Ad Valvas 2004-2005 - pagina 63

AD VALVAS 23 SEPTEMBER 2004

W

E T E N S C H A P

Milieubeleidswetenschapster wil meer discussie

'Weg met dat poldermodel'

Weetjes Multiple sclerose Variatie in genen die coderen voor cytokine-eiwitten, kan lielpen voorspellen of en op welke wijze multiple sclerose (MS) zal ontstaan. Bij multiple sclerose treedt verlies op van myeline - het isolatiemateriaal van zenuwen - en zenuwvezels. De oorzaak daarvan is onbekend. Cytokinen zijn eiwitten die cellen beïnvloeden. Ze komen voor in MS-ontstekingshaarden (in hersenen en ruggenmerg) en zitten in verhoogde hoeveelheden in bloed en hersen.vocht van patiënten. Biogeneeskundige Hans Schrijver, die op 24 september promoveert, ontdekte dat MS-patiénten veel vaker een bepaalde vorm van MS ontwikkelen wanneer ze behoren tot families met een specifieke cytokineproductie. Leden van families met een bepaald cytokineprofiel lopen dus een verhoogd risico op het ontwikkelen van MS. Meer onderzoek is echter nodig voordat deze kennis in de klinische praktijk kan worden ingezet. (PB)

Nierpatiënten

IVIarleen van de Kerkhof: 'Het lijkt of de overheid mensen vooral het gevoel wil geven dat ze mogen meepraten'

De Nederlandse hang naar consensus is niet goed voor het milieu. Dat wil zeggen: doordat we heftige discussies vermijden, blijven verrassende nieuwe inzichten ook uit. Dat ontdekte Marleen van de Kerkhof toen ze zich over de methodologie van het milieudebat boog. Anne Pek D e ijskappen smelten, de dijken verdrogen. Nederland staat er slecht voor als we de kooldioxide-uitstoot niet fors weten te beperken. Daarover zijn wetenschappers het nu wel zo'n beetje eens. Maar er blijft genoeg om over te twisten. Bijvoorbeeld de vraag wat precies de gevolgen zullen zijn van welke ingreep. Want daarover is men het vaak nog oneens. En zelfs als die consensus er wel is, valt er over de wenselijkheid van zo'n maatregel weer een boel te bekvechten. Een voorbeeld. De files. D a t die met h u n stationair draaiende motoren erg veel zinloze kooldioxide de atmosfeer in slingeren, is iedereen wel duidelijk. Maar terwijl de een de oplossing zoekt in meer openbaar vervoer, verwacht de ander alles van schonere motoren. Dan kun je als regering gewoon voor de harde lijn kiezen - linkse meerderheid? Tolpoortjes! Rechtse meerderheid? Asfalteermachines! -, maar dat past niet in onze landsaard. Er moet draagvlak zijn. En zo komt het dat de overheid er veel geld in steekt om meer mensen bij de besluitvorming te betrekken. D e laatste jaren doet ze dat onder andere in de vorm van 'participatory integrated assessments' (PIA's), dialoogprojecten waarin stakeholders (belanghebbenden als industrie, landbouw en milieubeweging) discussiëren over de diverse opties om de problematiek aan te pakken.

Bakken vol geld "Zo'n PIA is overigens niet alleen om draagvlak te creëren", haast Marleen van de Kerkhof zich te zeggen. "Een belangrijk doel is ook om meer mensen bij de 'kennisproductie' te betrekken en zo relevante inzichten voor de besluitvorming te genereren." De onlangs gepromoveerde milieubeleidswetenschapster van het Instituut voor Milieuvraagstukken aan de V U vervolgt: "Techneuten kunnen wel veel oplossingen aandragen, maar we kunnen het niet aan hen overlaten om te bepalen wat bijvoorbeeld aanvaardbare risico's zijn, of wat een goede verhouding tussen inspanning en effect is. Beleidsmakers weten dat evenmin precies. Daarvoor is de problematiek inmiddels veel te complex. E n dan komen de stakeholders in zicht. Die kuimen aardig inschat-

ten wat de gevolgen van bepaalde maatregelen binnen hun sector zullen zijn en de praktische uitvoerbaarheid ervan inschatten. E n soms met goede alternatieven komen." Van de Kerkhof volgde de afgelopen vijf jaar namens het IVM actief een PIA-project, ' C O O L ' genaamd (Climate OptiOns for the Long term). Begin juli promoveerde ze op de methodologie ervan. Wat de beleidswetenschapster in de loop van die periode ontdekte, is dat beleidsmakers veel meer kennis en inzichten uit zo'n PIA kunnen putten dan ze vaak doen. "Beleidsmakers willen zo'n project wel graag en gooien er ook bakken vol geld tegenaan, maar ik vraag me wel eens af of ze ook echt naar de uitkomsten kijken. Oneerbiedig gezegd: soms lijkt het of de overheid mensen vooral het gevoel wü geven dat ze mogen meepraten." E n dat terwijl zo'n PIA dus echt wat kan opleveren. Zeker als de discussiegroepen gevarieerd van samenstelling zijn. Van de Kerkhof: "In het klimaatdebat heb je een aantal dominante groepen die elkaar al regelmatig treffen. De overheid, de werkgevers, de milieubeweging, enzovoorts. Als je alleen met hen zou praten, kwam er waarschijnlijk weinig nieuws uit; ze kennen eikaars standpunten al. Het wordt pas interessant als je stakeholders vindt die nog niet in dat dominante netwerk zitten. Zij kunnen argumenten inbrengen die nog niet eerder zijn gehoord."

Is h e t wel veilig? Een goed voorbeeld van wat er dan kan gebeuren, was het verloop van de COOL-discussie over de vermindering van kooldioxide-uitstoot. Van de Kerkhof: "In Nederland én daarbuiten heerst in onderzoeks- en beleidskringen een groot technologisch optimisme. Tijdens de COOL-bijeenkomsten bleek dat veel deelnemers in eerste instantie meegingen in dat optimisme, maar dat dat tijdens het doordiscussiëren steeds kleiner werd. "Een van de beleidsopties is kooldioxide onder de grond op te bergen, bijvoorbeeld door het in lege aardgasvelden te injecteren. Voor bijvoorbeeld de milieubeweging is dat geen echte optie omdat het een 'end of pipe'-maatregtl is: zij vinden dat je uitstoot moet voorkómen. Dat was al wel bekend, maar tijdens de COOL-bijeenkomsten bleek dat veel andere stakeholders er na aanvankelijk enthousiasme ook weinig in zagen. Zij kwamen vooral met de vraag: is het wel veilig? Kooldioxide is zwaarder dan zuurstof, dus de angst was dat het in laaggelegen gebieden zou blijven 'hangen' als het uit zo'n ondergrondse opslag ontsnapt. Wat zijn de risico's daarvan? Al met al zag het ernaar uit dat kooldioxideopslag maatschappelijk niet aanvaardbaar is."

Strategisch gedrag Overigens is het zelfs met een heterogene groep nog niet gezegd dat er een pittige discussie tot stand komt die tot onverwachte nieuwe inzichten leidt.

Christiaan Krouwels

Want, zo ontdekte Van de Kerkhof: de hang naar consensus is in Nederland zo groot dat mensen al in een vroeg stadium geneigd zijn elkaar tegemoet te komen. Zijn er in de groep onoverkomelijke bezwaren tegen kooldioxide-opslag? Oké, dan discussiëren we die optie niet eens meer uit. Een andere veel voorkomende houding is dat mensen zich in hun stelling ingraven. "Vooral onder 'beroeps' zie je zulk strategisch gedrag. Ze gaan de dialoog in met het idee dat ze overeind moeten blijven, ze staan niet open voor andermans argumenten." In beide gevallen komt het niet tot een open ideeënuitwisseling. Jammer, vindt de onderzoekster, "want juist als er een confrontatie van verschillende meningen plaatsvindt, kunnen interessante inzichten voor het beleid ontstaan. Bovendien geeft het stakeholders de gelegenheid een beter begrip te krijgen van de situatie en van de mogelijke beleidsopties om het probleem aan te pakken."

Intimideren Gelukkig kwam Van de Kerkhof in de loop van haar onderzoek tot de conclusie dat je een PIA zo kunt 'ontwerpen' dat het wél tot een echte dialoog kan komen. Bijvoorbeeld door de al genoemde heterogene groepssamenstelling. E n ook door het geheel niet in één dag af te handelen, maar een reeks bijeenkomsten te organiseren. "Zo bouw je een groep echt op. Dat maakt dat mensen zich veiliger voelen, zich meer openstellen voor andere ideeën en meer de confrontatie durven aangaan." Ook kun je de inbreng van wetenschappelijke kennis dan beter timen. "In het begin staan veel mensen daar niet echt voor open. Zeker niet als de inzichten niet overeenkomen met hun eigen ideeën. E n te veel informatie ineens werkt al snel intimiderend." T o t slot is er een aantal methoden - voor liefhebbers: de repertory grid analyse en de dialectische benadering - waarmee je tegen het eind van een PIA de dialoogdeelnemers met de inconsistenties in hun eigen denkwijze confronteert en hen aanzet om zich in te leven in ideeën en argumentaties die niet de hunne zijn. Veel deelnemers, stelde Van de Kerkhof vast, vonden die aanpak verrassend en stimulerend. Al waren er ook mensen die daar niets mee konden; zij vonden het vooral vervelend om met hun eigen tegenstrijdigheden geconfronteerd te worden. Toch kwam de promovenda uiteindelijk tot de overtuiging dat het goed is een dialoog zo een beetje 'op te schudden'. "Over tegenstrijdigheden doorpraten levert altijd wat op." Al met al vindt ze dat maatschappelijke debatten meer gericht moeten zijn op confrontatie. "We moeten af van dat consensusgeoriënteerde poldermodel." En als de beleidsmakers dan ook nog beter naar de uitkomsten van die debanen gaan kijken, is Van de Kerkhof een tevreden mens. In ieder geval gaat ze zelf als postdoc aan het IVM door met een volgende PIA: de 'waterstofdialoog'.

Wijziging van de samenstelling van dialysevloeistoffen zorgt er mogelijk voor dat nierpatiënten langer gebruik kunnen maken van zogenaamde peritoneale dialyse (PD), zo blijkt uit het proefschrift van geneeskundige Angelique Weiten. PD is een behandeling voor patiënten die lijden aan nierfalen, waarbij het bloed in het lichaam wordt gezuiverd via het buikvlies. Weiten keek naar de de schadelijke effecten van glucose en glucose-afbraakproducten in de dialysevloeistof op de buikholte van dialysepatiënten. Die zijn erg zuur en bevatten glucose en glucose-afbraakproducten die schadelijk zijn voor het celweefsel in de buikholte. Een PDbehandeling waarin nieuwe dialysevloeistoffen werden gecombineerd die geen glucose bevatten, resulteert in hogere hoeveelheden mesotheelcellen. Dit wijst mogelijk op weefselherstel in de buikholte. Of dit op de lange termijn gunstig is voor de patiënt is nog niet duidelijk. (PB)

Pearie, Pearie, Pearie Eén op de dertien brildragende automobilisten zit met de verkeerde bril achter het stuur. Dat blijkt uit een onderzoek van het VU Medisch Centrum en brillenboer Pearie. Onder de circa zeven miljoen bezitters van een rijbewijs boven de 45 zijn er zelfs 170.000 die vanwege hun slechte zicht een gevaar op de weg vormen. Veel bestuurders beseffen dat niet, omdat hun ogen geleidelijk achteruit gaan. Met een speciaal ontwikkelde gratis ogentest wil Pearie, uiteraard geheel belangeloos, een bijdrage leveren aan het verhogen van de verkeersveiligheid. (PB)

Flavonoide Het flavonoïde monoHER, een semisynthetisch oxidant, beschermt het hart tegen bijwerkingen van het antikankermiddel doxorubicine. Gebruik van doxorubicine kan leiden tot chronische hartstoornissen. Biochemicus Mohammed Abou El Hassan, die op 15 september promoveerde, ontdekte dat monoHER die stoornissen tegengaat. Het flavonoide beschermt het hart ook volledig tegen de ontstekingseffecten die eveneens door doxorubicine worden veroorzaakt. MonoHER kan volgens El Hassan het best via een infuus in de bloedbaan worden toegediend. Op dit moment wordt in het VU Medisch Centrum het effect van monoHER verder bestudeerd. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen