Ad Valvas 2004-2005 - pagina 457

5

AD VALVAS 2 8 APRIL ^OOS

M E I

PAGINA 5

Duits zijn in Nederland: nog steeds niet vanzelfsprekend

Witte negers ta^'i.a .;.­, kfg, i ­ > ^ •.,

Zestig jaar na de oorlog vormen Duitsers de grootste groep buitenlanders in Nederland. Ook aan de VU zijn ze goed vertegenwoordigd. Betekent dat ook dat liet leuk is Duitser in Nederland te zijn?

, . . . ­ ­ ,^kt XQ JTr^.v.»'.

vaker Duitse vrienden. E n nog belangrijker: kinderen worden niet meer zo anti­Duits opgevoed." Toch, als hij in de gangen van de VU zijn moedertaal spreekt met bezoekers, krijgt hij nog wel eens rare reacties van passanten. " D a n hoor je achter je rug ineens 'Aufmachen' of 'Mitkommen'. A ch, het raakt m e niet meer."

Zelfhaat Anne Pek Zijn eerste schooldag in Amsterdam staat hem nog helder voor de geest. "Iedereen stond zó in de klas." Emst­Otto Onnasch (1962) heft een gestrekte rechterarm. Ook elfjarigen koesterden de heriimering aan de oorlog nog toen Onnasch, nu onderzoeker Klassieke Duitse Filosofie aan de VU, in 1972 naar Nederland kvs'am. Geen woord Nederlands sprak hij, "maar ik zorgde er wel voor dat ik het binnen de kortste keren accentloos beheerste". Want op de Hitlergroetontvangst in de klas volgde een GVB'er die het jongetje uit zijn bus verwijder­ de: "Wij vervoeren geen Duitsers." Herkenbare verhalen voor Matthias Bickelhaupt (1965), universi­ tair hoofddocent Theoretische Chemie. Bickelhaupt woont al sinds zijn geboorte in Nederland, maar dat weerhield een groep kinderen er niet van hem ooit als mof 'gevangen' te nemen. Huilend werd hij meegevoerd naar de moeder van een van hen. Haar reactie ­ en die hakte er bij hem nog het meest in ­ was dat hij zijn kwelgeesten maar moest begrijpen: "Duitsers hebben ook erge dingen gedaan."

Lekker p u h Drie decennia verder zijn we nu, komende week vieren we de zestigste verjaardag van onze bevrijding. Duitsers vormen van­ daag de dag de grootste groep buitenlanders in Nederland en aan de VU is het niet anders. A lle reden om aan te nemen dat ons land inmiddels voor Duitsers heel wat herbergzamer is. Toch? Onnasch, inmiddels inderdaad accentloos Nederlands sprekend, weet dat nog zo net niet. "De Schadenfreude over de Duitse eco­ nomische misère is hier bijvoorbeeld buitengewoon groot", zegt hij. "Gisteren las ik in de NRC nog zo'n artikel met een onder­ toon van lekker p u h . " Ook persoonlijk voelt hij zich niet altijd even heus bejegend. "A ls ik iets in het Nederlands schrijf, geven collega's me altijd op mijn donder. Ik heb de taal nooit goed leren schrijven. Maar ik ben ervan overtuigd dat ze met een Brit die Nederlands schreef, meer clementie zouden hebben." Michael Lange (1962), kok in de mensa van het hoofdgebouw,

Anti­Duitse gevoelens? Monika Schmid (1967) moet lang naden­ ken over de vraag of ze daar ooit mee geconfronteerd is. "Nee", zegt ze dan: "Behalve met mijn eigen anti­Duitse gevoelens." Schmid woont in Nederland sinds ze zomer 2000 een baan als universitair docente Engelse Taalkunde aan de V U vond. Ze kende het land al van vakanties en is er sindsdien niet wezenlijk anders over gaan denken: een mooi land met een tolerant kli­ maat. Hoewel, op dat laatste zijn zij en haar man ­ een Brit ­ iets teruggekomen nadat Pim Fortuyn tot 'grootste Nederlander aller tijden' werd gekozen: "We hadden even de neiging onze verblijfs­ vergunning weer in te leveren." Maar ze is gebleven, en graag: "Ik vond het altijd vervelend in het buitenland te worden herkend als Duitse. A ls ik nu op reis ben en mensen vragen waar ik vandaan kom, kan ik lekker zeggen: uit Amsterdam." Vanwaar die Duitse zelfhaat? Schmid: "Zo zou ik het niet willen noemen. Wel een zekere schaamte. O m heel praktische redenen, bijvoorbeeld omdat Duitsers hier geen woord Nederlands spreken terwijl bijna alle Nederlanders Duits spreken. Maar de Duitse geschiedenis speelt natuurlijk mee. Die blijft onvergelijkbaar met wat er verder ook aan vreselijks gebeurd is en daar kun je je als Duitser niet aan onttrekken." De onontkoombaarheid van het eigen verleden, daar worstelt zelfs een twintiger als Reinhild Brüggemaim (1977) mee. " D e oorlog is voor Duitsers echt een open wond, ook voor post­ dadergeneraties", zegt de biologiestudente. "ledere Duitser krijgt nog kippenvel van de naam Hider. D a t beseffen Nederlanders nauwehjks." Brüggemann woont sinds 1999 in Nederland. Ze komt uit een stadje in Westfalen en wilde in een échte stad studeren, een hoofdstad. A msterdam was het meest dichtbij. Bovendien vond ­ en vindt ­ ze het een "schattige" stad. "Ik voel me hier erg thuis." Nee, zegt ze, negatieve ervaringen heeft ze hier als Duitse nooit gehad. Oké, als ze wel eens ruzie heeft met een Nederlander en ze al scheldend haar Duitse accent iets te veel laat doorscheme­ ren, krijgt ze reacties als "Jawohl!" E n natuurlijk hoort ze regel­ matig dingen als "Duitsers zijn autoriteitsgevoelig". Maar dan denkt ze: sukkels heb je overal. T o c h , sommige dingen neemt ze Nederlanders wel kwahjk. "Ze

Net Nederlanders

Toch anders

De allergrootste groep 'vreemdelingen' in Nederland heeft de Duitse nationaliteit, maar dat vatt niemand op. Hoe komt dat? In de eerste plaats doordat ze zelden in groepsverband opereren. Elkaar mijden lijkt eerder de norm. Zoals Reinliild Brüggemann het verwoordt: "Het is een positieve keuze om hier te zijn, daarom willen we ook integreren." Verder zijn Duitsers opvallend vaak 'gemengd gehuwd'. Van de vijf geïnterviewden in dit stuk hebben er drie een relatie met een Nederlander. Maar de belangrijkste reden lijkt toch wel dat Duitsers eigenlijk net Nederianders zijn. Matthias Bickelhaupt: "Nederianders willen graag op Engelsen lijken, maar echt, ze hebben veel meer gemeen met hun oosterburen."

Waar alle Duitsers in Nederiand tegenaan lopen, is onze jij­en­ jouw­cultuur. Monika Schmid vindt het na vier jaar Nederiand nog een lastig iets: "Soms zeggen mensen hier tijdens veigaderingen 'u' tegen elkaar en daarbuiten 'je'. Als je met een Duitser eenmaal op het duzea bent ovei^egaan, doe je dat in alle situaties." Ook Reinhild Brüggemann heeft er moeite mee: "In Duitsland word je vanaf je zestiende gesiezt, ook op school. Dan is het heel raar als je hier ineens weer 'je' bent ­ en vaak wel 'u' terug moet ze^en." Want dat is het grote verschil tussen beide 'systemen': in Nederiand heerst niet per se symmetrie, in Duitsland wel. Nederianders verbinden vaak hele theorieën over formalisme en autoriteit^evoeligheid aan dat Duitse gebruik, maar volgens Matthias Bickelhaupt zit er verder niets achten "Met siezen wordt alleen aangegeven: we zijn geen oude vrienden, geen familie."

voelt zich als Duitser evenmin vreselijk welkom. "We worden toch anders behandeld d a n andere Europeanen", zegt hij; "we zijn een soort witte negers." Lange kwam in 1991 met zijn Nederlandse vrouw mee naar A msterdam. A ls kok in een hotel in het Sauerland had hij heel wat vriendelijke Nederlandse toeristen leren kennen, maar eenmaal hier werd hem al snel duidelijk dat niet alle Nederlanders hem zo goed gezind waren. "Ik had een leuke kroeg ontdekt en raakte aan de praat met een andere gast. We spraken Engels met elkaar. D e volgende dag weer leuk gepraat en dag drie ook. T o t hij ineens vroeg 'Waar kom je van­ daan?' T o e n ik 'Duitsland' antwoordde, draaide hij zich om en negeerde me verder." Nee, op de V U heeft hij zulke dingen nooit meegemaakt. "Natuurlijk pakken collega's me soms als Duitser. Maar een ander pakken ze als Brabo. Dat hoort erbij." Overigens heeft Lange wel het gevoel dat de Nederlandse afkeer van Duitsers de laatste jaren minder is geworden. "Toen ik hier kwam, was Duitsland net herenigd. Het land stond in het middelpunt van de belangstelling en ik heb de indruk dat dat de anti­stemming even erg heeft aangewakkerd." Ook Matthias Bickelhaupt heeft het idee dat er het laatste decen­ nium iets veranderd is. "Mensen reizen meer, jongeren hebben

Buitenlanders in Nederland Duitsers

386.236

Turken

357.911

Marokkanen

306.000

Belgen

112.609

Britten

76.229

Italianen

35.772

1

Fransen

Cijfers CBS, 1 januari 2005

I I I

Buitenlandse werknemers aan de VU

Duitsers

80

Italianen

34

Britten

30

Belgen

25

Fransen

22

Turken Marokkanen

hebben zo'n houding van: wij waren nooit ergens schuldig aan. Het blijft een feit dat Duitsland Nederland is birmengevallen, maar Nederland was tijdens de oorlog ook niet bepaald een opstandig land. Het ontbreekt hier een beetje aan zelfkritiek." Een béétje? Behoorlijk, vindt filosoof Onnasch. "Vertel ik op een congres dat de Nederlandse Kantianen zich begin negentiende eeuw om economische redenen niet tegen de slavenhandel wilden keren, dan voelt geen Nederlander zich aangesproken ­ 'want ik ben geen Kantiaan'. Ook over de politionele acties in Indonesië halen ze h u n schouders op: 'Ik was daar nooit voor.' Terwijl ik als na­oorlogse Duitser wél voortdurend ter verantwoording word geroepen voor de nazi­tijd."

Hypocriet Ja, dat wijzende vingertje ­ ook mensakok Lange kan zich erover opwinden. "Toen ik hier net was, had je die Ich bin zvütend­kaai­ tenactie na de aanslag op een Turks gezin in Solingen. Waar waren die kaarten toen hier onlangs de moskeeën brandden? Het één wel willen zien en het ander niet ­ heel hypocriet." Zelfs chemicus Bickelhaupt, de nuance in eigen persoon, oordeelt hard over de Ich bin zvütend­actie. "Mijn vermoeden is dat die meer voortkwam uit haatgevoelens tegenover Duitsland dan uit medeleven met de slachtoffers. D e aanslagen waren natuurlijk een schandaal, maar de Duitsers waren daar zelf al genoeg door geschokt. D e Nederlandse reactie voegde niets t o e . " Maar nee, Schadenfreude over de recente gebeurtenissen in Nederland voelt geen van de vijf. Taalkundige Schmid: "Ik had misschien beter verwacht van Nederland, maar de bezorgdheid overheerst. Ik word er in Duitsland ook op aangesproken: 'Wat is er in vredesnaam bij jullie aan de hand?" Ook Bickelhaupt trof onlangs in Berlijn heel wat bezorgde Duitsers. "Dat beeld van een tolerant en gezellig landje is daar echt wel weg", zegt hij met een zekere spijt.

32.900

2

Er werken momenteel, op een totaal van 3848 werknemers, 374 mensen met een met­Nederlandse nationaliteit aan de VU. ZIJ vertegenwoordigen 57 verschillende nationaliteiten.

Dienst Financiën Personeel, 2005

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen