Ad Valvas 2004-2005 - pagina 330

I N T E R V I E W / R E C E N S I E

PAGINA 6

AD VALVAS 2 4 FEBRUARI 2005

'Wetenschap gaat voor religie' Als moslims en niet-moslims elkaar 'hersenkrakende vragen' stellen, oppert VU-studente en moslima Samira Lahri, gaan we misschien anders over elkaar denken. Milieuwetenschapper en schrijver/dichter Fouad Laroui zit daar niet op te wachten. "Ik denk niet als moslim. Ik denk als mezelf." Peter Breedveld Arme Pieter. Maatschappelijk betrokken, gezegend met een gezonde belangstelling voor de medemens. Vanwege het huidige islamdebat zit hij vol brandende vragen. Op een goede dag wendt zich tot zijn collega Fouad Laroui. "Zeg Fouad, wat denk jij als moslim over...", begint Pieter tijdens de lunch. Maar Fouad wordt boos en verdrietig, schrijft hij in een opiniestuk in de Volkskrant v^n 15 januari. "Beste vriend", zegt hij snibbig tegen Pieter, "ik denk met als moslim, ik denk als individu, ik denk als mijzelf." En hij gaat ergens alleen zitten eten, Pieter verbouwereerd achterlatend. Ja hallo! Pieter bedoelt het toch goed? Overal horen en lezen we dat we ons in onze islamitische Nederlanders moeten verdiepen. Dat het onverschilligheid is die heeft geleid tot de huidige problemen. Als we dan geen vragen kunnen stellen zonder onze collega's, buren, kennissen en clubgenoten 'boos en verdrietig' te maken, hoe moeten we dan nader tot elkaar komen?

Zie je nou wel? Vanachter zijn bureau steekt Laroui een monoloog af over de Amerikanen. Hoe die na de val van de Sovjet-Unie een nieuwe vijand nodig hadden. Er moest immers een goed excuus zijn voor het astronomische budget van het ministerie van Defensie, nietwaar? D u s werd er snel een nieuwe vijand gevonden: de islam. "De Amerikaanse neoconservatieven liegen dat we zijn omsingeld door een vijand die onze vnjheden wil vernietigen", oreert Laroui. "Dan komt Osama Bin Laden en zeggen ze: 'Zie je wel?' N u is dat vijandbeeld zelfs doorgedrongen tot de straten van Amsterdam en Utrecht." Als het beeld van een vijandige islam alleen is gecreëerd door westerse haviken, dan hebben veel moslims het hen wel makkelijk gemaakt. Ayatollah Khomeini en Bin Laden hébben hun pijlen op het vrije Westen gericht. Er wórdt haat

gepredikt in sommige Europese moskees. "Maar dat zeg ik toch ook?" antwoordt Laroui streng. "Lees de laatste regels van mijn opiniestuk." Daar wijst hij inderdaad op de eigen verantwoordelijkheid van moslims "als zij zich voegen naar een specifieke interpretatie van hun religie. Een interpretatie die haar, helaas, naar beneden haalt en er een ideologie van verwerping, van wrok en wraakzucht van maakt." "Als je nu zegt dat bepaalde passages in de Koran alleen relevant waren in een bepaalde tijd en op een bepaalde plaats, beschouwt misschien wel negentig procent van de moslims je als ketter. Dat bewijst dat ze hun eigen geschiedenis niet kennen. Twaalfhonderd jaar geleden zei de hoogste islamitische autoriteit, de kalief van Bagdad, dat de Koran specifieke oplossingen aandraagt voor specifieke problemen op een specifiek moment en een specifieke plaats."

Rede boven O p e n b a r i n g Dat de Koran alle andere boeken overbodig maakt, is ook flauwekul, vindt Laroui. "In de twaalfde eeuw schreef de qadi van Cordoba, Ibn Rushd - dat was zo'n beetje de paus van de islam - een fatwa over de vraag of moslims filosofie moeten studeren. Met die religieuze oekaze had een islamitische renaissance kunnen beginnen. Want volgens Ibn Rushd mag je niet alleen filosofie studeren, je móet het. En als Ibn Rushd het over filosofie heeft, bedoelt hij niet alleen Aristoteles en Plato maar ook de wetenschap: natuurkunde, medicijnen, enzovoort. Hij heeft het niet over theologie of de islam. Als een conflict ontstaat tussen de wetenschap en de Koran, moet je volgens Ibn Rushd altijd voor de wetenschap kiezen. D e hoogste islamitische geleerde van die tijd plaatste de rede boven de Openbaring. "Zie je hoe vooruitstrevend de islam toen was? Het schijnt dat moslimstudenten aan de VU de evolutietheorie niet accepteren. Nou, laat ze Ibn Rushd maar lezen. Die impliceert dat als je moet kiezen tussen Darwin en de Koran, je de eerste moet accepteren. Je bent er niet minder moslim om. Nergens in de Koran staat dat Darwüi ongelijk heeft. Er staat dat God de mens heeft geschapen. Hoe die mens is ontstaan wordt verklaard door Darwin. Darwin zegt niets over waaróm die mens er is. Niets staat dus een geloof in God in de weg, als je dat wilt." Goed, de islam is dus een vooruitstrevende godsdienst. Als moslims nu maar de geschriften van Ibn Rushd lezen in plaats van de knip- en plaktheologieen op internet, komt het allemaal goed. Maar hoe komen we meer over ze te weten, als we ze niet mogen benaderen als moslims? Waaróm mag dat trouwens niet van Laroui?

Laroui: 'Moslims l<ennen hun eigen gescliiedenis niet' "Als je over Marokkaanse jongeren blijft praten als 'de moslims', als je blijft hameren op dat ene facet van hun complexe persoonlijkheid, zullen sommigen van hen het er dik bovenop gaan leggen. Ik ken een heel mooi meisje, prachtig haar, altijd in spijkerbroek. N u pakt ze zich helemaal in doeken in. Dit meisje, laten we haar Naïma noemen, reduceert haar hele persoonlijkheid tot dat ene facet van Naïma de moslima. Omdat iedereen alleen maar Naïma de moslima ziet. Uiteindelijk wordt haar identiteit door 'de ander' bepaald."

Wees genuanceerd Hoe komen we te weten wat Naima de moslima beweegt? Hoe benaderen we haar? "Niet door haar te benaderen als Naïma de moslima", zegt Laroui. "Iedereen is uniek! Wees genuanceerd. Er is geen Nederlandse moslimgemeenschap. Er zijn negenhonderdduizend mensen met een naam en een achternaam en elk van hen is een geval apart. Dat is het enige wat hierover valt te zeggen. We moeten van de Nederlandse verzui-

Christiaan Krouwels

ling af en naar het Franse republikeinse model. Het doet er niet toe welke afkomst iemand heeft, wat zijn huidskleur is en waar hij in gelooft. Of iemand Mohammed B. heet of Klaas A., als hij zich maar aan onze wetten houdt. Doet hij dat niet, dan is het een zaak voor de politie of justitie. "Daar wil ik trouwens nog iets over zeggen. Ik ken een Rashid in Osdorp die 77 keer in aanraking is geweest met de pohtie en nog altijd vrij rondloopt. Er is dus iets mis met de wetgeving in dit land. Maar de blanke Nederlander krijgt de indruk dat alle Marokkanen criminelen zijn. Een ander voorbeeld. Een paar rotjochies, toevallig Marokkanen, vallen mensen lastig in het zwembad. Pak die jongens aan! Gooi ze de cel in! Stop ze m een heropvoedingskamp! Maar wat doen de zogenaamde blanke Nederlanders? Ja, nu ga ik ook lekker met mijn vinger wijzen. Jullie sluiten het zwembad! Zet drie politieagenten in elk zwembad! Ja! So what! Is dat zo erg? Er is jarenlang niet opgetreden en een paar jaar later wordt cineast T h e o van Gogh vermoord. Zie je het verband niet? Ik wel!"

Alleen de wet van Murphy geldt Wetenschappers die het hoog in de bol krijgen, hebben een lesje in nederigheid nodig. Cartoonist Matthias Glesen is een goede docent. Peter Breedveld Menigeen in de wereld van de wetenschap en de filosofie ziet ons universum als een overzichtelijk geheel. Natuurwetten zijn perfect op elkaar afgestemd, alles is vervat in sluitende theorieën en mocht alles onverhoeds toch in de soep lopen, dan is daar altijd nog God, of de Onbewogen Beweger of wat dan ook, als een soort fatl safe. Gelukkig is daar Matthias Giesen, de cartoonist wiens werk verschijnt m

onder meer HP/De tijd en Haagsche Courant. Met zijn nieuwste bundel cartoons. De zwaartekrachtjaren, drukt hij ons met de neus op de feiten. Er geldt maar één wet: die van Murphy. Wat fout kan gaan, gaat fout. De personages in zijn cartoons zijn veelal wetenschappers, filosofen of mensen met aspiraties op die gebieden. Ze proberen vat te knjgen op de werkelijkheid, maar het is onbegonnen werk. Als wetenschapper Victor von Frankenstein er bijvoorbeeld eindelijk in slaagt zijn monster tot leven te wekken, zaait dat geen angst en verderf maar gaat het met een zak chips en een biertje voor de televisie zitten vegeteren. De zeventiende-eeuwse Italiaanse wetenschapper Vincenzo BroUi, die er als eerste in slaagt elektnciteit op te wekken, gaat de geschiedenis in als uitvinder van de stroomstoring.

Wie in zijn arrogantie toch blijft proberen vat te krijgen op de werkelijkheid, krijgt door het universum m hoogsteigen persoon zijn onbetekenendheid flink ingepeperd. 'Walter Gerritsen is een nul! Een worm!' staat er in sterren

recensie aan het firmament. Gemtsen slaat het vanaf de aarde gade en voelt zich inderdaad heel nietig. Vaak hebben mensen hun mislukte pogingen om zichzelf te ontstijgen louter aan zichzelf te danken. De man die met een kelnerdoek om zijn arm vanaf de bergtoppen superioriteit staat uit te stralen, had Nietzsche minder vluchtig moeten lezen. Dan

had hij gezien dat die het heeft over de Übermensch in plaats van de Obermensch. Giesen laat ook treffend zien hoe moeilijk het voor wetenschappers is zich te onttrekken aan pnmitief bijgeloof. Zie de wetenschapper die voor aanvang van een natuurkundige proef twee kogels insmeert met alruin en kikkervocht, 'om de slingerbeweging te bezweren'. En laat niemand denken dat hijzelf een haar beter is. De verhitte discussie die aan deze universiteit ontstond toen een econometrist beweerde dat altruïsme geen van God gegeven deugd is maar een evolutionair bepaald overlevingsmechanisme, ligt nog vers in het geheugen. Verplichte kost voor wetenschappers dus, deze bundel. Diepzinniger dan Nietzsche, realistischer dan Zola. Niet altijd leuk, want de waarheid is niet leuk. Wel heel leerzaam.

Matthias Giesen, De zwaartekrachtjaren. Uitgeverij De Harmonie/Sherpa, 114 pagina's in zwartwit, gebonden met een harde kaft, € 19,90.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen