internationale concerns als Philips en Shell, die belang hebben bij de ontwikkeling van hoogwaardige technolo­ gie. Anderzijds heb je het midden­ en kleinbedrijf, dat zich door­ gaans richt op minder hoogdravende techniek, en ook op niet­tech­ nische vormen van innovatie, zoals in de dienstensector. Het mkb zoekt vooral aansluiting bij het praktischer ingestelde hbo.

Ondenvijsminister W i m D e e t m a n (CDA) klaagt over de achter­ stand die Nederland heeft opgelopen in wetenschappelijk en tech­ nologisch onderzoek. Net als in 2003 zijn het de topmaimen van Nederlandse multinationals die hierover aan de bel trekken. Deet­ man wil het probleem te lijf gaan met onderzoeksscholen. Dat initiatief gaat ten onder aan eigen succes: er komen veel te veel van die scholen.

Annemieke Roobeek ( 1 9 9 8 ) 1 De wereldverbeteraars van het kabinet­Den Uyl willen een grote­ I re rol voor de wetenschap bij het bestuderen en oplossen van I maatschappelijke problemen. B o y Trip (PPR) wordt de eerste I minister van Wetenschapsbeleid. Hij stelt zeven sectorraden in om 'het buitenuniversitair onderzoek te coördineren. Voor de onder­ Imge coördinatie komt er een Interdepartementaal Overleg voor het Wetenschapsbeleid. io Ritzen

Peter Wolters

1982 iHet eerste kabinet­Lubbers vindt, gezien de economische malai­ Ise, een daadkrachtig, marktgericht technologiebeleid essentieel Ivoor de concurrentiekracht van de Nederlandse industrie. Econo­ Jmische Zaken speelt hierbij een belangrijke rol, maar het ministe­ Irie moet samenwerken met Wetenschapsbeleid.

iDe competentiestrijd tussen de ministeries leidt tot het overheve­ llen van toepassingsgericht onderzoek van OW naar EZ. Maar

Deetmans opvolger Jo Ritzen (PvdA), onderwijsminister in Paars I (1994­1998), neemt zich voor het aantal onderzoeksscholen te beperken tot tien topscholen, maar ook dat idee loopt schipbreuk. Het zou ten koste gaan van jonge, ongevestigde onderzoekers, en dus conserverend werken. Onder Paars I én Paars II (1998­2002) wordt er dankzij het gun­ stige economische klimaat weinig geklaagd. H a n s Wijers (D66), minister van EZ in Paars I, wordt alom geprezen voor zijn innove­ rende aanpak. Maar ondanks de economische groei blijven de Nederlandse investeringen in wetenschap en technologie achter bij de internationale trend.

Peter Wolters

N u de hernieuwde kritiek op de achterstand van 'Nederland ken­ nisland' op 5 september 2003 heeft geresulteerd in de oprichting van het Innovatieplatform, steken alle oude tegenstellingen weer de kop op. Het mkb voelt zich bij de samenstelling ervan tekortgedaan. Twaalf wetenschappers en ondernemers, onder wie Christine Karman, Annemieke Roobeek en de professoren Ruud Smits (UU) en Luc Soete (UM) braken onlangs in NRC Handelsblad een lans voor start­ups, omdat daar meestal de radicale innovatie (het uitvinden van geheel nieuwe producten of methoden) van­ daan komt. "Discussies over innovatie moeten dus gaan over ondernemersklimaat, entrepeneurs en beginnende bedrijven, niet over budgetten voor research en development van de enkele mul­ tinationals in Nederland." Maar ook de eenzijdige nadruk op technologie krijgt kritiek. Harry K u n n e m a n van de Universiteit voor Humanistiek vorige week in de Volkskrant: "De discussie gaat voorbij aan de grote kennisachterstand die in ons land bestaat op het gebied van more­ le sensibiliteit en bestaansinzicht."

Linister Donner: 'Wie anderen uitsluit^ moet zwijgen'

Pluriforme samenleving berust op compromissen |ln Nederland weten verschillende |religieuze groepen al eeuwen met pikaar samen te leven door |compromissen te sluiten. Dat is ttok de weg voor de toekomst, zo vas vorige week de teneur op een symposium van VU­podium. Dirk de Hoog geesten uit defies?, zo luidde de titel van het 'or VU­podium georganiseerde symposium pver de vraag hoe om te gaan met fundamentele Jiwensbeschouwelijke meningsverschillen, •leningsverschillen die na de aanslagen van 11 September 2001 pijnlijk aan het licht kwamen. Kector Taede Sminia, die het symposium open­ Pe. onderstreepte dat omgaan met levensbe­ phouwelijke pluriformiteit geen nieuw verschijn­

sel is. "Al voor de komst van de 'nieuwe' etnisch­culturele groepen was Nederland in reli­ gieus en levensbeschouwelijk opzicht een pluri­ forme samenleving." Die samenleving kon bestaan dankzij "een historisch gegroeid com­ promis, de vrucht van een collectief leerproces van groepen die inzagen dat ze een voor allen acceptabele basis moesten zien te vinden voor hun samenleving". Zo moet Nederland nu weer omgaan met levens­ beschouwelijke tegenstellingen, stelde de rector magnificus. "We moeten ons reahseren dat de maatschappij waarin we leven de vrucht is van een historische dynamiek, die wellicht opnieuw geactiveerd moet worden om de nieuwe groepen te accommoderen." Dat houdt niet in dat ieder­ een alles maar schijntolerant van elkaar accep­ teert. "Het is zaak dat er kleur bekend wordt, dat de diverse maatschappelijke gremia, met eigen kracht, met een duidelijke signatuur, en met karakter naar buiten treden." Als het daarbij niet gaat om het eigen ideologisch gelijk maar om een

dialoog over wat mensen met elkaar verbindt, kan de samenleving zich volgens Sminia "des te rijker, veelzijdiger en veelvormiger ontwikkelen". Ook minister van Justitie Piet Hein Dormer gaf op het congres aan dat waardering voor plurifor­ miteit helemaal niet nieuw is. Tenslotte is Nederland ontstaan door strijd om de vrijheid van godsdienst en levensbeschouwing. Uit die geschiedenis, en elders, kan men volgens Don­ ner een belangrijke les leren: "Wie door de staat een gerechte samenleving wil bewerkstelligen, eindigt onvermijdelijk met bloed aan zijn handen en is verder dan ooit weg van de samenleving die hij beoogde." Donner zei een afnemende tolerantie in de samenleving te bespeuren. "De islam wordt openlijk als primitief en achterlijk bestempeld, en bij associatie wordt ieder ander geloof in dezelfde hoek gezet." Volgens de minister is het onjuist religie als belangrijkste splijtzwam aan te wijzen. "Levensbeschouwelijke en culturele ver­ schillen zijn niet de motor van maatschappelijke

tegenstellingen, maar ze dreigen de focus te wor­ den van verschillen in opleiding en opvoeding, in sociaal­economische mogelijkheden en voor­ uitzichten en in gebrek aan participatie en in cri­ minaliteit. " Donner gaf toe dat daarmee de vraag niet is opgelost hoe met fundamentele verschillen moet worden omgegaan. Niet iedereen streeft tenslot­ te een vreedzame dialoog na. "Wie anderen per definitie van de samenleving uitsluit of meent het eigen gelijk zo nodig met geweld tot gelding te moeten brengen, kan niet op gelijke voet recht hebben in de samenleving en deelnemen aan het debat over wat ons bindt." Een deelnemer vanuit de zaal zag een pragmati­ sche oplossing. "Binnen een liberale samenleving heeft iedereen ruimte om te kunnen leven naar eigen inzicht. Want het toestaan van een homo­ huwelijk bijvoorbeeld verplicht niemand tegen zijn of haar zin te trouwen. Maar een verbod maakt het mensen die zo'n huwelijk graag wil­ len, wel onmogelijk."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen