Ad Valvas 2004-2005 - pagina 231

H E T

AD VALVAS 20 DECEMBER 2004

K W A A D

N

DE

PO

P C U L T U U R

PAGINA 7

Een held moet iets te doen hebben. En dus schudde Tolkien de schurk Sauron uit zijn mouw, schiep J.K. Rowling Lord Voldemort en werd 'Star Wars' opgeschrikt door Darth Vader. Aan de basis van al die griezels liggen eeuwenoude mythen, vertelt Connie Veugen. Tekst: Floor Bal, illustratie: Merlijn Draisma

Zonder schurk geen saga /

Niets haalt een grote held zó duidelijk naar voren als een slechterik. Zonder Sauron, Lord Voldemort en Darth Vader zouden de helden uit Lord of the Rings, Harry Potter en Star Wars zich een saga lang kapot vervelen. "Het kwaad is er om het goed te accentueren", zegt Connie Veugen, docent Cultuur en Digitale Media aan de Letterenfaculteit. En dus moeten Frodo Baggins, Harry Potter en Luke Skywalker alledrie aan de slag om hun tegenstanders te verslaan. Zij gaan de strijd aan met het grootste kwaad uit hun tijd - respectievelijk het verleden, het heden en de toekomst. Hobbit Frodo Baggins gaat in Lord of the Rings op weg om het bovennatuurlijke wezen Sauron te verslaan. Harry Potter moet het tegen de kwade tovenaar Lord Voldemort opnemen. En Luke Skywalker vecht in Star Wars tegen de robotachtige Darth Vader.

Helden volgens het boekje Dat de helden uit de drie bekendste heldenverhalen in de populaire cultuur op eenzelfde manier te werk gaan is niet toevallig. Veugen wijst erop dat ze alledrie een patroon volgen dat door Joseph Campbell in 1949 werd beschreven in zijn boek The Hero with a Thousand Faces. Campbell was een student van de Zwitserse psychoanalyticus Carl Gustav Jung en hij gebruik-

te diens archetypen om mythes te onderzoeken. Het viel hem op dat heldensaga's uit verschillende culturen in verschillende tijden dezelfde elementen bevatten. In zijn boek benoemde hij 25 factoren die in heel veel verhalen voorkomen. Zo beseffen de helden In het begin van een verhaal vaak nog niet dat zij een bijzondere positie hebben. Zo weet Harry Potter niet dat hij tovenaar is en is Luke Skywalker niet op de hoogte van zijn koninklijke status. Ook wordt de hoofdpersoon in de meeste sagen begeleid door een wijs persoon. Voor Frodo is dat tovenaar Gandalf, Luke Skywalker heeft Jediridder Obi-wan Kenobi.

Schurken zonder lichaam Niet alleen de helden, ook de schurken vertonen veel overeenkomsten. Om bij de verhalen uit het begin van dit artikel te blijven: alledrie de schurken zijn uit op wereldheerschappij. Maar in feite zijn ze voor het eigenlijke verhaal begint al eens verslagen. Sauron heeft in Lord of the Rings helemaal geen lichaam. Lord Voldemort is een schim die het lichaam van anderen moet gebruiken en Darth Vader kan alleen nog in een pak als halve robot bestaan. Ook worden ze alledrie niet met hun eigen naam aangesproken. Sauron wordt 'The Enemy' genoemd, tovenaars spreken over 'YouKnow-Who' als ze Lord Voldemort bedoelen en Darth Vader heette eerst Anakin Skywalker.

Mijn favoriete schurk (2) Daniël Muurling (27), Bedrijfskunde: 'Skeletor van He-Man. Vroeger keek ik altijd naar HeMan. Dat doodshoofd is gewoon tekenend voor iets slecJTts."

Van de drie schurken is Sauron het gevaarlijkst. Omdat hij bovennatuurlijk is, is hij eigenlijk onsterfelijker dan de anderen. Tolkien verhaalt over een oppergod die goddelijke wezens heeft gecreëerd; Sauron is één van hen. "Je zou hem kunnen vergelijken met een gevallen engel', zegt Connie Veugen. "In het katholieke geloof wordt de gevallen engel Lucifer uiteindelijk Satan. Tolkien was fervent katholiek, dus dat verhaal kende hij zeker." Darth Vader is eigenlijk een gevallen held. Als Jediridder Anakin Skywalker is hij door de Dark Side (de donkere kant) verleid en in Darth Vader veranderd. Hij verschilt van het werkelijke kwaad doordat hij altijd een beetje menselijk is gebleven. Als hulpje van de keizer is hij zelf niet uit op wereldheerschappij. Uiteindelijk moet hij kiezen tussen het leven van zijn zoon Luke Skywalker en de kiezer. Door het sprankje goed in hem kiest hij voor zijn zoon en doodt hij de keizer. Lord Voldemort hangt qua type tussen de twee andere 'bad guys' in. Hij is gewoon als mens geboren. "Als je naar zijn jeugd kijkt, zie je veel kenmerken van de hero-myVne, zoals het feit dat hij wees is", zegt Veugen. "Maar uiteindelijk is hij niet goed maar kwaad geworden. Dat komt niet doordat hij door een ander gecorrumpeerd is. Hij was zo goed in magie dat hij ging kijken waar zijn grens lag. Als schurk komt hij slechter over omdat zijn kwaad menselijk is. Bij Sauron gaat de vernietiging op zo'n schaal dat het niet meer te bevatten is. Bij Lord

tussen in zijn opdracht allerlei mensen op gruwelijke wijze worden vermoord. Die dubbelheid, die fascineert me enorm." Needa Rashty (24), Biomedische Wetenschappen: "President Bush. Hij vecht alleen voor olie, niet voor democratie. Dat is dus wel een échte schurk."

Serkan (20), Bestuurskunde: Alwin Sijbrands (20), Rechten: "A! Pacino in The Godfather. Er is een scène waarin hij "Robin Hood. Dat is een boef, maar eentje die alleen onrechtvaardige wetten overtreedt. Hij was de eerste bij de doopplechtigheid van zijn zoon is terwijl onderdie me deed beseffen dat er niet altijd een duidelijke

L

Voldemort is het persoonlijk, je ziet duidelijk nog zijn eigen gewin. Bij Sauron is dat niet meer zo."

Spinnen en slangen Toen John Tolkiens boek The Hobbit - voorloper van 777e Lord of the Rings - in 1937 verscheen, had Campbell zijn boek nog niet geschreven. Tolkien, hoogleraar Angelsaksisch in Oxford, was erg geïnteresseerd in mythen en had daar zelf al de verschillende patronen in herkend. Deze gebruikte hij bewust in zijn boeken omdat hij met zijn verhalen Engeland zijn verloren mythen wilde teruggeven. De scenarioschrijver van Star Wars, George Lucas, heeft wél bewust gebruik gemaakt van Campbells boek. Hij had het al eens gelezen toen hij studeerde. Nadat hij twee versies van het scenario had geschreven, haalde hij The Hero with a Thousand Faces weer uit de kast als hulp om zijn verhaal vorm te geven. Over de auteur van Harry Potter, Joanna Rowling, durft Veugen alleen te speculeren. "Je kunt haar ervan verdenken dat zij Campbells boek ook gebruikt heeft. In elk geval verwerkt ze in haar werk veel elementen uit mythen, zoals grote spinnen en een slang. Als ze het boek gelezen heeft, dan is haar prestatie nog niet minder knap. Zowel Lucas als Rowling hebben hun heldenverhalen zo geschreven dat hele generaties zich erin kunnen vinden."

scheidslijn is tussen goed en kwaad." Anoniem, Economie: "Antliony Hopkins als Hannibal Lecter. Hij is het toppunt van een slecht mens. Hij eet mensen en speelt psychologische spelletjes met ze." Marloes Olde Nordkamp (21), Biologie: "Balkenende. Wat een waardeloze leider. Het enige wat goed aan hem is, is dat-ie over twee jaar hopelijk weggaat."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen