Ad Valvas 2004-2005 - pagina 45

AD VALVAS 16 SEPTEMBER 2 0 0 4

W E T E N S C H A P

PAGINA 5

Nieuwe hoogleraar Literaire Kritiek Elsbeth Etty:

'Een slecht boek schrijven is geen misdaad' De vaderlandse literaire kritiek staat op een laag peil, vindt Elsbeth Etty. Als het aan haar ligt, komt daar binnenkort verandering in. Ze werd namelijk onlangs benoemd tot bijzonder hoogleraar Literaire Kritiek aan de VU.

den." Bovendien kon de VU er op activistisch gebied ook wat van, m de vroege jaren zeventig. "Als er aan de VU bezettingsacties waren, gingen we daar als ASVA uit solidariteit naartoe. We vergaderden ook regelmatig samen met het bestuur van de SRVU. Ik had het idee dat de VU-studenten nog fanatieker waren dan die ASVAstudenten. Met name toen ik lid was van de C P N , begin jaren zeventig, viel me op dat die echte gereformeerde VU-studenten de meest principiële communisten waren. Zoals ze in het calvinisme waren opgevoed, dat bleef doorklinken in hun politieke activisme." Niet zo lang geleden was Etty gastspreker aan de VU, op een sjonposiu m rond literaire kritiek dat was georganiseerd door haar voorganger Maarten Doorman. Ze beklaagde zich er daar over dat niemand meer naar critici luistert. "De boeken die je afkraakt worden de grootste bestsellers en de publieksprijzen gaan naar derderangs schnjvers", zei ze toen. "Onder invloed van de massamedia wordt de kntiek steeds minder belangrijk", legt ze nu uit. "Serieuze critici kunnen zich kleurenblind schnjven dat een boek kitsch is, wanneer een uitgever dat boek via de televisie hypt, zullen de verkoopcijfers daar met onder lijden." Overbodig wordt de literaire kntiek daardoor volgens Etty niet. "Literatuur die zichzelf ontwikkelt, kan niet zonder kritiek." Ziet ze de cnticus dan als een bewaker van kwaliteit, zoals Doorman stelde? "Ik vind dat een ouderwetse opvatting van de literaire kritiek. Literaire kritiek is een dienstbare functie. De criticus signaleert en selecteert. De kritiek moet een instantie zijn die door en door te vertrouwen IS. De lezer moet eropaan kunnen dat een bespreking niet is gestuurd door commerciële belangen. Dat is volgens mij de functie van de literaire kritiek."

Peter Breedve d "Professor Elsbeth Etty moet beter leren lezen", schreef Ron Kaal eerder deze maand in HP/De Tijd. De journalist laat zich, naar aanleiding van Etty's recente benoeming tot bijzonder hoogleraar Literaire Kritiek aan de VU, kritisch uit over haar recensies in de NRC. Etty - volgens het tijdschrift Literatuur de meest gewaardeerde literaire cnticus van het land - schrijft volgens Kaal m "boekbesprekersproza" en bedient zich van "pasklare quootjes voor flapteksten" als "verbluffend", "adembenemend", "een begenadigde vertelster". Driekwart van Etty's recensies zou bestaan uit "parafraseren, samenvatten en citeren, afgewisseld met een handvol positieve of negatieve kwalificaties". Op een Amsterdams terras, niet ver van haar huis, leest Etty schijnbaar geamuseerd het artikel. Lachend kijkt ze op: "Wat een zeikerd." Dan, als ze het blad dichtslaat en weglegt: "Valt me nog mee, eigenhjk. Ik had iets ergers verwacht."

Literaire nitwit Kaal heeft wel een punt, geeft ze toe. "Een recensie moet natuurlijk meer zijn dan het navertellen van een verhaaltje. Maar je moet toch de thematiek van een boek neerzetten, de structuur blootleggen. En in een dagblad is je ruimte veelal zeer beperkt. Je signaleert, dan ontkom je soms niet aan formuleringen die iets te kort door de bocht zijn. Je moet uiteraard proberen clichés te vermijden, maar je ziet het in alle journalistieke genres, dat je toch aan bepaalde beknopte formuleringen vastzit." Kaals "pasklare quootjes" vallen minder goed: "Een rare insinuatie. Ik vind het helemaal niet leuk als ze mij op achterflappen citeren. Daarvoor schrijf ik niet. Ik hamer juist altijd enorm op onafhankelijkheid. Ik houd me ook ver van literaire borrels. Als criticus moet je zo min mogelijk op amicale voet met schrijvers en uitgevers verkeren." Het verbaast Etty niet dat uitgerekend HP/De Tijd kritiek heeft op haar manier van recenseren. "Ik heb ook wel eens kritiek geleverd op de boekenrecensies in HP/De Tijd, met name die van Max Pam. Pam, die ik als columnist erg bewonder, heeft van de boekrecensie bij uitstek een column gemaakt. Het gaat hem vooral om het lekkere stukje. Dan beweert hij bijvoorbeeld heel hautain dat hij nog nooit een boek van T h e u n de Vries heeft gelezen. Voor mij ben je dan een literaire nitwit." Etty heeft sowieso geen hoge pet op van het huidige niveau van de vaderlandse literaire kritiek. "Die staat, op De Groene Amsterdammer en de NRC

Iets achterlaten

Etty: 'Mannelijke critici vinden liun eigen ego belangrijicer dan liet besproken boek' na, op een laag peil. Aqan Peters gaat de laatste tijd in de Volkskrant ook heel erg de columnistische kant op, net als Arie Storm van Het Parool. Ik houd wel van scherpe kritiek, maar als criticus moet je iemand die een slecht boek heeft geschreven niet als misdadiger behandelen. Een slecht boek schrijven is wel jammer, maar het is geen misdaad. Wat me opvalt bij

marmen (Etty zegt het woord met veel nadruk - PB) als Pam, Peters en Storm, is dat ze h u n eigen ego belangnjker vinden dan het besproken boek. Bij vrouwelijke recensenten is dat ego iets minder ontwikkeld."

Fanatieke VU-studenten Elsbeth Etty studeerde Nederlands

Peter Strelitski

aan de UvA. Ze was daar actief in de studentenorganisatie ASVA en was tot 1983 lid van de Communistische Partij Nederland. Haar achtergrond lijkt in contrast te staan met de degelijke, gereformeerde VU. "Ja, dat activistische verleden, daar begiimen mensen altijd over", zegt ze. "Maar ik ben in 1983 uit de C P N gegaan, dat is alweer 21 jaar gele-

Wat Etty in haar werkcolleges aan de VU gaat doen, weet ze nog niet precies. Onderwijservaring heeft ze ovengens al wel; die deed ze op met postdoctorale cursussen aan de Utrechtse School voor Journalistiek. "Ik gaf eerst een aantal richtlijnen waaraan een recensie moet voldoen. Ik wijs op de valkuilen. Dan liet ik ze recensies schrijven en herschrijven. Het allermooiste is het als een groepje studenten aan het eind een mapje heeft met publicabele stukken, zodat ze, als ze in de kritiek verder willen, iets kunnen laten zien bij een sollicitatie." Als hoogleraar zal Etty ook wetenschappelijk onderzoek doen, naar 'de ethische journalistieke aspecten van de kunstkritiek'. "Het lijkt mij aardig om, als je nou vijf jaar zo'n leerstoel bekleedt, iets achter te laten, een boek of zo. Ik denk aan een soort stijlboek met richdijnen voor wat wel en met kan in de literaire kritiek. Zo komt het nog altijd voor dat vrienden over vrienden schrijven, of dat critici bijklussen voor uitgeverijen. Dat kan dus niet. Ik wil om te beginnen uitzoeken hoe dat bij de grote Angelsaksische en Duitse kwaliteitskranten is geregeld." Elsbeth Etty houdt op 4 februari haar oratie.

mabsiix-

Jaap Doek bij afscheid: Jarenlang was Jaap D o e k boegbeeld voor de rechten van het kind. A a n d e V U , i n N e d e r l a n d é n in d e rest v a n d e w e r e l d . Vorige week n a m hij o p d e h e m eigen wijze afscheid v a n d e V U . Vorige week was Jaap Doek, hoogleraar famihe- en jeugdrecht aan de VU, weer even volop in het nieuws. In de kranten veroordeelde hij het voornemen van de regering om meerdere jeugdige gedetineerden in één cel

'Ook Nederland schendt kinderrechten'

te zetten en op de televisie sprak hij er schande van dat kinderen met gedragsproblemen tussen jonge criminelen in de gevangenis belanden bij gebrek aan goede opvang. Doek was even in Nederland om officieel afscheid te nemen van de VU. De laatste paar jaar verbleef hij vooral in het buitenland. De kersverse emeritus is namelijk sinds 2001 voorzitter van het VN-comité inzake de rechten van het kind, dat toezicht houdt op de naleving van het VN-verdrag over de kinderrechten. Hij gebruikte zijn

afscheidscollege op woensdag 8 september om de Nederlandse regering de oren te wassen. Zo hekelde hij het feit dat Nederland vluchteling-gezirmen met jonge kmderen uitzet die hier al langer dan vijf jaar verbhjven. Na vijf jaar worden kmderen namelijk geacht zodanig gehecht te zijn dat ze dezelfde rechten dienen te hebben als Nederlandse kinderen. "De conclusie moet dan ook zijn dat de minderjarige vreemdeling in ons land niet in gelijke mate als zijn Nederlandse leeftijdgenoten

het genot heeft van de rechten die ook voor hem gelden." D e emeritus noemde nog meer voorbeelden van ongelijke rechten. Zo kan aan kinderen van een buitenlandse moeder en Nederlandse vader soms de Nederlandse nationaliteit worden onthouden. Ook zijn er nog steeds verschillen tussen de rechten van een kind, en h u n ouders, bij een huwelijk en een geregistreerd partnerschap. Ondanks de soms felle bewoordingen waarin Doek zijn betoog afstak,

bracht hij zelf de nodige relativering aan. "Laat ik ter vermijding van misverstanden opmerken dat Nederland op een zeer behoorlijke tot goede wijze voldoet aan de verplichtingen inzake het verdrag. Als ik als kmd zou mogen kiezen waar ik werd geboren, zou ik zeker overwegen voor Nederland te kiezen", zei hij aan het begin van zijn rede. Doek blijft de komende jaren nog aan de VU verbonden om onder meer promovendi te begeleiden. Ook blijft hij actief voor het VN-comité. (DdH)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen