Ad Valvas 2005-2006 - pagina 29

AD VALVAS 8 SEPTEMBER 2005

V O O R P R E M I È R E

pAGINA 5

Aangrijpende film over studenten in het Derde Rijk

Gevaarlijke waarheidsliefde Ze hielden hun ogen open, ze dachten na en ze schreven erover. Dat werd 62 jaar geleden een zestal Duitse studenten fataal. Eén van hen staat centraal in de film 'Sophie Scholl'. Straks In de bioscoop, nu gratis voorvertoond voor Ad Valvas­lezers. ANNE PEK Hiphop is verboden. De Melkweg gesloten. Durfals die zich nog op internet wagen, kijken wel drie keer over hun schouder voor ze haastig naar buitenlandse sites surfen. En over wat ze daar lezen, praten ze al helemaal niet met anderen. Dat is, naar hedendaagse termen vertaald, de sfeer waarin Sophie Scholl en haar broer Hans hun stu­ diejaren doorbrengen. En dan heb­ ben we de levensmiddelendistributie en de nachtelijke bombardementen nog niet genoemd. Plus het feit dat Hans Scholl in collegevrije penodes naar het front moet. Inderdaad, we hebben het over de Tweede Wereldoorlog. En over Duitse studenten. Maar in dit geval twee Duitse studenten die niets van de nazi's moeten weten. Ze waren zelfs al tegen Hitler c.s. voordat de nazi­agressie op Duitsland begon terug te slaan. Ze hebben namelijk in een vroeg stadium reeds ervaren dat de frische, fröhliche Hitlerjugend niet zit te wachten op jongeren met eigen ideeën. En Hans heeft in 1942 in Polen met eigen ogen de gruwelen van de Endlösung aan­ schouwd. Aanleiding genoeg dus voor de twee om zich vanaf dat jaar onder de naam die Weisse Rose schriftelijk tegen het 'national­sozialistischen Untermenschentum' te richten. Met vier Münchener vrienden schrijven de Scholls in totaal zes anti­nazi­ pamfletten, doorwrochte betogen vol filosofische en theologische cita­ ten. Uit adresboeken halen ze hon­ derden adressen van professoren, juristen en boekhandelaren aan wie ze him stencils anoniem toesturen; dit in de hoop dat ze 'het betere deel van Duitsland' zo tot verzet kunnen bewegen.

kelijk in Sophies onschuld gelooft en vervolgens, als haar schuld over­ duidelijk blijkt, probeert haar ertoe te bewegen de boel op haar broer af te schuiven. Sophie weigert dat. Hoe langer ze ondervraagd wordt, hoe steviger ze zelfs stelling neemt. Ze heeft de pamfletten verspreid, ja, en ze on­ derschrijft nog steeds elk woord dat daarin staat. Tot in de rechtszaal blijft ze overeind. De heftig schnau­ zende rechter voegt ze kalm toe: "Bald werden Sie hier stehen, wo wir jetzt stehen. " De slotbeeiden tonen hoe zij diezelfde dag nog wordt ont­ hoofd. Een ontroerende fllm, zeker als je weet dat hij vrijwel tot in detail waar­ heidsgetrouw is. Dat kan doordat de verslagen van Sophies verhoren in 1990 werden teruggevonden in Oost­Duitse archieven. Als Sophie (gespeeld door de 27­jarige Julia Jentsch) in de film tegen Robert Mohr (Alexander Held) zegt "U verwijt mij hoogverraad en wilt nu dat ik mijn vrienden verraad?", kun je er dus van uitgaan dat ze dat echt gezegd heeft. En ook dat ze hem gevraagd heeft of hij soms nog in de Endsieg gelooft. De Gestapo­man antwoordt daar niet op, en je gelooft graag dat hij stiekem aan het twijfe­ len is geraakt door zijn ontmoeting met haar. Alexander Held zet Mohr in ieder geval op zo'n manier neer dat je haast sympathie voor hem krijgt. Op het moment dat hij Sophie voorhoudt dat zij als studente vanuit een ivoren toren spreekt, begrijp je in een flits hoe deze man aan deze kant van de verhoortafel is beland. Wat meteen duidelijk maakt dat regisseur Rothemund geen zwart­ witschema's voor ogen had toen hij Sophie Scholl draaide.

Waarheidsgetrouw

Apathie

In de onlangs uitgekomen film Sophie Scholl: Die letzten Tagen laat regisseur Marc Rothemund zien wat de gevolgen daarvan zijn. De film volgt Sophie, 21 jaar oud, in de vijf laatste dagen van haar leven. Hoe ze op 18 februari 1943 samen met haar broer in een opwelling besluit een stapel overgebleven pamflet­ ten op de Münchener universiteit te verspreiden. Hoe ze daarbij betrapt worden, gearresteerd en aan de Gestapo overhandigd. Hoe Gestapo­man Robert Mohr aanvan­

En dat terwijl de leden van de Weis­ se Rose tegelijkertijd overtuigend worden neerzet als mensen van een bijzonder moreel kaliber. Al kijkend ontkom je niet aan de vraag of jij had durven doen wat deze studen­ ten deden. Het hele land jubelt over de manier waarop Hitler Duitsland weer terug op de kaart heeft gezet ­ breng jij dan de opruimacties onder lebensunwertes Leben te berde? De slachtpartijen onder de Polen en de moord op honderdduizenden joden? De meeste Duitsers kozen uit zelf­

Sophie Scholl (Julia Jentsch) en haar Uiuei nans irduidu nmiiciiä/ verspi«iuen anti­nazipamfletten bij de collegezalen bescherming voor partiële blindheid en verdoving. Die Weisse Rose niet. Bij hen geen spoor van een 'Wir haben es nicht gewusst': ze wilden het weten, ze wilden ervan gruwen en ze moesten erover schrijven. De rest van Duits­ land moest namelijk uit zijn apathie gewekt. Waar ze hun overtuiging vandaan haalden? Aan die vraag besteedt de film helaas weinig aandacht. Het boekje dat Inge Scholl na de oorlog over de verzetsgroep van haar broer en zus schreef, noemt hun rechts­ besef en hun groeiende christelijke overtuiging. Maar uit de pamfletten zelf komt nog een andere, veel emo­ tioneler drijfveer naar boven. "Een verschrikkelijk einde is nog altijd beter dan een eindeloze verschrik­ king", schrijven de studenten in juni 1942. Daar schemert in door hoe deprimerend het moet zijn geweest te studeren in een land en tijd waar­ in nieuwsgierigheid en waarheids­ liefde niet op prijs werden gesteld. En dat is iets wat we tussen chatses­ sie en popconcertbezoek door wel weer wat vaker mogen beseffen.

Ongehoorzame jongere of oorlogsheld? "Een verzetsheld was lang een man met een stengun", zegt Dienke Hondius, docente bij Geschiedenis. "Pas sinds de jaren tachtig hebben we ook oog voor vrouwen die Illegale kranten vervoerden en mensen die onderduikers hielpen. Datzelfde zie Je in Duitsland. Toen ik daar In 1984 onderzoek deed voor een fototentoonstelling, was Wehrmacht­officier Claus von Stauffenberg voor het grote publiek nog hét symbool van het Duitse verzet tegen Hitler, maar de aan­ dacht voor het alltags­verzet begon op te komen. Men ontdekte bijvoorbeeld dat er In steden als Hamburg alternatieve circuits waren geweest van Jongeren die zich aan de Hitlerjugend hadden weten te onttrekken en stiekem naar 'Swing' luisterden." Toch kon Hondius in de Duitse staatsarchieven in 1984 nog geen foto's vinden van Sophie en Hans Scholl, wier verzet 'slechts' had bestaan uit het schrijven en verspreiden van anti­nazistische pamfletten. Alleen een anüTa­archiefje be­ zat beelden van de twee. Fascinerend, die veranderende opvattingen over oorlogshelden, vindt Hondius. Ook de vraag waarom de één in verzet komt en de ander wegkijkt, boeit haar. Dit studiejaar geeft ze daarom het werkcollege 'Moed en verzet In historische context'. Reden voor haar om in te gaan op de uitnodiging komende woensdag­ avond een inleiding te houden bij de gratis voorvertoning voor VU­studenten van de film Sophie Scholl. Wat ze dan gaat vertellen? "Natuurlijk Iets over de Scholls en de manier waarop zij In de loop der decennia werden gezien. Daarnaast wil ik ingaan op de rol van de universiteiten in de oorlog. Dat is ook een onderwerp waar pas sinds kort aandacht voor is. Terwijl de universiteiten grootschalig hebben ge­ collaboreerd. Het gemak waarmee ze zich, in Duitsland én hier, hebben laten gleichschalten, is verontrustend. Vroeger zagen we nazi's als monsters, maar opvallend veel top­nazi's waren intellectueel. 'Normale' mensen dus. Wat de vraag hoe Sophie Scholl tot haar verzet kwam, extra interessant maakt."

INGEZHaiieESEUIK

Gratis voorvertoning Sophie Scholl: Die letzten Tagen gaat op 15 September in première in Nederland. Een dag eerder, op woensdagavond 14 september om 19.00 uur, organiseert filmdistributeur Cinemien speciaal voor studenten een gratis voorvertoning in het Amsterdamse filmhuis Kriterion. De film wordt ingeleid door VU­historica Dienke Hondius, gespecialiseerd in de Tweede Wereldoorlog.

Geïnteresseerd? Mail dan vóór dinsdag 13 september, 16.00 uur je naam naar Ad Valvas­rtdctxc Anne Pek (apek@ advalvas.vu.n]). Dan ligt op woensdag 15 september tot 18.00 uur een gratis kaartje voor je klaar bij de kassa van Rriterion, Roetersstraat 170 Amsterdam,

CIS Centrum voor Internationale Samenwerking en studentenorganisaties EOS en ESN­Vuniverse presenteren, ism Ad Valvas:

Culture Flash! 'Study in a different culture' Fotowedstrijd en ­expositie voor VU­studenten en uitwisselingsstudenten Ga j i j op reis? Zie j i j verschillen in manieren van studeren en welke beelden springen hierbij in het oog? 'Study in a different culture': dichtbij jezelf en tegelijk ook ver weg. De beste foto onderscheiden we met een reischeque van 300 euro, de 2e prijs is een digitale camera ter waarde van 1 50 euro en de 3e prijs wordt beloond met een boekenbon van 50 euro. Stuur maximaal 5 foto's in voor 24 oktober 2005: Digitale beelden naar culturef1ash@vu.nl, prints naar Centrum voor Internationale Samenwerking, tav W. Tuyp, De Boelelaan 11 05 (2 C­10), 1081 HV Amsterdam. Meer informatie over de wedstrijd en de voorwaarden waaraan de foto's moeten voldoen, kun je vinden op www.cis.vu.nl, www.fsw.vu.nl/eos en www.esn­vuniverse.nl

• • • »»­^xnmr»»^ • • •­i»^»­''» '•^» ­»ä­*^^­»­•«'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen