Ad Valvas 2004-2005 - pagina 367

AD VALVAS 10 MAART 2005

I N T E R V I E V \ ^ / N I E U W S

PAGINA 1 1

Schnabel over babyboomdebat:

Jongeren, zorg voor jezelf' Jongeren en babyboomers moeten samenwerken om de kwaliteit van het hoger onderwijs te behouden. Van universiteiten hoeven ze weinig hulp te verwachten: die hebben het te druk met toponderzoek. Dat vindt Paul Schnabel, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau en hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. HOP/Thijs den Otter Prof dr. Paul Schnabel (1948) houdt op 18 maart in Amsterdam de Kohnstammlezing. Zijn centrale stelling is dat de generatiekloof van de jaren zestig en zeventig verdwenen is. De studenten die vorige week in Amsterdam een hahydoom-dehat organiseerden en de 'ergste babyboomer' verkozen, denken daar heel anders over. "Ik denk dat je het thema van dat debat moet zien als iets 'ludieks', als een methode om aandacht te krijgen. Er werd geklaagd dat de huidige machthebbers geen afstand willen doen van hun positie, maar tegelijk dat ze te vroeg met pensioen gaan. Het is van tweeën één." Toch maakt studentenbond LSVb serieus bezwaar tegen de beperking van de studieduur, met onder meer het argument dat de babyboomers die nu aan de knoppen draaien jarenlang over hun studie konden doen. "Babyboomers zoals ik vormden destijds de eerste generatie die massaal naar het hoger onderwijs ging. De universiteit van 1960 verschilde nog niet zoveel van die van 1950. Pas rond 1970 veranderde er ineens een heleboel tegelijk. Maar toen ik in 1973 afstudeerde was al duidelijk dat onbeperkt studeren bij dergelijke grote aantallen studenten geen houdbare zaak zou zijn." Nu de babyboomers afzwaaien, blijft de jonge generatie met de scherven zitten, terwijl de oudere maximaal heeft geprofiteerd van de verworvenheden, is het verwijt. "Gezeur. Je kunt wel hetzelfde willen als de generatie uit de jaren zestig, maar zo werkt het natuurlijk niet. Bovendien heeft die generatie haar eigen verworvenheden gecreëerd. Jongeren moeten voor zichzelf opkomen en er zelf wat van maken. Ze hebben wel gelijk als ze zeggen dat de doorgeschoten sociale zekerheid in het

voordeel is van oudere werknemers. Ook na de stelselwijzigingen. Jongeren, maar vaak ook hun ouders al, zullen meer voor zichzelf moeten zorgen." Vanaf volgend jaar komt de pensioengolf op gang, met alle gevolgen van dien. Sectoren komen in de problemen, hoogopgeleiden worden schaarser en duurder. "Misschien dat het voorlopig nog geldt voor bèta's en technici, maar zeker niet voor iedereen. Tegenwoordig heeft al dertig procent van de beroepsbevolking hbo- of universitair niveau. Dertig jaar geleden was dat nog maar tien procent, dus veel hoogopgeleiden zijn nog relatief jong. Maar als je kijkt naar de hogeronderwijsinstellingen, dan is er wel een probleem. De intellectuele en bestuurlijke top vergrijst en het is de vraag of daar voldoende vervanging voor is. En of die wil komen." Want de markt trekt ook. "Economen, medici, juristen en bèta's zijn zeer gewild. Maar voor iemand met een letterenachtergrond is een hoogleraarschap zo'n beetje de best betaalde baan. T o c h kon het wel eens meevallen met het tekort. Er promoveren in Nederland jaarlijks zo'n 2500 mensen, in de jaren zeventig was het ongeveer eenderde daarvan. Doorslaggevend kan zijn of het hoger onderwijs voldoende aantrekkelijk is. Mensen die eenmaal in het bedrijfsleven of bij de overheid hebben gewerkt, krijg je vaak moeilijk terug. Bovendien speelt een rol dat universiteiten steeds meer op onderzoeksprestaties worden beoordeeld. Willen ze een nieuwe hoogleraar, dan kijken ze vooral naar diens prestige in de

'Voor de keuze voor toponderzoek betalen we een hoge prijs' internationale academische onderzoekswereld. Wie daarbuiten actief is, raakt dit vrij snel kwijt." Maar voor de kenniseconomie is het toch juist belangrijk dat het hoger onderwijs heel precies weet wat de maatschappelijke kennisbehoeften zijn? "Daar hebben de instellingen te weinig oog voor. De universiteiten rekenen hun medewerkers af op academisch toponderzoek, op publicaties in internationaal hoogaangeschreven bla-

Hans Stakelbeek

Paul Schnabel den. Daar wordt de hele instelling op ingericht. Of zo'n toponderzoeker marktervaring heeft, of hij kan lesgeven en of hij een behoorlijke manager is, dat is allemaal minder van belang. Toen ik studeerde, werkte ik ernaast als studentassistent. Ik gaf zelfs colleges. Dat was weliswaar uit nood geboren omdat de universiteiten uitpuilden, maar ik leerde daar ontzettend veel van. Tegenwoordig zie je nauwelijks nog student-assistenten college geven. Daarmee is de natuurlijke voorbereiding op het universitaire docentschap weg, en dat is jammer." Dat klinkt als een behoorlijk groot probleem. "Tja, dat is de keerzijde van de keuze om onderzoek centraal te stellen. Daar is winst mee geboekt, maar de prijs die we ervoor betalen is hoog." Gaat het lukken om de oude garde langer te behouden voor het hoger onderwijs? "Dat is nu nog lastig, omdat de uitstroomrege-

lingen te aantrekkelijk zijn. Maar er komt verandering in. Bij de bepaling van de pensioenuitkering bijvoorbeeld is het laatst verdiende loon vervangen door het middelloon. Nu al zie je dat de gemiddelde pensioenleeftijd hoger wordt; gemiddeld ligt die grens op 62 jaar. Steeds meer universiteiten proberen tegenwoordig hun emeritushoogleraren te behouden. Kennis veroudert wel snel, maar mensen verouderen minder snel. Kijk maar naar Henk Hofland en Jan Blokker die nog steeds hun columns schrijven terwijl ze allebei ouder zijn dan 75 jaar. En waarom? Omdat ze nog altijd de besten zijn." Heeft de jonge hoogopgeleide genoeg kennis om van op aan te kunnen? "Het is niet alleen kwestie van kennis, maar ook van routine en ervaring. Jongere collega's van mij passen statistische methoden toe waar ik geen weet van heb, maar ik schrijf weer makkelijker een artikel of onderzoeksvoorstel. Je zult het kortom samen moeten doen."

INGEZOKDEII MEDEDELING

PvdA: plan voor verplicht lenen studenten HE EUROPEAN EDITION

O p p o s i t i e p a r t i j P v d A wil e e n collectief leenstelsel v o o r alle s t u d e n t e n , o n g e a c h t h e t ouderlijk i n k o m e n . N a h u n s t u d i e m o e t e n ze aflossen via e e n soort ' s t u d i e t a k s ' : h e t geld d a t ze h e b b e n g e l e e n d w o r d t b i n n e n vijfentwintig jaar n a a r d r a a g k r a c h t t e r u g b e t a a l d . Met het voorstel wijken de sociaal-democraten flink af van het leenstelsel dat staatssecretaris Rutte beoogt. Die geeft studenten de keus of ze willen lenen. De liberaal liet in het verleden al weten moeite te hebben met een 'verplichte' deelname in een collectief sociaal leenstelsel. Bovendien houdt de bewindsman vast aan een terugbetaaltermijn van vijftien jaar. Wel blijken staatssecretaris en oppositiepartij het erover eens dat een deel van de studiefinanciering een gift moet blijven. Het voorstel voor de studiefinanciering staat in een alternatief plan van kamerhd Jacques Tichelaar en zijn collega Martijn van D a m . Daarin houden zij bovendien een pleidooi voor de komst van een ombudsman hoger onderwijs, die bindende uitspraken doet over geschillen tussen instellingen en studenten. Universiteiten en hogescholen die zich niet aan de afspraken houden of een wanprestatie leveren, zouden het collegegeld aan studen-

ten moeten terugbetalen of de opleiding aanpassen. Het idee voor een ombudsman is niet nieuw. In het verleden probeerden studentenorganisaties LSVb en ISO al om op elke hogeronderwijsinstelling een eigen ombudsman te plaatsen. In het plan pleit de PvdA bovendien voor een ruimhartiger opstelling in de leerrechtendiscussie. A s het aan de sociaal-democraten ligt, krijgt een student leerrechten voor de studieduur plus twee jaar uitlooptijd, een half jaar langer dan Rutte wil. Bestuurlijk actieve en slimme studenten die een tweede studie volgen krijgen daar in het PvdA-voorstel nog een semester bij. Het marktconforme collegegeld dat studenten daarna moeten betalen, mag volgens de partij ten hoogste 2500 euro bedragen, omdat het doorgaans gaat om studenten die bezig zijn met de afronding van hun opleiding. De inspraak van studenten - dit voorjaar onderwerp van debat in de Tweede Kamer - moet veel beter worden geregeld, vindt de PvdA. Daarom bepleit ze onder meer een Nederlandse variant op de Students Right To Know Act, die er in de VS voor zorgt dat studenten volledig worden geïnformeerd over zaken als opleidingsrendement, de financiële positie van faculteiten en de invulling van leerstoelen. (HOP/TdO)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen