Ad Valvas 2005-2006 - pagina 293

PAGINA 9

> Weetjes Winnen Als er in een loterij een luxueuze prijs is te winnen, gebruiken de spelers bij voorkeur speciale getallen, zoals een geboortedatum of de datum van een huwelijk. Gaat het om nuttigere prijzen, zoals een jaar lang gratis boodschappen, dan gaan de spelers rationeler te werk. Dan spreiden ze de getallen, mijden ronde getallen of kijken naar succesvolle getallen uit het verleden. Dat blijkt uit onderzoek van econoom Roelant Mantel, wiens scriptie The influence of Hedomc and Utilitarian Prizes and Their Value on The Perceptions of Consumers, from a Gambling Perspective werd genomineerd voor de Nationale Scriptieprijs 2005 (winnaar is UvA-sociologe Sarah Lips met een scriptie over anorexia bij mannen). Mantel constateert dat consumenten eerder voor nuttige producten kiezen. De aanschaf van frivoliteiten leidt tot schuldgevoel. Dat zou volgens hem ook het gedrag bij de verschillende prijzen kunnen verklaren. Bron: Het Parool, 27 januari (PB)

Botjes

kit motoreiwit Eg5

ms betrapt wandelend eiwit nlftdeze bewegingen sturen ze allerlei processen in ons lichaam aan. Een gesprek met Lukas Kapitein over zijn

lasers om eiwitten te bestuderen. Hij heeft een grote tafel vol lenzen en spiegels. Het ziet er indrukwekkend uit, vooral als Kapitein de blauwe, groene en rode laser aanzet. De eiwitten zijn fluorescerend gemaakt, waardoor ze oplichten in het laserlicht. IVIet een microscoop die aan de computer is gekoppeld, kan Kapitein ze bestuderen. "We wisten ongeveer hoe het moest werken: bij celdeling verdwijnt de wand om de celkern (waar het DNA zich bevindt) en dan gebeuren er allemaal dingen in de cel eromheen. Die ruimte zit vol met heel kleine buisjes. Die zijn gewoonlijk voor het transport van stoffen in de cel. Als een cel zich deelt, zie je dat de ene helft van deze buisjes zich keurig aan de ene kant van de cel groepeert en de andere helft aan de andere kant. We wisten dat ons eiwit Eg5 deze buisjes in beweging zet, maar hoe dat precies gaat wisten we niet. Kapitein wilde dit stukje van de celdeling nabootsen. Het duurde een aantal maanden voordat hij een werkend preparaat had. "Dat is nog lang niet gemakkelijk, de concentratie van alle stoffen moet goed zijn. Het kleinste vuiltje kan het hele proces verstoren."

Zo 'n moment waarop Je weet waarom je wetenschapper bent geworden'

Maar toen werkte het ineens. Kapitein: "Ik zag ineens dat in mijn preparaat de buisjes langs elkaar gingen bewegen met het eiwit ertussen als aandrijving. Dat was een geweldig moment. Zo'n moment waarop je weet waarom je wetenschapper bent geworden." Het eiwit Eg5 had zich tussen beide buisjes gelegd, met een paar 'voetjes' tegen elke buis. Het eiwit loopt met zijn twee paar 'voetjes' over twee verschillende buizen in tegengestelde richting. Daardoor gaan de buisjes uit elkaar schuiven en belanden ze ieder aan een kant van de cel.

Kikkers Tot zover is Kapiteins' onderzoek niet specifiek fysisch. Dit had een bioloog of een biochemicus ook gekund. Kapitein onderzocht echter ook de kracht waarmee de eiwitten 'wandelen' en hij bestudeerde de snelheid waarmee de buizen uit elkaar schuiven. Dat bleek gewoon een kwestie van mechanica. "De snelheid waarmee de buizen uit elkaar schuiven zou daarom twee keer zo hoog moeten zijn als de snelheid van het eiwit zelf. Het lukte me om dit te bewijzen. Alles tezamen leidde dit tot die publicatie in Nature", legt hij uit. De eiwitten in Kapiteins onderzoek waren afkomstig van kikkers, maar het principe dat hij bewees, komt voor bij de celdeling van bijna alle dieren. "Alleen in bacteriën werkt het anders, maar verder lijkt het tamelijk universeel", vertelt hij. De komende tijd gaat Kapitein onderzoeken of het voor het verloop van het proces uitmaakt of er meerdere eiwitten tussen de buisjes zitten of niet. "Het lijkt erop dat die eiwitten een bepaalde snelheid van 'lopen' hebben, dus dan gaat het niet sneller als er meer eiwitten zijn, maar de kracht die dit mechanisme kan leveren is wel groter", legt Kapitein uit. Hij hoopt dat hij daarmee nog een keer een publicatie kan schrij-

Het succes van een onderzoeksgroep Lukas Kapitein maald deel uit van de afdeling Fysica van Complexe Systemen. De groep bestaat nog maar vijf jaar, en is al erg succesvol. Onder leiding van professor Cliristopli Schmidt kreeg de afdeling in de onderzoeksvisitatie vorig jaar op alle onderdelen de hoogst mogelijke score. De groep houdt zich Iwzig met het onderzoek naar de fysica van biologische processen, voornamelijk met eiwitten en DNA, maar ook met botweefsel. 'Fysica van Complexe Systemen' heeft twee universitair docenten: Erwin Peterman (Kapiteins begeleider) en Gijs Wuite, die beiden een Vidi-beurs hebben binnengesleept. Daarnaast zijn er vier postdocs en twaalf promovendi. Groepsleider Schmidt vertrekt overigens binnenkort naar de universiteit van Göttingen (Duitsland) waar hij een nieuwe onderzoeksgroep gaat opzetten.

ven, maar zo mooi als zijn eerdere ontdekking zal die waarschijnlijk niet zijn. "Als promovendus ben je gelukkig als je zoiets ontdekt tijdens je promotie-onderzoek." Toch weet Kapitein nog niet zeker of hij verder wil in de wetenschap. "Ik vind de creativiteit en de nieuwsgierigheid erg leuk, maar de competitiedrang minder. Soms heb je het idee dat wetenschappers vooral tegen elkaar werken. Dat is jammer. Het heeft ook weer een goede kant: iedereen is erg gedreven, maar toch houd ik er niet zo van."

Voor botweefsel is snelle belasting beter dan zware belasting. Dat is een van de conclusies van fysicus Rommel Bacabac die 24 januari cum laude promoveerde bij de tandheelkundige faculteit Acta. Hij onderzocht hoe botcellen reageren op belasting, zoals beweging. Dit is van belang voor mensen in de ruimtevaart die door gebrek aan zwaartekracht geen enkele belasting hebben voor hun botweefsel, maar ook voor patiënten die lange tijd bedlegerig zijn. Botweefsel blijft alleen sterk en stevig bij belasting. Gebeurt dat niet, dan past het weefsel zich op cellulair niveau aan. Deze botcellen blijken beter te reageren op de snelheid dan de zwaarte van de belasting. In extreme condities wanneer botbelasting ontbreekt, bijvoorbeeld door een gebrek aan zwaartekracht, kan het af en toe doen van korte snelle bewegingen ongewenst botverlies tegengaan. (FB)

Babybewegingen Bij baby's leidt de ontwikkeling van motorische vaardigheden tot een betere waarneming van hun omgeving. Bewegingswetenschapper Paulion van Hof ontdekte bij experimenten met een rollende bal dat kinderen over het algemeen sneller adequate grijpbewegingen kunnen maken dan dat ze kunnen inschatten waar de bal precies is. Baby's leren de afstand van een bewegend voorwerp inschatten doordat het in grootte verandert op hun netvlies. Een bal die steeds groter wordt, rolt naar je toe. Afhankelijk van hun visuele informatie kiezen de kinderen een beweging die daarbij past om de bal te pakken. Van Hof vond dat kinderen meestal voor bewegingen kiezen die ze beheersen. Hun inschatting waar de bal zich bevindt, is bij kinderen tussen de twee en negen maanden nog niet goed ontwikkeld. Ze leren het uit ervaring doordat ze herhaaldelijk misgrijpen. (WV)

Italianen Italianen waren de Polen van midden vorige eeuw, zou je kunnen zeggen aan de hand van de dissertatie waarop Simone Goedings 19 januari promoveerde bij geschiedenis. Bij de totstandkoming van wat toen nog de Europese Economische Gemeenschap heette, heerste in Italië grote werkloosheid. Daarom pleitte de regering van dat land voor de vrijheid van personen om over de grenzen werk te zoeken. De andere lidstaten België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg en Nederland voelden daar in eerste instantie niets voor. Toch werden de Italianen de eerste gastarbeiders van modem Europa. Via verschillende stappen wist Italië namelijk wettelijk het vrije verkeer van werknemers binnen de Europese Gemeenschap geregeld te knjgen. Goedings concludeert dat het vrije verkeer van personen, een van de belangrijkste verworvenheden van Europa, eigenlijk tegen wil en dank is ontstaan. (DdH)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen