Ad Valvas 2003-2004 - pagina 426

PAGINA 6

APVAI

AD VALVAS 8 APRIL ;

Cultureel antropoloog ziet grote overeenkomsten tussen christendom en traditionele religies

Christus is van alle tijden

H e t verhaal van M'bona doet de cultureel antropoloog denken aan een passage in het bijbelboek Filippenzen: "Laat dezelfde gezindheid onder u zijn als in Christus Jezus was, die, hoewel hi) Gods gestalte had, er niet aan dacht de gelijkheid met God door roof zich toe te eigenen, maar zichzelf ontdeed van de heerlijk­ heid, door een knechtsgestalte aan te nemen en uiterlijk aan een mens gelijk te worden. In de gedaante van een mens aangetroffen, vernederde hij zich en werd gehoorzaam tot den dood, ja, den dood des kruises. Daarom heeft God hem zeer verhoogd en hem den naam die hoger dan alle namen is gegeven." Schoffeleers; "Steeds als ik die verzen tijdens de paasmis voorlees, krijg ik tra­ nen in mijn ogen."

Een mensenzoon die zich opoffert voor het heil der mensheid. Dat paasthema komt in aile periodes en culturen voor. Oud­VU­hoogleraar Matthieu Schoffeleers was missionaris in Afrika en maakte daar kennis met M'bona, het Afrikaanse lam Gods.

Tweebenig leed In Afrika ontdekte hij een verbluffend aantal overeenkomsten tus­ sen zijn eigen geloof en de traditionele Afrikaanse religies en zag hij hoe universeel het lijden van Christus is. Net als Christus is M ' b o n a de zoon van God, die zijn vader beloofde garant te zullen staan voor de mensheid, omdat deze niet helemaal was geschapen zoals God voor ogen had gehad. God had namelijk gewild dat de mensen maar één been zouden heb­ ben, maar had de uitvoering overgelaten aan een vertrouweling. En zoals Satan in het Oude Testament Adam en Eva verleidde tot het eten van de Boom der Kennis, zo gaf die vertrouweling de mensen stiekem toch twee benen. "En daarmee een seksuele iden­ *</ «««<: titeit", licht Schoffeleers toe. HKta, Door de mensen twee benen te geven, maakte Gods helper ze ook Mwxxï 3ÏXC3CC symmetrisch. En symmetrie is iets waarvoor volgens Schoffeleers 3mG88E [GGXX83S overal ter wereld, in elke cultuur en elk tijdsgewricht, een diepge­ lïxvac SÏÏ3W3; wortelde angst bestaat. N e t als voor tweelingen. aï3vxxc "Die zijn overal gevreesd vanwege de rivahteit rond de erfopvol­ ÏCCCCX/C }3CCCX(C ging", vertelt Schoffeleers. "Door de rellen die daardoor ontstaan )33XJ(3X/ kan een clan uiteenvallen en dat is funest voor primitieve cultu­ J8X(3XXC lg8X(XG£ i88G3<gÈ ren. In veel Afrikaanse tradities wordt de helft van een pasgeboren i888GV<É tweeling daarom aan zijn lot overgelaten." ]gg8G3Xy Die angst voor tweelingen speelt ook in de bijbel een grote rol. "Denk maar aan Jacob en Esau", zegt Schoffeleers. Nadat Jacob Esau door middel van een list zijn eerstgeboorterecht heeft afge­ troggeld, moet hij vluchten voor de wraak van zijn broer. Als hij jaren later als rijk man terugkeert, worstelt hij een hele nacht met een engel, die hij ten slotte om zijn zegen vraagt. D e engel trapt Jacob daarop zo hard tegen zijn heup dat die kreupel wordt. Hij li nu eenbenig, asymmetrisch. D e weg naar vrede met zijn tweelinj broer ligt hiermee open.

Peter B reedveld M'bona was een eenvoudige boerenkinkel, een lid van de Mang'anja, een volk in Zuid­Malawi. Niemand wist wie zijn vader was, dus in de ogen van zijn gemeenschap was hij een hoeren­ zoon. Op een leeftijd waarop iedere Malawische man al lang en breed getrouwd was, woonde M'bona bovendien nog met zijn moeder in een hut, waardoor de mensen roddelden over incest. Een periode van droogte brak aan en het was de taak van de koning om daar door middel van een regendans een eind aan te maken. De koning danste, maar regen bleef uit. Ook het dansen van de koningszonen haalde niets uit. T o e n kwam iemand op het idee om M'bona te laten dansen. M'bona wilde wel, maar onder voorwaarde dat alle kinderen van drie tot acht jaar werden opgesloten in een hut, ook de kinderen van de koning. Zo geschiedde en M'bona zorgde al dansend voor regen. Tijdens zijn dans had een zoon van de koning zich echter uit de hut weten te bevrijden. Hij werd onmiddellijk door de blik­ sem getroffen en in tweeën gespleten. N u waren de Mang'anja gered van de hongersnood, maar de moeder van de gestorven koningszoon eiste genoegdoening voor de dood van haar kind. M'bona moest sterven. Urenlang hakten de mannen met messen en speren op M'bona in, maar steeds als de wapens zijn lichaam raakten, veranderden die in grashalmen. M'bona kreeg medelijden met ze en raadde ze aan het eens te proberen met grashalmen. Zo gezegd, zo gedaan. De mannen haalden grashalmen en sloegen er M'bona zijn hoofd mee af. Een rivier van bloed vormde zich, de Shire­rivier, die nog altijd het land van de Mang'anja bevloeit.

s

Gat naar de hemel N u naar het paasverhaal. De gekruisigde Jezus is het summum van symmetrie. "Met die twee boeven die aan weerszijden van hem hangen wordt dat nog eens extra aangezet", zegt Schoffeleers. "Het zijn echter alleen de misdadigers wier benen worden gebroken. Die van Jezus worden intact gelaten, want hi| is het paaslam." T o c h moet op een of andere wijze de symmetrie worden ver­ stoord om het heil zich te laten voltrekken. De oplossing vinden we in het evangelie van Johannes, het enige van de vier evangeliën waarin een Romeins soldaat de gekruisigde Jezus een lansstoot in de zij toedient. "Uit het gat in zijn zij stromen water en bloed ­ asymmetrische stoffen", legt Schoffeleers uit. "En daarmee is de hemel voor de mensheid geopend."

Zwarte python Cultureel antropoloog en priester Matthieu Schoffeleers maakte kermis met M'bona toen hij in de jaren vijftig en zestig als katho­ lieke missionaris in Afrika werkte. "De zwarte Christus" noemt de nu 76­jarige emeritus hoogleraar die tot 1985 een leerstoel aan de VU bekleedde M'bona. Hij raakte verknocht aan de regengod. Als vijfjarige had Schoffeleers M'bona al in visioenen voor zich zien verschijnen, al wist hij toen nog niet dat het om de Malawier ging. "Een grote, zwarte slang die me met doodsangst vervulde", vertelt hij. Toen Schoffeleers vele jaren later in Malawi een aan M'bona gewijd heiUgdom bezocht, ontdekte hij dat een van de incarnaties van deze god een grote zwarte python is.

Een houten beeldje van een tweeling uit Nias (Indonesië). Tweelingen staan hier voor tegenslag. Het symmetrische beeldje was waarschijnlijk bedoeld om de geboorte van tweelingen te voorkomen.

Selectie? Graag zelfs!

Hoe representatief de uitspraak is, is moeilijk na te gaan. Mede vanwege het stralende lenteweer was de opkomst op de jaariijkse studiedag van de universitaire studentenraad behoorlijk laag. Er waren slechts zo'n 35 studenten uit het hele land naar de discussie gekomen ­ bijna allemaal bestuurlijk actief. En dat terwijl het thema selectie bui­

tengewoon actueel is, nu deze week een meerderheid van de Tweede Kamer selectie aan de poort mogelijk heeft gemaakt. UvA­student rechten Max Kitslaar verklaarde tijdens de discussie een groot voorstander te zijn van selectie aan de poort. "Ik begon met zeshonderd studenten aan het eerste jaar. Een jaar later stond ik met minder dan tien procent van hen bij de uitreiking van de propedeusebul. Al die niet gemotiveerde studenten op colleges zijn behoorlijk frustrerend en drukken de kwaliteit van de opleiding. Ik ben ervoor hen met een selectietest vooraf te weren." VU­psychologiestudente Britt Bosma is het met hem eens. "Er zitten hier enorm veel studenten die eigenlijk niet weten wat ze willen. Ze komen

studeren alsof het een jaar backpacking in Australië is. D e universiteit is geen liefdadigheidsinstelling. Studenten die niets presteren kosten handenvol geld. Als je die aan de poort kunt weren, ben ik daar voor." Ook de andere deelnemers aan de dis­ cussie vinden de grote aantallen niet­ gemotiveerde en niet­presterende stu­ denten een probleem, maar niet ieder­ een gelooft in selectietesten. "De kans is groot dat je ook geschikte studenten uitsluit", stelt Martijn Wieling, die informatica studeert in Groningen. Hij heeft een andere oplossing. "Maak de opleiding zwaarder. N u kost een studie hooguit 25 uur in de week. Als dat minimaal veertig uur is, schrik je niet­gemotiveerden vanzelf af." Daar ziet Nicoline Hermans, die ook

B^ Omn te vall Wen tnidda »nch Cijfer: Weid liet go ttieet, goedt tet ni:

Studiedag universitaire studentenraad:

" D e universiteit is g e e n liefdadig­ heidsinstelling. N i e t g e m o t i v e e r d e studenten mogen best worden w e g g e s t u u r d . " D e z e stelling v a n een studente psychologie kreeg veel bijval o p d e s t u d i e d a g v a n d e universitaire s t u d e n t e n r a a d vorige week donderdag.

sde niljo iet 2 geva slecl schu Hoe mort wore verd

psychologie studeert aan de VU, weer praktische bezwaren tegen. "Je moet toch kunnen werken om te kunnen studeren?" Maar ook zij is voor het weren van niet gemotiveerde studen­ ten. Als dat maar niet via financiële drempels gaat. Eigenlijk zijn alle deelnemers aan het discusiegroepje voor het weren van slecht presterende studenten. Die drukken het tempo, de motivatie en het niveau van de anderen. D e vraag is alleen hoe je de goeden van de kwaden kunt scheiden. Verschillende deelne­ mers denken dat een test vooraf geschiktheid niet duidelijk genoeg kan meten, maar tegen een stevig studiead­ vies aan het einde van het eerste jaar is niemand. Alleen blijft een principieel discussiepunt of dit al dan niet bin­

dend moet zijn. "Een vwo­diploma moet voldoende zijn om een universi Drif taire studie aan te kurmen", vindt Deho Maryse Kok, die medische biologie a Marja de VU studeert. "Het moet de beslissffli Nedei v a n d e s t u d e n t zelf zijn o m een studie­ J5 gj^^

advies op te volgen." ?nnt, En echte eindconclusie is er niet, toor a alleen dat de goeden niet onder de jiKjjg kwaden mogen lijden. Misschien dat ;n ^^^ een vrijwillige motivatietest vooraf e" De ro goed hulpmiddel is. Tenslotte heeft zaak t niemand er wat aan als een student* concli verkeerde studie kiest. Britt Bosma: Hoe z "Er zitten hier heel wat studenten * De Hi beter een beroepsopleiding hadden Werd' kurmen volgen. Als ze dat eerder ha* levens den geweten en beter hadden kunne» patijj, kiezen, was iedereen daar erg geluW Het« mee geweest." (DdH) •

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen