Ad Valvas 2004-2005 - pagina 586

PAGINA 10

B R I E V E N

AD VALVAS 30 JUNI 2005

'Evolutietheorie is een verbluffend goed werkende theorie' De afgelopen weken ontving Ad Valvas veel brieven over de evolutietheorie en intelligent design. Omdat dit de laatste krant is voor de zomer, ditmaal ruim baan voor diverse meningen over die onderwerpen.

Evolutie (1) Wim de Jong, lid van de VUVereniging, stelt in zijn brief in Ad Valvas van 23 juni dat de drie onderhoudsdiensten in de celkern die 'mutaties van het dna repareren, de (macro) evolutietheorie voor ernstige problemen stellen. D e Jong haalt hiervoor een artikel aan van professor Hans Joenje van het VUmc. Graag reageer ik hier op. Het is al veel langer bekend dat dergelijke reparatiemechanismen van het D N A er zijn. Zonder die mechanismen zouden er zo veel mutaties optreden dat evolutie van de meeste dieren uitgesloten lijkt. D e vraag is natuurlijk of de reparatiemechanismen die er zijn honderd procent effectief zijn. Dat lijkt niet zo te zijn; mutaties komen met (zeer) lage frequentie voor. Hoe laag ook, ze komen genoeg voor om daar geregeld mee in aanraking te komen. Kanker ontstaat waimeer de regulering van dna-activiteit ontregeld raakt, en dat kan via mutaties. Maar al te veel mensen ondervinden dat aan den lijve. Overigens denk ik dat er mogelijk een onjuist beeld van evolutiebiologie heerst: het beeld dat we alles al weten. Met de moleculaire kennis van de afgelopen twintig jaar blijkt ondertussen wel dat het beeld van het evolutieproces zal moeten worden bijgesteld. Die bijstelling zou substantieel kunnen zijn: er is meer onder de zon dan waar de standaardtheorie rekening mee houdt. Maar dat leidt niet tot de conclusie dat evolutie onmogeHjk is; alleen dat het proces ingewikkelder is dan je zou denken, en dat onze conceptuahsatie ervan nog duidehjk verbeteren kan. Daar werken evolutiebiologen ook aan, getuige onder meer de boeken Evolution in Four Dimensions van Jablonka Lamb (2005) en Developmental Plasticity and Evolution van WestEberhard (2003). Beide boeken zijn zeer kritisch over gangbare conceptualisaties van het evolutieproces. Toch kan ik ze van harte aanbevelen, omdat ze proberen binnen het normale kader veranderingen te bewerkstelligen. Uit de reactie van De Jong zou ik kunnen opmaken dat hij zich zorgen maakt dat wij ons onderwijs niet goed geven. Als dat zijn beeld is, zou ik dat betreuren. Wij doen ons best om

goed onderwijs te geven en de huidige stand van zaken duidelijk te maken. Daarbij kan niet elke individuele publicatie aan bod komen. Individuele publicaties komen pas in gevorderd onderwijs aan bod, omdat eerst het basisbeeld duidelijk moet zijn. Geen enkele individuele publicatie kan ooit een theorie weerleggen; dat is een te simplistisch beeld van het wetenschappelijk proces. Het zou overigens helpen als D e Jong de volledige referentie naar Joenje's artikel geeft. Ik betwijfel namelijk of Joenje de conclusie van De Jong onderschrijft, en zeker al dat hij zoiets zou opschrijven. Cor Zonneveld, docent Evolutiebiologie

Evolutie (2) In de Volkskrant van 23 juni stond een reactie van de hand van onze collega's Meester en Van Woudenberg op ons artikel over evolutie en intelligent design (ID) in dezelfde krant van 18 juni. Daarmee is de discussie in feite een interne VU-aangelegenheid geworden. De reactie van onze collega's was nogal retorisch, met zinsnedes als "lariekoek", "niet gehinderd door enige empirische basis" en "onbegrijpelijke megalomane claim". We willen hier graag ingaan op de wat serieuzere punten, zonder de feiten uit ons eerdere artikel te herhalen. Onze critici wijzen op de "meest verbijsterende uitspraak" uit ons hele betoog, namelijk: "evolutie is alles of niets". Zij stellen dat het mechanisme van Darwin wel een bevredigende beschrijving zou kunnen geven van evolutie op kleine schaal, maar niet van, zeg, de soortvorming. Het valt vaker op dat verdedigers van ID het door Darwin voorgestelde mechanisme van soortvorming gelijkschakelen aan de moderne evolutietheorie, alsof zij geen kennis genomen zouden hebben van de sterke voortgang in die anderhalve eeuw wetenschap sinds Darwin. Het is al jaren bekend dat het door Darwin voorgestelde mechanisme van natuurlijke selectie werkend op kleine

genetische verschillen biimen een soort niet alle evolutionaire verschijnselen kan verklaren. In die zin is dat principe dus gefalsificeerd (dat kan dus echt) en vervangen door een veel beter ontwikkelde theorie die gestoeld is op de moderne moleculaire biologie. Hierin schrijdt evolutie niet alleen voort door puntmutaties in de coderende delen van genen, maar ook via grote veranderingen in het dna zoals transposities, duplicaties en inserties.

Mens en chimpansee Verder is het zo dat eenvoudige mutaties in regulerende delen van het dna grote gevolgen kunnen hebben voor de expressie van de genen die daar achter liggen. Dit kan bijvoorbeeld verklaren waarom de mens en de chimpansee zo enorm verschillen in hun gedrag en mentale vermogens terwijl toch hun dna voor 98,7 procent hetzelfde is. Een ander belangrijk mechanisme bestaat uit mutaties in ontwikkelingsgenen (homeotische mutaties) die het bouwplan van een organisme zeer grondig op zijn kop kunnen zetten. D e moderne evolutiebioloog is dus zeker niet blijven steken in het Darwiniaanse model. Als evolutie een geloofsbelijdenis zou zijn, was deze vooruitgang onmogelijk geweest: een geloof laat zich immers niet bijstellen door nieuwe experimentele inzichten. Meester en Van Woudenberg stellen verder dat de evolutietheorie niet weerlegd kan worden. Als voorbeeld noemden we dat de evolutietheorie weerlegd zou zijn als zou blijken dat niet-aangepaste organismen toch

prima zouden overleven. Voorts claimen onze collega's dat de evolutietheorie tautologisch is, ofwel dat overleven wordt uitgelegd als aangepast zijn en aangepast zijn als overleven. Dit is niet correct, aangezien aanpassing en overleven onafhankelijk van elkaar gemeten kunnen worden. Wij kennen individuen die niet goed aangepast zijn aan hun omgeving, bijvoorbeeld dat witte zwijntje op de Veluwe (of die poema; wat is het daar toch leuk tegenwoordig). D e aanpassing is te meten door het gemiddelde kleurverschil tussen de omgeving van het zwijntje en het zwijntje zelf te bepalen, op objectieve wijze. Vervolgens meten we of het witte zwijntje beter overleeft dan zijn bruine broertjes. En zowaar, dat kan wel of niet zo uitkomen. Er is dus geen sprake van een tautologie. Als de lobby van dierenliefhebbers sterk genoeg is en liever heeft dat een bruin broertje wordt doodgeschoten door de jagers, dan zal de geldigheid van de evolutietheorie voor witte zwijntjes op de Veluwe weerlegd zijn. En wij moeten toegeven dat het een haar gescheeld heeft. Inderdaad is er dan een soort I D aan de gang geweest: de pubheke opinie. Maar of we die erbij moeten halen om de evolutie van de vogels uit de reptielen te verklaren...

Geïnspireerd door apen Zijn wij onbescheiden als we zeggen dat evolutie alles kan verklaren dat in de levende natuur is waargenomen? Nee, het is immers geenszins onze persoonlijke verdienste. Wel noteren

we dat bewustzijn, ethiek, moraal, religie, soortvorming en de zweepstaart inderdaad verklaard kunnen worden vanuit de moderne evolutietheorie. Het werk van Frans de Waal met zijn apen inspireert ons daarbij. Bijvoorbeeld: het hebben van een moraal over het niet vrijen met elke potentiële parmer die je op straat tegenkomt biedt bescherming tegen dodelijke aids-epidemieën en geeft dus een evolutionair voordeel. Het blijft overigens zo dat de evolutietheorie niet de werkelijkheid is, maar een theorie over de werkelijkheid. In dit opzicht dienen we zeker bescheiden te zijn. Maar het blijkt een verbluffend goed werkende theorie te zijn, want ondersteund door enorm veel empirisch en experimenteel onderzoek en zonder enig zeker tegenbewijs. Bovendien is er geen enkel alternatief voorhanden om dynamische complexiteit van levende organismen te verklaren, op een manier die zo goed te testen is op zijn onderdelen en ook daadwerkelijk getest is. Het verwijzen naar een onmeetbare externe kracht of intelligentie (waardoor men alles kan verklaren) is bij de evolutietheorie niet nodig. Het model is bovendien expansief in de zin dat het zeer succesvol blijkt te zijn in het verklaren van sociaal gedrag en, in het verlengde hiervan, ethiek en religie. Wij kunnen niet garanderen dat het inderdaad allemaal zo gelopen is. Misschien heeft Hera wel ingegrepen in de evolutie van de grootte van de borsten van vrouwen omdat ze dat geflirt van Zeus zat was, maar echt nodig hebben we zulke inzichten niet. Het gesuggereerde hypothetische alternatief, intelligent design, is bepaald niet bescheiden want komt met een fundamenteel (quasi)antwoord zonder enig inzichtelijk mechanisme te bieden. T o e maar, een intelligente ontwerper die uit het niets tevoorschijn komt, die niet waarneembaar is, die complexer moet zijn dan datgene wat hij beoogt te verklaren, en waarvan onbekend is hoe hij is ontstaan en hoe hij het allemaal voor elkaar krijgt. Die het bovendien in zijn hoofd kan krijgen om vandaag de zon in het westen op te laten gaan en morgen in het oosten, wie zal het weten. Zo'n theorie is geen wetenschap maar metafysica. I D en religie zijn beide metafysica. Wetenschap is bescheidener dan die metafysica maar ook hanteerbaarder. Jeroen van den Bergh, hoogleraar Milieueconomie, Frans Berkhout, hoogleraar Innovatie en Duurzaamheid, Gusz Eiben, hoogleraar Evolutionaire Rekenmethoden, Guus Smit, hoogleraar Moleculaire Neurobiologie, Nico van Straalen, hoogleraar Dierecologie, en Hans Westerhoff, hoogleraar Microbiële Fysiologie

^^^^^^ Katholiek Lyceum in het Gooi Het Besturingscentrum van het Katholiek Lyceum in het Gooi zoekt met ingang van september 2005 een pas afgestudeerd jurist Nederlands recht - bij voorkeur privaatrecht (met hoge cijfers) - voor de functie van

Junior Bestuursmedewerker Salarisindicatie: € 2.017,- tot maximaal € 3.359,- bruto per maand Meer informatie over de inhoud van de functie en de wijze van solliciteren kunt u vinden op de website: www.klg.nl onder het kopje "Vacatures"

Hoe zou jij het tekort aan donororganen plantatie? Wat te doen aan wateroverlast? Veel complexe vraagstukken

oplossend Een ander donorsysteem,

tissue engineering

Meer dijken, meer ruimte voor de rivier of

hehben zowel een natuurwetenschappelijke

Over grenzen heen Icijken De huidige maatschappij vraagt om natuurwetenschappers die over de grenzen van hun eigen specialisme heen kijken. Het masterprogramma Science, Technology and Public Management bereidt je voor op een rol in het bedrijfsleven of bij de overheid door praktische en theoretische training op het gebied van beleid, management en journalistiek.

ofxenotrans-

overloopgehieden?

ah een maatschappelijke

kant.

^ i ^ interdisciplinaire vraagstuklten Je wordt uitgedaagd een eigen visie te ontwikkelen op maatschappelijke problemen rond wetenschap en technologie. In interdisciplinaire teams werk je samen aan vraag-stukken op het gebied van milieu, medische zorg en technieken of industrieel eigendom. fe^

www.studeren.uva.nl/stpm

1

DE UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM ia i UVA

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen