Ad Valvas 2004-2005 - pagina 217

AP VALVAS 9 DECEMBER 2 0 0 4

1 2 5

J A A R

V R I J E

U N I V E R S I T E I T

PAGINA 1 3

Voorpublicatie uit lustrumboek 'Universiteit en samenleving'

Een uitwijkplaats ii

UJSTRUM

agenda

\-^X''

In december en januari biedt de lustrum­ kalender weer tal van activiteiten. Hier een kleine selectie. Zie verder www.125jaar.vu.ni.

w^.

f

^ „/­^v

"Jäßd^M

f­

!

/

f >'

A.­

­Ä^

K d M M K K l Vrijdag 17 december 12.00­ 14.00 uur in het Auditorium (hoofdgebouw VU). Met onder andere een voordracht van KRO­pre­ sentator Leo Feijen en een optreden van het Vondelparkstrijkkwartet. Centrale vraag: 'Hoe word ik gelukkige' i Het Kwaad: All about evil. Zaterdag 18 december t/m zondag 11 septem­ ber 2005 in het Tropenmuseum, Linnaeusstraat 2 Amsterdam. Een met VU­medewerking opge­ zet kleurrijk spektakel over de eeuwige worste­ ling van de mens met Het Kwaad.

S­J .%'­

'irf

IMDiimÄlgigOKIMr Zaterdag 22 januari (besloten) en zondag 23 januari 14.15 uur 2005 in het Concertgebouw, Concertgebouw­ plein 1, Amsterdam. VU­orkest en VU­koor voeren onder andere de Missa Brevis van Kodaly en de Danssuite van Bartók uit. Kaartjes voor 23 januari ä € 15,­/€ 9,­ te bestellen via 020­6718345.

­.Ä?":«*€l!

] Aspecten van het kwaad in de Middeleeuwen. Vrijdag 28 januari 2005 10.30­ 17.30 uur in het KFT Tropentheater, Linnaeusstraat 2 Amsterdam. Over visioenen van het kwaad in geleerde cultuur en volksge­ loof, de middeleeuwse verbeelding van de dui­ vel en de volksdeugd. Toegang € 20,­, leden Vereniging VU­Windesheim € 18,­, studenten gratis.

Terwijl de ene hoogleraar zich op het vervalsen van persoonsbewijzen stortte, lieerde de ander zich met het Nationaal Front. Het aantal VU­studenten leed er niet onder: dat verdubbelde in 1942 zelfs, ten oorlogsfragment uit het boek over de geschiedenis van de VU. Ad Tervoort

Het voormalige VU­pand Oboven) aan de De Lairessestraat waar professor Coops en zijn studenten hun verzetsactiviteiten beraamden. Professor Jan Coops (links), als scheikundi­ ge zeer bekwaam in het vervalsen van per­ soonsbewijzen

:^i

O,

' p 10 mei 1940 viel Duitsland Nederland binnen en in vijf dagen volgde overgave na het bombardement op Rotterdam. Tijdens de dagen van gevecht had de V U stilgelegen en waren er vanzelfsprekend geen colleges gegeven. Tientallen studenten en enkele docenten waren onder de wapenen geweest, overigens zonder dat er doden vielen te betreuren. D a t zou in de I loop van de oorlog anders worden... Al op 21 mei werd weer met de colleges begon­ nen. Studenten die gemobiliseerd waren keer­ den al spoedig terug en er werd voorzichtig gepoogd de draad weer op te pakken. Hoewel in eigen knng onmiddellijk groot bezwaar werd gemaakt tegen het lidmaatschap van de histon­ cus A.A. van Schelven van het Nationaal Front, nam de VU als instelling aanvankelijk een vrij voorzichtige houding aan. In die eerste maanden trachtte zij zich voorlopig zo veel mogelijk aan de veranderde situatie aan te passen. D e Ariër­ verklaring, waarmee de bezetters het joodse perso­ neel aan universiteiten wilden verwijderen, werd door alle personeelsleden van de V U getekend. Al spoedig werd echter duidelijk dat er van de bezetters wemig goeds te verwachten viel. Op 24 oktober werd de rector magnificus, prof. mr. V.H. Rutgers, om onduidelijke redenen door de Duitsers gearresteerd. Rutgers was overigens vanwege de oorlogsomstandigheden twee jaar lang rector en zou zich als boegbeeld van verzet ontpoppen. Spoedig zouden er allerlei maatrege­ len worden genomen door het 'ministene van Onderwijs, Wetenschap en Cultuurbescher­ niing', de bezettersnaam voor het minsterie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen. Die maatregelen zouden het hoger onderwijs in Nederland in nazistische zin moeten hervormen. Als instelling heeft de V U zich in het verdere Verloop van de oorlog prmcipieel tegenover de bezetter opgesteld. Directeuren, curatoren en de senaat hebben bij de verordeningen vanuit D e n Haag doorgaans geaacht de maatregelen te trai­ neren, niet te implementeren of ­ een enkele keer ­ rechtstreeks te weigeren. Steeds konden ^i zich bij dit verzet beroepen op het bijzondere karakter van de VU. Zij was immers geen rijks­ nstellmg en behoorde zich in haar beleid te nouden aan gereformeerde beginselen en men 'iet de bezetter weten dat daaraan niet getornd kon worden. Zij had in die zin meer ruimte om 'e nianoeuvreren dan de rijksuniversiteiten, iets *at ook voor bijvoorbeeld de Katholieke Universiteit Nijmegen ­ waarmee soms nauwe jontacten werden aangeknoopt ­ gold. Rector Rutgers stond bijvoorbeeld enkele joodse stu­

Professor Victor Rubers (linksonder), in de eerste jaren van de oorlog rector magnifi­ cus van de VU en fel anti­nazi. Hij overleed in februari 1945 in Duitse gevangenschap.

Twee keer feest

razzia en zeventig studenten werden weggevoerd naar kamp Vught. In ruil voor vrijlating moest iedere student een loyaliteitsverklaring tekenen, waarin hij verklaarde niets tegen de bezetter te zullen ondernemen. Deze loyaliteitsverklaring zou nog een verdere rol spelen. Er werd namelijk van alle studenten gevraagd deze te tekenen. Anders mochten zij niet verder studeren en kwamen zij m aanmer­ king om naar Duitsland te worden weggevoerd om daar dwangarbeid te verrichten. Ook nu zou het VU­bestuur zich verzetten tegen deze maat­ regel. N a een wekenlang durend steekspel kreeg de rector, prof. dr. D . Nauta, 1200 exemplaren van deze verklaring om onder zijn studenten te verspreiden. Dit deed hij, maar hij voegde daar een brief aan toe met de mededelmg dat de VU vanaf 12 april gesloten zou zijn. Mochten stu­ denten willen tekenen, dan moesten zij de for­ mulieren zelf maar naar het ministerie sturen. Aanvankehjk tekende slechts drie procent van de VU­studenten. Toen de situatie nog dreigender werd en wegvoeringen aan de orde van de dag waren, tekenden nog enkelen. De overgrote meerderheid echter niet en zo'n duizend studen­ ten zouden nu moeten onderduiken.

Bij het 125­iarig veiiaarsfeest van een unhrer­ siteit hóórt een lustrumboek. De VU pakt zeKs uit met twee terugblikken: een door emeritus hoog­ leraar Geschiedenis Arie van Deursen geschreven wetenschappelijk gedenkboek, dat in oktober 2005 zal verschijnen, en een rijk geïllustreerd publieksboek, dat eind januari uitkomt en dan aan alle VU­studenten en medewerkers zal wor­ at de V U haar deuren in april officieel den uitgereikt. Het fragment op deze pagina sloot, betekende niet dat er toen nog college komt uit laats^enoemd boek. Het gaat de titel werd gegeven, want na 5 februari had de schrik Universiteit en samenleving: Groei en oatwildce­ er al flink in gezeten. D e colleges waren al op 8 februari voor onbepaalde tijd opgeschort. Zo ling van de VU­familie in Aee/c/dragen en is begon het academisch jaar 1943­'44 zonder offi­ geschreven door Ad Tervoort, universitair docent ciële studenten. Die studeerden clandestien ech­ bij Geschiedenis en coördinator van de ter wel gewoon verder. Veel docenten waren Historische Commissie van de VU. studenten m de komende oorlogsjaren over het algemeen zeer behulpzaam warmeer het gmg om het doen van tentamens, examens en de voorbe­ reidingen voor promoties. Die konden immers van 1942 had mensen gedwongen naar elders te niet meer m de gesloten universiteitsgebouwen verhuizen en de V U was kennelijk een gewilde worden afgenomen. N u werd dit vaak op andere uitwijkplaats. adressen gedaan (bij hoogleraren thuis, in Ook in het benoemingsbeleid van hoogleraren restaurants en treinen, maar zelfs op onderduik­ werd gepoogd inmenging van de bezetter zo veel adressen), omdat de bewegingsvrijheid van stu­ mogelijk tegen te gaan. D e Duitse autoriteiten denten na de commotie rond de loyaliteitsver­ trachtten immers zo veel mogelijk de benoemin­ klaring zeer beperkt was geworden. gen van hoogleraren naar zich toe te trekken. Naast de algemene houding van de VU als Dit betekende dat enkele hoogleraren h u n eme­ instelling, was er de houding van personen uit ritaat maar met een aantal jaren moest uitstel­ VU­kring ten opzichte van de bezettende macht. len. Ook in de kwestie van de Arbeidsdienst, Door zowel studenten als docenten werd op waarbij studenten voor een periode naar actieve en passieve wijze deelgenomen aan het Duitsland zouden moeten om werk te verrichten verzet. Hoewel het wat aarzelend op gang voor de Duitse oorlogsmachine, werd door het kwam, zouden velen uit de kringen van de VU bestuur van de V U consequent afwijzend gerea­ op verschillende wijze een bijdrage leveren. Het geerd. Het werd echter wel duidelijk dat de situ­ wis­ en natuurkundegebouw aan de D e atie steeds nijpender werd en dat zelfs om een Lairessestraat zou zelfs het centrum van een ver­ bijzondere universiteit het nazistische net zich zetsgroep worden rondom prof J. Coops, hoog­ strakker begon te spannen. Het VU­besruur had leraar Scheikunde, die zijn kennis van de chemie daarom al besloten de universiteit te sluiten, inzette om persoonsbewijzen te vervalsen. waimeer niet meer in de geest van de statuten De oorlog is de V U op een behoorlijk verlies kon worden gewerkt. komen te staan aan mensen en mateneel. Niet minder dan 89 mensen uit VU­kring werden slachtoffer van de oorlog. En dit verlies vond at moment was niet ver meer weg. Het plaats in alle geledmgen: president­directeur doodschieten op 5 februari 1943 van H.A. Colijn, curator ds. T . Ferwerda, rector Rutgers, Seyffardt, generaal van het Nederlandse S.S.­ een groot aantal studenten, allen gestorven als Vrijwilligerslegioen, was aanleiding voor de gevolg van de oorlogsomstandigheden. Duitsers o m razzia's te houden aan bijna alle universiteiten in het land, omdat men abusieve­ Fragment uit de paragraaf 'De VU in jaren van crisis en lijk dacht dat de daders studenten waren oorlog' (hoofdstuk 1). geweest. Ook de V U werd slachtoffer van de

D.

denten en academici toe zich in te schrijven aan de V U of gebruik te maken van universitaire faciliteiten, terwijl van de kant van het ministe­ rie de maatregelen tegen de joden elkaar in rap tempo opvolgden. Een aantal van die verordeningen had direct tot gevolg dat de studentenpopulatie aan de V U geweldig groeide en ­ zij het nog tijdelijk ­ ook van karakter begon te veranderen, in die zin dat nu ook studenten met niet­gereformeerde achtergrond de VU kwamen bevolken. In het jaar 1942­43 stonden zelfs 1208 studenten inge­ schreven. Enkele honderden van hen waren oor­ spronkelijk student te Leiden, maar de definitie­ ve sluiting van die universiteit in het voorjaar

D.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen