Ad Valvas 2004-2005 - pagina 230

H E T

PAGINA 6

KV«^AAD

IN

DE

K U D D E

AD VALVAS 20 DECEMBER 2004

'Een van de gevaarlijkste boeken ooit', zo noemde Filosofie IVIagazine het boek 'Voorbij goed en kwaad' van Friedrich Nietzsche onlangs. Aan de VU wordt daar toch anders over gedacht. Tekst: Dirk de Hoog, illustratie: Berend Vonk

"Inzake de moraal heeft tot nu toe het instinct, of zoals de chnstenen het noemen 'het geloof', of zoals ik het noem 'de kudde' gezegevierd", zo schrijft Fnednch Nietzsche in zijn in 1885 verschenen boek Jenseits von Gut und Böse. Vorspiel einer Philosophie der Zukunft. De Nederlandse titel luidt Voorbij goed en kwaad. Het boek laat zich met zo makkelijk samenvatten, omdat het bestaat uit vijfhonderd korte artikeltjes en afonsmen zoals bijna alle boeken van Nietzsche. HIJ heeft zelf wel een aardige samenvat ting gegeven van heel zijn oeuvre. Het IS een kruistocht tegen de moraal "Niet alleen de moraal, maar ook de religie en de kunst worden door Nietzsche aan de schandpaal genageld", schreef de Rotterdamse hoogleraar Filosofie Jos de Mul in 1999 in de Volkskrant; "Nietzsche vindt dat met Sokrates en Plato de Europese cultuur in de greep is gekomen van de 'theoretische mens' die met behulp van begrippen als het Ware, het Goede en het Schone tegeno ver de voortdurend veranderende werkelijkheid de illusie van een onveranderlijke wereld plaatst. Een illusie die vol gens Nietzsche door het christendom is overgenomen in de voorstelling van een eeuwig hiernamaals." Nietzsche stelt dat alle opvattingen, dus ook de morele, producten zijn van de menselijke fantasie en filosofie. Er bestaat mets buiten de werkelijkheid van het hier en nu Mul. "Hij zet voortdurend vraagtekens bij de vanzelfsprekendheid van de moraal. Morele gevoe lens zijn volgens hem mets anders dan de voorkeuren en antipathieën die we van onze voorouders hebben geërfd."

Meedogenloos Voorbij goed en kwaad is deze maand door de redactie van het blad Filosofie Magazine uitgeroepen tot het op twee na gevaarlijkste boek ooit. Op de eerste plaats staat Het begrip politiek van Carl Schmitt en op de tweede De staat van Plato. Nietzsche is het archetype van een gevaarlijk denker vanwege zijn meedo genloosheid, legt de redactie van het

echt gevaarlijk. "Misschien had de heersende elite m de tijd van Nietzsche er wat van te vrezen, maar dat vind ik met zo erg."

Ondogmatisch

Nietzsches oeuvre zorgt nog steeds voor blad uit "Het was met voldoende om de westerse cultuur zenuwzwakte en kud degedrag in de schoenen te schuiven, onze tekortkomingen moesten bovendien op meedogenloze wijze op alle mogelijke manieren worden getoond."

'Je kunt Nietzsches werk lezen als een pleidooi onn ongeremd de menselijke driften te uiten' VU-docent Filosofie Allard den Duik vindt Nietzsche echter meer een prikkelend dan een gevaarlijk auteur. "Feit is natuurlijk dat zijn werk voor meerdere interpretaties vatbaar is. Je kCint het lezen als een pleidooi om ongeremd de

Mijn favoriete schurk (1) Tekst: P e t e r Breedveld, Nathalie Buising, Anne Pek

Tim Smeets (24), Business Administration: "Geert Wilders. Een mooie kerel die fout durft te zijn. Hij zegt de foute dingen ook op een mooie manier. IVlaar hij heeft wel goede punten."

menselijke driften te uiten." Maar zo ziet Den Duik de Duitse filosoof met. "Nietzsche probeert te achterhalen waar allerlei opvattingen in de filosofie en de moraal vandaan komen. Hij komt tot de conclusie dat al die opvattingen uiteindelijk door mensen zelf zijn bedacht en helemaal geen objectieve, eeuwige of goddelijke status hebben. Dat bedoelt hij met 'Voorbij goed en kwaad' Het absolutisme van de moraal moet worden afgebroken. En er moet een nieuwe moraal voor terugkomen, een moraal die de mensen zelf maken en ruimte laat voor ieders uniciteit."

Voortkabbelen Het werk van Nietzsche is onder andere voor meerdere uitleg vatbaar doordat het met is afgerond De filosoof werd in 1889, op 45-jange leeftijd, krankzinnig en heeft daarna mets seneus meer geschreven. "Nietzsche is met tegen een moraal op

discussie

zich, maar wil andere leefregels", zegt Den Duik. "Hij heeft echter met duide lijk aangegeven wat hij dan nastreeft. In zijn werk zie je wel een bepaalde adoratie voor het ruim baan geven aan de menselijke instincten, voor wilskracht en levensdrift. Maar Nietzsche was ook een beschaafd mens. Hij wilde vooral dat mensen hun lot in eigen hand nemen en met maar wat rustig voortkabbelen in afwachting van het echte leven in het hemelse para dijs." Een citaat van Nietzsche zelf: "Ik ontken met, zoals vanzelf spreekt ervan uitgaande dat ik met dom ben, dat veel handelingen die onzedelijk heten, vermeden en tegengegaan dienen te wor den; evenmin dat vele die zedelijk heten gedaan en bevorderd moeten worden, maar ik bedoel: zowel het een als het ander op andere gronden dan tot dusver." Ook studentenpastor Geert van der Bom vindt Voorbij goed en kwaad met

Karin Oedekerk (29), Algemene Taalwetenschappen: "Marlon Brando in The Godfather. Vanwege die scène met dat paardenhoofd in dat bed. Het is gewoon ultiem schurkachti " Sjors Koppes (19), Biologie: "Berlusconi. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn er in Italië nog nooit zo veel demonstraties geweest als nu tegen hem, maar hij komt overal mee weg. Echt een untouchable."

Van der Bom organiseert onder meer het filosofisch café bij het studentenpastoraat en leest met een groepje stu denten ieder jaar belangrijke filosofische teksten, waaronder werk van Nietzsche. "Er zijn ook theologen die Nietzsches werk erg inspirerend vinden, ook al zou hij God dood verklaard hebben", zegt hij. "Zijn werk geeft mogelijkheden om op een nieuwe, ondogmatische manier naar religie te kijken, ruim te te geven aan meer persoonlijke, authentieke ervanngen zoals die bijvoor beeld in de joodse traditie bestonden." Van der Bom beaamt dat de kerk m de tijd van Nietzsche behoorlijk dogmatisch en autoritair was. "Het woord van de priester was het woord van God en dus de waarheid. Je kunt er ook anders mee omgaan. Zie bijvoorbeeld de Tien Geboden met zozeer als absolute wetten, maar als een voorstel voor verstan dige leefregels om een menselijke samenleving in stand te houden. Ik denk dat iedereen toch wel vindt dat bepaalde regels onvermijdelijk zijn En wie weet zijn tussen de verschillende culturen de opvattingen over bepaalde basisregels met eens zo heel verschil lend. Binnen je eigen groep met stelen en met doodslaan zou best wel eens een universeel aanvaarde leefregel kun nen zijn." Of Nietzsche dat ook zou vinden, weten we met. Die wilde toch vooral groots en meeslepend leven, getuige het volgende citaat: "Veracht wordt de laffe, angsti ge, kleinmoedige, geborneerd om nuttig held bezorgde mens; en ook de wantrouwige met zijn bevangen blik, de zich vernederende, het hondse type mens dat zich laat mishandelen, de bedelende flikflooier en vooral de leugenaar", aldus de filosoof met de hamer. Voorbij goed en kwaad is dit jaar opnieuw in Nederlandse vertaling verschenen Arbeiderspers, 225 biz , € 12,50

Jos Wiersma (18), Geneeskunde: "De Daltons, zoals ze in Lucky Luke zijn. In het echt waren ze beruchte boeven in het Wilde Westen, maar in de stripversie zijn ze geweldig dom. Echt zo datje er respectvoor krijgt." Marthe van der Westerlaken (20), Communicatie- en informatiewetenschappen: "Uma Thurman in Kill BUI. Het kan eigenlijk allemaal niet wat ze doet, maar het zijn ergens wel gerechtvaardigde wraakacties."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen