Ad Valvas 2004-2005 - pagina 167

AD VALVAS 11 NOVEMBER 2004

W

E T E N S C H A

P

Weetjes

Foto Christiaan Krouwels Tekst Dirk de Hoog

DE ASSISTENT (4) Naam Plaats Leeftijd Werktijden Aantal proefschriften

PAGINA 7

Het VU-kastje Overal Acht jaar 24 uur per dag Zes af, twee in de maak.

Organisatiewaarden Veranderingen van de organisatiecultuur hebben alleen kans van slagen wanneer er sprake is van uitgekiend maatwerk. Dat stelt psychologe Caroline Dusschooten-De Maat, die afgelopen dinsdag is gepromoveerd. Hun persoonlijkheid stelt werknemers al dan niet in staat om gedrag te vertonen dat past bij de kernwaarden van de organisatie, betoogt Dusschooten-de Maat. De persoonlijke waarden van werknemers blijken vaak overeen te komen met die kernwaarden, waardoor ze landurig en overtuigd bepaald gewenst gedrag vertonen. Bij een organisatieverandering worden nieuwe kernwaarden geïntroduceerd en wordt er ander gedrag van managers en medewerkers verwacht. Dat wekt veel weerstand. Menig veranderingsproces verloopt daarom bijzonder stroef of loopt uit op een mislukking. (PB)

Bewegen Het zogenaamde Physician based Assessment and Counseling for Exercise (PACE-advies) blijkt niet effectiever dan het standaardadvies om meer te bewegen teneinde harten vaatziekten te voorkomen. Dat blijkt uit promotieonderzoek van geneeskundige Esther van der Sluijs, die op 1 1 november haar doctorsgraad in ontvangst mocht nemen. PACE is ontwikkeld in Amerika en geeft een huisarts de mogelijkheid om patiënten in korte tijd een op maat gesneden beweegadvies te geven. Van der Sluijs onderzocht de effectiviteit en haalbaarheid van het advies bij patiënten met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Helemaal effectloos is advies niet: na een jaar was de totale onderzoeksgroep meer gaan bewegen en wat afgevallen, maar tussen patiënten die een PACE-advies kregen en de groep die het met een standaardadvies moest doen, is geen verschil. (PB)

Roken Erfelijkheid speelt nauwelijks een rol bij het beginnen met roken. Omgevingsfactoren, zoals vrienden die roken, zijn veel belangrijker. Maar het uiteindelijke rookgedrag, zoals het aantal sigaretten per dag of de mate waarin tabaksverslaving optreedt, is wel grotendeels bepaald door erfelijkheid. Dat blijkt uit het proefschrift waarop geneeskundige Jacqueline Vink 15 november promoveert. Vink ondervroeg zestienduizend tweelingen en hun familieleden en voerde een groot DNA-onderzoek uit aan de hand van speekselmonsters. Hoogstwaarschijnlijk leveren vele verschillende genen allemaal een kleine bijdrage aan een onderliggende gevoeligheid voor nicotineverslaving, zo ontdekte Vink. Iemand die deze genen bezit, hoeft overigens niet per se verslaafd te raken: wie nooit begint met roken, zal niet verslaafd raken. (PB)

FUNCTIE

RESULTAAT

"Het kastje meet vooral de hartslag", verklaart Eco de Geus, hoogleraar Biologische Psychologie. " D e toename van de hartslag is een indicatie voor de spanning waaronder mensen staan. Fysiologisch is er sprake van een soort gaspedaal en een rem voor het hart. Een theorie is dat bij te lang op het gaspedaal drukken, er problemen kunnen ontstaat, zoals stress. Daarom noemen mensen het kastje ook wel stressmeter." D e eerste versie was nog heel groot en stond in het laboratorium. N u is het zo klein dat proefpersonen het dag en nacht op het lichaam kunnen dragen. "Zo hebben we bijvoorbeeld gemeten dat bij promoties de hartslag tot wel 160 kan oplopen." M e t het apparaat is ook de ademhaling te meten. "We hebben ontdekt dat er tussen mensen onderling grote verschillen bestaan in het ritme van ademhalen tijdens h u n slaap. Die verschillen zijn erfelijk."

"We zijn er best trots op dat het kastje nu wereldvsdjd wordt gebruikt, terwijl het hier aan de faculteit is ontwikkeld", zegt D e Geus. "We hebben zelf elf exemplaren, wereldwijd zijn het er zo'n 150, verdeeld over 38 onderzoeksgroepen, waaronder het V U Medisch Centrum." Inmiddels zijn er aan de V U alleen al zes proefschriften verschenen met behulp van het kastje. "Binnenkort hebben we weer een publicatie in een gerenommeerd tijdschrift", verklapt D e Geus. "We zijn vooral op zoek naar verschillen tussen mensen wat betreft hartslag, bloeddruk en reacties op spanning. We hebben sterke aanwijzingen dat die verschillen genetisch bepaald zijn. Onze volgende uitdaging is uit te vinden om welke genen het precies gaat en wat voor fysiologische gevolgen dat in het lichaam heeft. Als je dat weet, kun je misschien medicijnen ontwikkelen die nadelige gevolgen van stress tegengaan."

Dit is het vierde deel in een serie over VU-apparaten. Eerder verscheen het oogbewegingsregistratieapparaat (1), de rolstoelergometer (2) en de sputtermachine (3). 1 (AVS33/2003)

2 (AV«36/2003)

3 {AV#03/2004}

Bodemdiertjes Een ecosysteem met veel soorten bodemdiertjes functioneert niet automatisch beter dan een systeem met minder soorten. Het is belangrijker welke soorten organismen aanwezig zijn, stellen VU-biologen samen met collega-onderzoekers uit Wageningen in de Science van 5 november. De biologen bootsten het ecosysteem na van een uiterwaarde. Ze varieerden in de combinaties van wormen, pissebedden en miljoenpoten. Bij bepaalde combinaties werd dood plantenmateriaal veel beter afgebroken dan bij andere samenstellingen. De onderzoekers ontdekten dat sommige organismen elkaar aanvullen in het afbraakproces en andere min of meer dezelfde taak hebben. Naarmate de organismen elkaar meer aanvullen, gaat de afbraak van plantenresten sneller. De biologen ontwierpen een model dat de afbraak kan voorspellen op grond van de combinatie van organismen. (WV)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen