Ad Valvas 2004-2005 - pagina 151

AD VALVAS 4 NOVEMBER 2004

W E T E N S C H A P

PAGINA 7

VU-docent werpt nieuw licht op Macedonische heerser

Weetjes

n de rij voor

Gen-doctrine

Alexander

De psychologie moet zich niet laten misleiden door uitspral<en van genetici die de 'gen-doctrine' aanhangen, de neiging om in genen een belangriji<er verklaring van gedrag te zien dan in niet-genetische oorzaken. Dat zegt theoretisch psycholoog Marko Barendregt, die vandaag - 4 november promoveert. Barendregt voorspelt dat de invloed van de genetica op de psychologie vi/aarschijnlijk beperkt zal blijven. De gen-doctrine vindt haar oorsprong in het wetenschappelijk reductionisme, dat het idee-inhoudt dat psychologische eigenschappen volledig te verklaren zijn met biochemische kenmerken. Barendregt betoogt dat de doctrine berust op een misinterpretatie van reductionisme, namelijk dat mensen 'niets meer' zouden zijn dan een optelsom van de bouw/stenen waaruit ze bestaan. Barendregt ziet de psychologie liever als een pluriforme verzameling van verklaringen, die ieder een eigen en gelijkwaardige bijdrage leveren. Zo blijkt de theorievorming omtrent ADHD het best te karakteriseren als een samenwerking tussen psychologische en biologische benaderingen. Zelfs de stofwisselingsziekte Phenylketonurie (PKU), die wordt veroorzaakt door een defect in één gen, blijkt het best te verklaren door een combinatie van zowel psychologische als genetische theorieèn. (PB)

Botbreuk

Hovo-studenten halen de handtekening van hun docent Jona Lendering

Er is een Hollywood-film over hem op komst en dus puilen de winkels uit van de Alexander de Grote-boeken. Maar dat van Jona Lendering is wel het beste, al zegt hij het zelf. "Dit is het enige dat iets nieuws toevoegt." Peter Breedve d Acht jaar voor hij zou sterven, zouden Babylonische astrologen de dood van Alexander de Grote al hebben voorspeld. VU-historicus Jona Lendering bestudeerde samen met hoogleraar Oude Geschiedenis Bert van der Spek de enorme kleitablettenverzameiing (honderdduizend stuks) van het British Museum, op zoek naar die voorspelling. "Een jaar hebben we gezocht, maar zonder resultaat." In het holst van de nacht kreeg Lendering een idee. "We hadden de hele tijd gezocht naar een onheilsvoorspelling, maar opeens realiseerde ik me dat we totaal in de verkeerde hoek zaten." Hij stuurde Van der Spek meteen een mailtje: 'We moeten op zoek naar een voorspelling over de duur van Alexanders succes!' Van der Spek had de slaap blijkbaar ook niet kuimen vatten, want hij stuurde meteen een mailtje terug: ' N u hebben we het!' Lendering had gelijk. D e dood van de Macedonische veroveraar was vrij nauwkeurig voorspeld, in het geschrift dat ook Alexanders verovering van Perzië en zijn achtjarige heerschappij over dat rijk aankondigde. "Een indringer zal een inval doen met de vorsten uit het westen; acht jaar zal hij het koningschap uitoefenen", staat er op het bewuste kleitablet. Die periode was begonnen met de veldslag bij Gaugamela op 1 oktober van het jaar 331 voor Christus. Acht jaar later zou de koning sterven en het land weer vreugde kennen, voorspelden de astrologen. Alexander stierf op 11 juni 323.

Bedrijfskundige b r i l Met het gebruik van kleitabletten als bron voor zijn boek Alexander de Grote: De ondergang van het Perzische rijk heeft Lendering een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan de geschiedschrijving rond de Macedoniër. "Voor sommige aspecten van Alexanders carrière is voor het eerst een oosterse visie gegeven", zegt Lendering. Ook heeft hij Alexanders leiderschap bekeken door de bril van bedrijfswetenschappers. "Ik heb hem

langs de lat van verschillende leiderschapstheorieën gelegd. Hij was heerser over twee totaal verschillende culturen: in Macedonië gold een soort doemaar-normaal-dan-doe-je-al-gek-genoeg-mentaliteit, terwijl in Perzië de koning niet verheven genoeg kon zijn. Alexander kwam daardoor in een spagaat waar hij nooit uitgekomen is. Zo ging hij Perzische koningskleding dragen, maar dat was voor zijn landgenoten zoiets als Bush die een tulband opzet. Elke brief, elk decreet moest op twee verschillende manieren worden geschreven, het was enorm omslachtig. "Een aantal keren kwam Alexander hard in aanvaring met Macedonische hovelingen toen hij aan het hof Perzische gebruiken probeerde in te voeren.

'Het is onthutsend hoe proleterig veel historici met Alexander omgaan'

Daar vielen zelfs doden bij. Maar hoe hard hij ook probeerde, het is hem nooit gelukt om tot één bestuursstijl voor beide hoven te komen." O m d a t er binnenkort een big biidget-VLo\\Y^oodS\m over Alexander de Grote uitkomt, verschijnt de laatste tijd het ene Alexander-boek na het andere. "Maar het is onthutsend te zien hoe proleterig veel historici met hem omgaan", moppert Lendering. "Het zijn gewoon oude kliekjes, die opnieuw worden opgewarmd. Mijn boek is vrijwel het enige dat iets toevoegt." Erkenning voor het feit dat hij en Van der Spek nieuw wetenschappelijk materiaal aandragen, zit er volgens hem waarschijnlijk niet in. Niet op korte termijn, althans. "Die film en alle publiciteit eromheen hebben een behoorlijke academische discussie al bij voorbaat onmogelijk gemaakt."

H u l p van de b r a n d w e e r Woensdagmiddag 27 oktober. Lendering zit zijn boek te signeren in de VU-boekhandel. D e opkomst is indrukwekkend. Drommen mensen, voornamelijk ouderen, staan er om zijn tafel. Het zijn studenten van de auteur, die docent is bij het Hoger

Peter Strelitski

Onderwijs voor Ouderen ofwel Hovo aan de VU. Lendering zegt veel aan hen te hebben gehad bij het schrijven van zijn boek. "Ik voel m e een gezegend mens met zulke studenten. Een schat aan informatie heb ik in de collegezaal zitten. Het aardige van deze tak van onderwijs is namehjk dat er allerlei mensen zitten met allerlei beroepen, die het heerlijk vinden je te helpen. Een oud-oppasser van Artis heeft me aan mijn kennis over dromedarissen geholpen, een brandweerman heeft me uitgelegd hoe je een paleis in brand moet steken, een gepensioneerde bankier heeft me alles verteld over goud en zilver, een arts heeft me geholpen bronnen te interpreteren waarin een wond in Alexanders borst wordt beschreven en iemand die wel eens een zeilwedstrijd heeft gewonnen heeft me ingewijd in de geheimen der zeevaart. Anderen hebben me geholpen bij het maken van reizen naar Iran en Pakistan. Ik ben de eerste die bewust op het slagveld van de Perzische Poort is geweest." Eén van zijn studenten liet hem zelfs een legaat na om aan zijn boek te kurmen werken. "Daar kunnen andere historici alleen maar jaloers op zijn." T o c h is er ook een andere, minder leuke kant aan het bestaan als Hovo-docent. Lendering behoort tot een nauwelijks zichtbare groep. Twee jaar geleden schreef hij het boek Stad in marmer, dat Pieter Steinz van de N R C "de beste Romebeschrijving die ooit in Nederland verscheen" noemde. Toch wist de VU-voorlichting van niks toen de VPRO onlangs naar Lendering vroeg vanwege zijn Alexander-boek. D e omroep heeft toen naar de universiteit van Leiden gebeld waar een collega ze aan het privételefoonnummer van Lendering hielp. "Dat is geen reclame voor de VU, dat journalisten naar een andere universiteit moeten bellen om in contact te komen met iemand die hier werkt", vindt Lendering. D e VU-rector prijst vaak de reguhere docenten die naast hun eigenlijke onderwijs ook het Hovo geven. Lendering: "Eigenlijk is dat maar ten dele waar. In de praktijk wordt een aanzienlijk deel van de colleges verzorgd door een paar freelancers die elk zo'n driehonderd studenten per jaar hebben." "Begrijp m e niet verkeerd", vervolgt hij. "Dankzij het Hovo heb ik dit boek kunnen schrijven en tijdens de colleges mijn ideeën kimnen testen. Het Hovo biedt me een goed inkomen en bovendien zestig procent onderzoekstijd. Maar ergens schuurt het toch een beetje dat het reguliere personeel wordt geprezen voor werk dat anderen doen." Uitg. Athenaeum-Polak Van Gennep, 404 biz , € 22,95

Een behandeling met de bisfosfonaat alendronaat, twee tot vier weken na een botbreuk, kon botverlies volledig voorkomen na een polsfractuur en grotendeels na een breuk in het onderbeen. Dat blijkt uit het proefschrift van geneeskundige Evert van der Poest Clement, die 3 november promoveerde. Bisfosfonaten zijn medicamenten die botafbraak remmen. Ledematen moeten na een botbreuk een poos onbelast blijven, dus worden 'geimmobiliseerd'. De botbreuk zelf en de immobilisatie leiden tot veranderingen in de botstofwisseling, en daarbij treedt verlies van botmassa op. Spontaan blijkt wel enig herstel op te treden, maar vijfjaar na een breuk in het onderbeen was de botmassa in de heup niet volledig hersteld. Van der Poest Clements bevindingen ondersteunen aanbevelingen om bij een patiënt met een botbreuk op korte termijn een schatting te maken van het risico op een volgende breuk. Een behandeling met een bisfosfonaat kan dan vroeg starten. (PB)

Verandering Noodzaak en haalbaarheid zijn de sleutelelementen in veranderingprocessen in middelgrote ondernemingen in Kroatië en Slovenië. Dat concludeert bedrijfswetenschapper Nenad Rlipovic in zijn proefschrift, dat hij vandaag - 4 november - verdedigt. Noodzaak en haalbaarheid beïnvloeden niet alleen het besluit om daadwerkelijk verandering in gang te zetten, maar ook het ontwerp en daarmee de uiteindelijke strategie. Filipovic onderzocht zeven productiefabrieken in Kroatië en Slovenië. Hij bekeek mediaberichten. Jaarverslagen, consultatieprojecten die waren voorbereid voor de ondernemingen plus onderwijsvoorbeelden voor die ondernemingen en hij interviewde managers. (PB)

Eierstokkanker Niet de eierstok zelf, maar de eileider is de oorsprong van de erfelijke vorm van 'eierstokkanker'. Dat blijkt uit onderzoek van geneeskundige Jürgen Piek, die op 29 oktober is gepromoveerd. Pieks bevindingen suggereren dat bij het voorkómen van eierstokkanker uiteindelijk misschien zelfs preventieve verwijdering van de eileiders volstaat, in plaats van het verwijderen van eierstokken en eileiders zoals dat nu gebeurt bij vrouwen met een erfelijke aanleg voor de ziekte. (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen