Ad Valvas 2004-2005 - pagina 253

AD VALVAS 13 JANUARI 2005

X 2 5

J A A R

V R I J

U N I V E R S I T E I T

PAGINA 9

¥UUUSTRUM

Amsterdam ten tijde van de oprichting van de VU

BEWEGINGSMARKT 'Bewegen(d) door het leven.' Za. 22 januari vanaf 10.00 uur in foyer, aula en aangrenzende ruimten in het hoofdgebouw van de VU. Bewegingswetenschappers laten met demonstraties, workshops en korte lezingen zien hoe bewegen werkt en welke effecten het heeft op het lichaam. Het accent ligt op het zeK ervaren van bewegen. Toegang gratis.

J

NIEUWJAARSCONCERT Za. 22 januari (besloten) en zo. 23 januari 14.15 uur in het Concert-gebouw. VU-orkest en VU-koor voeren onder andere werk van Bartók en Kodaly uit. Kaartjes a 15 euro/ 9 euro te bestellen via 020-6718345. Zie ook de Cultuurpagina in dit nummer. STUDIEMIDDAG 'Aspecten van het kwaad in de Middeleeuwen.' Vrijdag 28 januari 10.3017.30 uur in het KIT Tropentheater, Linnaeusstraat 2 Amsterdam. Over visioenen van het kwaad in geleerde cultuur en volksgeloof, de middeleeuwse verbeelding van de duivel en de volksdeugd. De middag wordt muzikaal opgeluisterd met enkele Middeleeuwse liederen. Toegang 20 euro, leden Vereniging VUWindesheim 18 euro, studenten gratis. Meer info: www.125jaar.vu.nl

Voor en achter hoeren, rechts cafés en variététheaters - het allereerste VU-gebouw had bepaald geen gereformeerde omgeving. In wat voor stad kwamen VU-studenten anno 1880 terecht? Anne Pek Van nul naar twee universiteiten in d n e jaar tijd Het was met typisch hoofdstedelijke branie dat Amsterdam zich aan het eind van de jaren 1870 op de academische kaart plaatste Het begon, m 1877, met de opnchtmg van de Gemeentelijke Universiteit (tegenwoordig UvA) Opnchtmg is in dit geval ovengens een groot woord, het gmg m feite om een opwaardermg van het oude Athenaeum Illustre tot een echte academie Dan was de oprichting van de Vnje Universiteit, dne jaar later, een heel wat heuglijker feit De VU werd op 20 oktober 1880 namelijk vanuit het niets opgencht - tot 1876 was hoger onderwijs op confessionele grondslag met toegestaan Dat ze als streng gereformeerd instituut m een vnjzmnige stad als Amsterdam neerstreek, had alles te maken met de woonplaats van haar opnchter Abraham Kuyper Die had hier m het voorgaande decennium een geweldige populanteit opgebouwd als predikant De Gemeentelijke Universiteit ging na de 'opnchtmg' gewoon door waar ze al eeuwen zat, m de Agnietenkapel aan de Oudezijds Voorburgwal, maar de Vnje Universiteit h a d met meteen een vanzelfsprekend hoofdgebouw Buitenveldert was m 1880 nog een verre polder en Oud-Zuid, waar de V U afgelopen eeuw diverse panden zou bezetten, lag pas op de tekentafel D u s moesten de studenten de eerste vier jaar voor h u n colleges naar een leegstaand theater op een steenworp afstand van de G U , aan de Binnen-Amstel de huidige Kleine Komedie Een uitdagende locatie voor de gereformeerde student, want overal loerde de zonde Niet alleen op de Walletjes, maar ook direct om de hoek Rembrandtplein en Utrechtsestraat waren m die jaren bekende tippelzones En m de aangrenzende Amstelstraat regen de bierhuizen en doorrookte varietetheatertjes zich aaneen

Overal bouwputten Niet dat het rond 1880 elders m de stad aan spannmg ontbrak Amsterdam was smds de Franse tijd aardig in de lorum geraakt, maar na de komst m 1856 van een spoorverbmdmg met het Ruhrgebied en, vooral, de opening van het Noordzeekanaal m 1876 maakte de handel een spectaculaire heropleving door O p de oude stadsomwallmg waren al mondaine bouwsels als het Amstelhotel (strategisch naast het Weesper poortstation) en het Paleis voor Volksvlijt opgetrokken en langs Damrak en Rokin verschenen nu de eerste kantoorgebouwen Voor het eerst smds de Gouden Eeuw breidde de stad ook weer uit In het oosten verrees de Dapperbuurt, m het westen de Kinkerbuurt, m het zuiden de Pijp Meteen vanaf het begm geen beste buurten, want de politiek was m deze jaren m de greep van het laissez faire en hield zich verre van sociale wonmgbouw Dat vlak buiten de Leidsepoort, rustiek tussen het net voltooide Vondelpark en de Overtoomse Vaart in geklemd, een poepsjiek wijkje als de Vondelstraat haar voltooiing naderde, had evenmin iets met centrale plannmg te maken en alles

Meer dan honderdduizend genummerde spaarbu$|es vonden tussen 1932 en 1991 hun weg naar geiefonneerde huishoudens in heel Nederland De VU achterban spaarde er complete nieuwe faculteiten mee bijeen Ad Valvas spoorde een fractie van die bhlqes op Deze week. NUMMER 029878

PLAATS: Valkenburg EIGENAAR: Janny de Vries "Al zolang ik me kan herinneren, stond het busje bij mijn moeder in het dressoir. Ze is vlak na de Tweede Wereldooriog lid geworden van de gereformeerde kerk in Geieen. Volgens mij heeft ze het busje van iemand uit die kerk gekregen. Toen ze naar het bejaardenhuis ging en ik haar huis moest opruimen, kon ik er geen afstand van doen. Nu staat het op een plank in mijn kantoor. Laatst heb ik het meegenomen naar mijn moeders afdeling, waar meer dan tien bejaarden wonen. Ze leefden helemaal op, allemaal hadden ze er herinneringen aan." (FB)

met de bouwlust van Pierre Guypers, de architect die een eindje westwaarts ook net aan het Rijksmuseum was begonnen Aan haar noordrand was Amsterdam m 1880 ook een en al bouwput In 1869 had de gemeenteraad morrend ingestemd met de aanleg van een Centraal Station m het IJ, en in de jaren daarop waren er d n e eilanden aangeplempt Smds 1878 stopten hier al tremen, al moest de bouw van het station nog begmnen

Operette in een tent Activiteit genoeg dus - maar op cultureel gebied had Amsterdam rond de komst van de eerste VU studenten nog met zo veel te bieden H e t Rijksmuseum stond zoals gezegd nog in de steigers Het gebouw, dat als een machtige poort aan de rand van de stad verrees, zou pas m 1885 de deuren openen Dat het binnen een decennium uitzicht zou knj gen op het eenzaam in de weilanden staand Concertgebouw, was toen nog met bekend, de muziekliefhebberende burgerij zat m 1880 net bij te komen van het bezoek dat Brahms een jaar tevoren aan de stad had gebracht "Ihr seid liehe Leute, aber schlechte Musikanten ", had de componist bij vertrek gezegd Pas m 1882 zou ze die schok zodanig verwerkt hebben dat ze m staat was de N V het Concertgebouw op te n c h ten Het gebouw zelf kwam pas in 1888 af Tot die tijd grossierde de stad vooral m tmgel-

tangels en operettetheaters - al kwam er 's zomers nog wel eens een reizend operagezel schap voorbij Zo streek m de zomer van 1880 op de Plantage een Duitse groep neer om er m de buitenlucht Verdi's Trovatore op te voeren

Het zaad der revolutie Ook op literair gebied wreef de stad zich de slaap nog uit de ogen Dat niemand de domineespoëzie van heren als Jan ten Kate en Bernard ter Haar meer bliefde, was inmiddels duidelijk Het wachten was alleen op nieuw literair elan Dat zou nog een paar jaar op zich laten wachten, maar het zaad werd wel al m 1880 gezaaid O p 15 mei van dat jaar raakten m de Kalverstraat namelijk de jonge dichters Jacques Perk en Willem Kloos met elkaar in gesprek Dat leidde tot een korte maar heftige vnendschap, en - twee jaar later tot het poe tisch programma van de Tachtigers D e meeste schnjvers die later m de jaren tachtig tot deze vernieuwende beweging zouden gaan behoren, woonden m 1880 al wel m de hoofdstad Fredenk van Eeden trok er in 1878 heen om (aan de G U ) medicijnen te gaan studeren. Albert Verwey, Wülem Kloos, Lodewijk van Deyssel, Frank van der Goes en Helene Swarth waren er zelfs geboren Ook m schJdersknngen sluimerde nog de geestdrift waarmee de stad zich een decennium later op de kunstkaan zou plaatsen Willem Witsen

zat net op de Rijksacademie van Beeldende Kunsten aan de Stadhouderskade Hij mengde zich al wel in het kunsdeven, samen met onder anderen Jan Veth nchtte hij dat jaar het kunste naarsgezelschap Smt Lucas op En de geboren Rotterdammer George Breitoer, die hoge ogen zou gaan gooien met zijn foto's en schildenjen van een hoofdstad m verandermg, verbleef m 1880 m D e n Haag om daar mee te werken aan het befaamde Panorama Mesdag

Wilhelmina en Marx Maar hoe belangnjk ook, Amsterdam was niet het centrum van de kunstwereld Vmcent van Gogh bijvoorbeeld woonde emd jaren zeventig even in de stad, maar toen hij zich m de herfst van 1880 defmmef tot de schilderkunst bekeerde was hij al naar Brussel vertrokken En ook wat andere invloednjke ontwikkelmgen betrof, gebeurde er dat jaar buiten Amsterdam mmstens zo veel O m maar wat te noemen m Den Haag zat Ferdinand Domela Nieuwenhms Das Kapital van Marx te vertalen en baarde de piepjonge tweede vrouw van koning Willem III een pnnsesje, Wilhelmma genaamd Nog verder van de hoofdstad woedden de eerste van twee Boerenoorlogen en de tweede van vier Atjeh-oorlogen Beide zouden de eerste VU-smdenten m de komende jaren nog behoorlijk bezighouden, maar dat is weer een heel ander verhaal

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen