Ad Valvas 2004-2005 - pagina 277

AP VALVAS 27 JANUARI 2005

W E T E N S C H A P

PAGINA 5

Professor Frijhoff over de nieuwe 'Geschiedenis van Amsterdam'

Weetjes

Een eindeloos verhaal

Nieuwe laser

f..*^(j3S y »

Om simpele atomen als waterstof en helium in een hogere energietoestand te brengen, is licht nodig van heel korte golflengtes. Tot voor kort lukte het met om zulke korte lichtpulsen van één golflengte te produceren. Onderzoekers van de stichting FOlVl en het Lasercentrum Vrije Universiteit zijn enn geslaagd een laser te bouwen die deze hele korte lichtpulsen kan maken. Hun resultaten publiceerden zij op 21 januan m tijdschrift Science. Hun vondst maakt nieuw onderzoek naar atoomtheoneen mogelijk. Ook kan ze bijdragen aan het verbeteren van de precisie van de atoomklok, een toestel voor zeer nauwkeurige tijdmetingen. (NB)

Vetbot Bot en zelfs hele organen maken van vetweefsel: binnen een paar jaar is het mogelijk aan de VU. Dat zegt orthopedisch chirurg Paul Wuisman in het blad Synaps (nummer 52, december 2004) van het VUmc. Vet bevat veel meer stamcellen dan beenmerg. Na bewerking en zuivering van het vet worden m een ultracentrifuge de vetcellen gescheiden van de stamcellen. Van die stamcellen worden botcellen gemaakt. Daarvoor is slechts een minieme hoeveelheid vitamine D nodig. Met andere groeifactoren kunnen de vetstamcellen ook tot kraakbeencellen of zelfs zenuwcellen uitgroeien. Wuisman wil met de vetstamcellen grote gaten in het bot opvullen die overblijven na bijvoorbeeld het weghalen van een bottumor. Daarvoor wordt nu nog bot uit de bekkenkam, het kuitbeen of uit donorbot gebruikt. IVlaar dat geeft veel complicaties, zoals breuken en beschadigde zenuwen op de donorplaats. (PB) •N0ÄIUSS1MIS -X^^Ä

ti

AMPLISSIMiS

f^.su^Mia

Sï-ECTATISSIMIS

é^^a:cu-^ Ja^-M'T

JK ftaè^rai' iff^j^w

^^iJquiJ

^ rA

h^i -' Om'/'-i

PltUBiONTlSSlMlSQUE 4^

j.ifmU

^.-cru^

Si^rHu^

CONSUXXBUS

ur(,t4 ^(W^^W^"'

#

TOTKJTJE

£a (Te^fium.

•nJii^jr lur.lM^ titei-ciua

SEMATÜI REÏPUBUCi«

W J - « ^ JÄ/ÄT,

aéonJ^nlm Jh^alur

cuifi. Il^^s JaS

B» Tï-iins

Criit

rujmtne.

S

AMSTBL^fiDAMENSIS ni> j , ^

Cuiarm^e '!• et^it ^/0i.-*/nj, m'itn, tOTÄi»«?«

*lW

«,rt ^?-ï.-.--if

De Dam met het stadhuis en de Nieuwe Kerk (met nooit gebouwde toren) rond 1 6 5 0 . Illustratie uit 'Geschiedenis van Amsterdam' deel l l - l

Zeven decennia na de vorige is er een nieuwe geschiedenis van de hoofdstad in de maak. IVIet de nieuwste kennis en naar de nieuwste inzichten - maar redacteur Willem Frijhoff weet nu al dat het nooit volmaakt zal worden. Anne Pek Een béétje Amsterdammer heeft een volkstuintje. Of een huisje in Bakkum. Het buitenleven is hip in de hoofdstad. Nieuw is dat niet. "Al in de zeventiende eeuw had je hier burgers met een buitenhuisje", vertelt Willem Frijhoff, hoogleraar Geschiedenis van de Nieuwe Tijd aan de VU. Amsterdam liep daarmee voorop in Nederland, vertelt hij, en ook zo'n beetje in Europa. "Overal elders was het buitenleven meer iets voor de adel. Hier ging 'iedereen' de stad uit. De Watergraafsmeer stond vol huisjes en de rijkeren lieten een buiten neerzetten aan de Vecht of in de Beemster. Die drang valt trouwens vooral te verklaren uit het feit dat de stad tot ver in de zeventiende eeuw overvol was. Pas na de uideg van 1662 kwam er weer genoeg ruimte binnen de omwalling." Die uitleg leverde de stad onder andere de wijk op die onder de naam Plantage eeuwenlang vrijwel leeg bleef. Hóe leeg valt te zien op een tekening die ene Jurriaan 7\ndriessen eind achttiende eeuw maakte vanuit zijn huis aan de Nieuwe Achtergracht. Dat bood uitzicht op eindeloze velden, met alleen aan de horizon een hint van stedelijk leven. De tekening staat paginagroot afgebeeld in de eind vorig jaar verschenen Geschiedenis van Amsterdam deel II. O m precies te zijn: in deel II-l, want het tweede deel beslaat twee delen. Komende maand rolt n - 2 van de drukpers, net als II-l zo'n vijfhonderd pagina's dik. Van beide boeken was Willem Frijhoff redacteur. Heeft hij soms Loe de Jong-aspiraties? "Ja, ze zijn omvangrijker geworden dan gedacht", antwoordt de hoogleraar. "Dat komt vooral door de vele illustraties. Maar beeld is net zo belangrijk als tekst. Voor sommige onderwerpen zelfs belangnjker." Hij slaat de turf voor hem op tafel open. "Hier, drie geïllustreerde pagina's over de Amsterdamse manier van funderen. Zoiets moet je niet alleen in tekst uitleggen." Bovendien, voegt hij toe; "Brugmans was ook niet d u n . "

MafEapraktijken De naam is gevallen. Hajo Brugmans' Geschiedenis van Amsterdam (1930-'33) gold tot vorig jaar als hét standaardwerk als het om de historie van onze hoofdstad ging. Het was acht delen dik - en de

UvA-professor schreef die helemaal alleen vol. Waarmee meteen veel slordigheden verklaard zijn, maar toch; 71 jaar lang kwam er niets op de markt wat maar enigszins met de Dikke van Hajo te vergelijken viel. Het was reeds een paar decennia duidelijk dat dat wat vreemd werd, alleen al omdat Brugmans bij 1925 ophield. Maar pas eind jaren negentig had een aantal historici genoeg moed verzameld om aan een nieuwe Geschiedenis van Amsterdam te beginnen. In groepsverband, want Brugmans' soloprestatie geldt tegenwoordig niet alleen als onmogelijk maar ook als onwenselijk. Niet dat Frijhoff c.s. zich geroepen voelt stelling te nemen tegen Brugmans. "Wij hebben gewoon een stand van het wetenschappelijk onderzoek anno mi geschreven. We hoeven niet per se met onze voorganger te polemiseren." Maar hij wil best een aantal verschillen aangeven. "Onze insteek is bijvoorbeeld heel anders. Brugmans en zijn tijdgenoten zagen een stad als iets wat er toevallig ligt, een plek waar mensen wonen. Tegenwoordig benaderen we een stad meer als organisme. Wie woonden en werkten er, welke belangengroepen had je?" Want dat is wat de laatste jaren uit gericht onderzoek naar voren kwam: Amsterdam was eeuwen een kluwen van konkelende facties, waar netwerken dé manier van leven was. Frijhoff: "Wat wij nu corruptie of zelfs maffiapraktijken zouden noemen, was lang de enige mogelijkheid om het hoofd te bieden aan de risico's van het bestaan. Zelfs voor de rijken. Die konden ook van de ene dag op de andere failliet gaan als ze een paar schepen verloren. Je had hier dus uitgebreide netwerken van regentenfamihes die elkaar baantjes toespeelden, en naar beneden toe afhankelijkheidsrelaties creëerden door gunsten te verdelen." Voor zulke toestanden had Brugmans dus weinig aandacht. Iets anders wat hem ontging, was de Amsterdamse kunstmarkt. Frijhoff: "Over de kunst zelfwas in zijn tijd natuurlijk al 'alles' bekend, maar pas sinds kort kijken we naar de rol van de opdrachtgevers." En die was groot. Want al die kunstenaars die onze Gouden Eeuw gestalte gaven, sloegen natuurlijk niet voor eigen risico en naar eigen inzicht aan het scheppen. "Neem het Stadhuis op de D a m " , vervolgt de hoogleraar. "Inderdaad, stadhuis - Beatrix heeft Soestdijk er nu ook bij, laat ze dit gebouw snel aan de stad

teruggeven! Maar dat terzijde. Dat het geen Koninklijk Paleis is, zie je alleen al aan de decoratie. Dat is een heel stadsprogramma. Amsterdam wordt er neergezet als centrum van de wereld. Het is één grote lofeang op de stad en haar bestuurders."

Vrouwenoverschot Maar Frijhoff maakt zich geen illusies. Hij realiseert zich best dat ook 'zijn' Geschiedenis van Amsterdam over een aantal decennia weer achterhaald zal zijn. Wat de lezer er dan in zal missen? Ja, wat sommigen er, blijkens de kntieken, nu al in missen: 'de gewone Amsterdammer' - die bijvoorbeeld wél gedetailleerd wordt neergezet in het populaire Een kleine geschiedenis van Amsterdam van Geert Mak. Frijhoff: "Maar Mak heeft als journalist meer vrijheid dan wij historici. Wij zijn gebonden aan onze bronnen. En het is nu eenmaal zo dat 'gewone mensen' weinig bronnen nalaten. Wat je over hen m de archieven vindt, betreft de extreme gevallen. Bedelarij dus, diefstal, moorden. O m daaruit een verantwoord beeld van het dagelijks leven te reconstrueren, is en blijft heel moeilijk." Wat hij de komende decermia nog wél ziet gebeuren, is dat er meer bekend wordt over vrouwen in Amsterdam. "De stad had een groot vrouwenoverschot, veel mannen zaten op zee. Lid van de gilden konden vrouwen niet worden, in de archieven zul je dus weinig over ze vinden. Maar er waren veel vrouwelijke beroepjes en als je met een vergrootglas door de armalen gaat, vind je toch nog heel wat informatie. "Datzelfde geldt voor het onderwijs. Daar zijn ook weinig bronnen voor, maar toevallig is er net een promovendus bezig met de geschiedenis van het Athenaeum Illustre, de voorloper van de UvA. Die heeft stad en land afgereisd om archieven uit te kammen en dan komt er toch nog heel wat boven water. Helaas kwam-ie daar te laat mee voor ons boek, maar in een volgende Geschiedenis van Amsterdam krijgt het zeker alle aandacht." Inderdaad, zucht Frijhoff tot besluit: "Het is nooit af" Deel I en deel ll-l van de Geschiedenis van Amsterdam (uitgeverij Sun) verschenen vorig jaar Deel 11-2 komt in februari uit en de delen III en IV (onder redactie van Piet de Rooy, UvA) eind dit jaar. Zie ook wwwgeschiedenisvanamsterdam nl

Pannenkoek Bijna een derde van de patiënten die worden opgenomen in een ziekenhuis is ondervoed. Dat blijkt uit onderzoek van het VUmc. Bij ontslag is dat zelfs zestig procent. De remedie; tweemaal daags een snack, zoals een kroket of een pannenkoek. Dan kunnen patiënten één tot dne dagen eerder het ziekenhuis uit. Ondervoede mensen zijn goed op te sporen met een vragenlijst die ze bij hun opname moeten invullen. Bij hen komt tweemaal daags een kar met snacks langsrijden. De snackaanpak kost 34 euro per patient per dag, veel minder dan een extra dag in het ziekenhuis. Die kost honderden euro's Bron: NRC Handelsblad 18 januari. (PB)

Zien De levenskwaliteit van slechtzienden en blinden gaat er dankzij loepen en andere hulpmiddelen het eerste jaar stukken op vooruit. Daarna is verbetenng nog nauwelijks meetbaar. Tot die conclusie komt Michiel de Boer in zijn proefschnft waarop hij 4 februari promoveert aan de medische faculteit. Verder is er weinig verschil in de kwaliteit van leven tussen degenen die zijn verwezen naar een gespecialiseerde optometrist, en de personen die zich in een multidisciplinair regionaal centrum hebben laten helpen. Een aparte studie van De Boer laat zien dat ouderen die problemen ondervinden met het zien, vaker vallen en botbreuken oplopen. (PB)

INCEZONDEH MEDEDEtING

Stemmen? "Ja, anders word je niet gehoord!" Verkiezingen OR OC 11-21 februari 2005

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen