Ad Valvas 2005-2006 - pagina 471

AD VALVAS 1 1 MEI 2006

W E T E N S C H A P

Filosofieprofessor Abraham Bos met emeritaat

'Je moet een beetje rijpen'

PAGINA 7

> Weetjes

Na veertig jaar wetenschap gaat professor Bos niet op zijn lauweren rusten. Eerst nnoet alles wat we over Aristoteles wisten nog even op de schop. TEKST: PETER BREEDVELD FOTO: CHRISTIAAN KROUWELS

Veertig jaar geleden was de VU nog een echt gereformeerde universiteit. "De staf is nu veel heterogener dan toen ik aankwam", zegt filosofieprofessor Bos. Hi) betreurt dat. "Maar goed, daar kim je als eenling niets aan doen." Kón hij er iets aan doen, dan zou hij dat zeker niet laten. "Het protestantse volksdeel in Nederland is erg verwaterd en ook de VU heeft haar kleur en identiteit verloren. Ik kijk met verbazing naar de islamieten. Nee, jaloezie is niet het goede woord. Maar dat moslims zelfs hun leven overhebben voor hun geloof, daar heb ik erg veel respect voor. In de oorlog was dat er bij christenen en communisten. Maar waarvoor zou iemand nü zijn leven riskeren?" Als VU-student heeft Bos zelf een tijdje zijn kerkelijke achtergrond overboord gezet. "Ik vond de wetenschap zó indrukwekkend, ik dacht dat daar alle antwoorden te vinden waren." Achteraf vindt hij dat puberaal. "Er is niet een objectieve waarheid die je kunt ontdekken met behulp van de zuivere rede, zoals de seculiere wetenschap pretendeert. Dat is een dommigheid, want als dat zo was, zou die waarheid zich in de afgelopen eeuwen toch wel een keer hebben gemanifesteerd? Nee, wetenschappers zijn mensen met een bepaalde levensvisie waarvoor zij argumenten zoeken." Toen Bos wat meer filosofie gestudeerd had en m 1968 een vaste aanstelling kreeg aan de VU, is hij weer bij de kerk gegaan. "Nu staan voor mij bepaalde kwesties niet meer ter discussie. Ik laat me ook niet meeslepen door de discussie rond Intelligent Design en de evolutietheorie. Ik geloof gewoon voor geen meter in dat levensbeschouwelijke evolutionisme." Op zijn eigen vakgebied, de klassieke filosofie, is hij wel alles im Frage blijven stellen en zo heeft hij, betrekkelijk laat in zijn carrière, de Aristoteles-kunde op zijn kop gezet. Aristoteles, zegt Bos, is eeuwenlang verkeerd gelezen.

Alzheimer De ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer is gedeeltelijk te voorspellen. Dat hebben onderzoekers van het VUmc ontdekt in samenwerking met collega's van een Noorse universiteit in Trondheim: N T N U . De mate van activiteit in de zogeheten entorhinale schors (een deel van de hersenen) geeft informatie over het verloop van de ziekte. Het functioneren van de entorhinale schors is essentieel om )e goed te kunnen oriënteren en om door een ruimte te kunnen bewegen. Deze functies zijn bij patiënten met Alzheimer aangetast. Bij patiënten met de eerste tekenen van vergeetachtigheid kan onderzoek naar de entorhinale schors de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer voorspellen. De onderzoekers publiceerden vorige week him bevindingen in Science. (WV)

Extreemrechts Lonsdalers, ook wel 'kaalkopjes' genoemd, hebben niet per se een hekel aan buitenlanders. Het zijn jongeren bi) wie de hormonen door het lijf gieren, die niet lekker in hun vel zitten en vooral willen provoceren. Dat betoogt sociaal-psycholoog en extreemrechts-deskundige Armette Lmden in dagblad Trouw van 6 mei. Wat Lonsdalers volgens Linden onderscheidt van andere jongeren is hun 'wij-tegen-zij'-gevoel. Ze conformeren zich aan een groepsnorm door middel van kleding, haardracht en een muzieksoort. Die subgroepen zijn ook niet nieuw. Zelfs in het op muren kladden van racistische leuzen en het in brand steken van moskeeën ziet Linden geen bewijs van een extreemrechtse overtuiging. "Jongeren kunnen ook geweld gebruiken omdat ze dat simpelweg grappig of spannend vinden." {PB)

Visioen Zelf begon hij zijn carrière ook als 'gelovige', vol van de ideeën van Aristoteles-autoriteit Werner Jaeger (1888-1961), die meende dat volgens Aristoteles de ziel onlosmakelijk is verbonden met het lichaam en dus zelf ook sterfelijk is. Maar op een lenteavond in 1995 besefte hij opeens, in een soort visioen, dat het Griekse woord organikon in Aristoteles' geschriften niet moet worden vertaald als 'een lichaam voorzien van organen', zoals Aristoteles-kenners eeuwenlang deden. Organikon betekent 'dienend als instrument'. Daarmee kan de theorie van de onlosmakelijk met het lichaam verbonden ziel op de mestvaalt. De ziel was volgens Aristoteles namelijk niet verbonden met het 'lichaam, voorzien van organen', maar met een fijnstoffelijk lichaam, pneuma, dat dient als een voertuig van de ziel. Bos publiceerde zijn nieuwe Aristoteles-visie in 1999 in het Nederlands en in 2003 in het boek The Soul and its Instrumental Body. A Reinterpretation of Aristotle's Philosophy of Living Nature. Het boek vindt een gewillig oor bij Aristoteles-kenners over de hele wereld, alleen de Duitse jezuïet en Aristoteles-kenner Friedo Rieken trekt er fel tegen van leer. "Niet zo gek", zegt Bos schouderophalend. "Die man is al op hoge leeftijd en dan is het moeilijk om opvattingen die je bijna je hele leven bent toegedaan, te moeten loslaten." Daarbij is Aristoteles sinds de beginjaren van het christendom belangrijk geweest voor allerlei christelijk-filosofische leerstukken en een kwestie als abortus komt met zo'n herinterpretatie van Aristoteles in een radicaal ander licht te staan. De theorie van Bos houdt namelijk ook in dat Aristoteles geloofde dat een embryo niet pas bezield is in de twinngste week van de zwangerschap, wanneer het is voorzien van alle organen: er is in zijn visie al een ziel op het moment dat een eicel wordt bevrucht.

Vakantiemoe Bos verkreeg zijn inzicht op 52-jarige leefdjd, toen hl) zich toch al een dikke dertig jaar met Aristoteles had beziggehouden. Hij glimlacht. "Van natuurwetenschappers en dergelijke zeggen ze dat het hoogtepunt van hun carrière voor hun 35ste moet plaatsvinden. Maar in ons soort vakken als geschiedenis, theologie en filosofie moet je dertig, veertig jaar hebben

Herbebossing

Nu Bos stopt met werken heeft hij nog meer tijd voor onderzoek

meegedraaid voordat je een goed overzicht krijgt. Je moet een beetje rijpen." Hij heeft dan ook te doen met de jonge wetenschappers van nu. "Die krijgen vier jaar voor hun aio-onderzoek en dan moet je voor die tijd al heel goed gefocust zijn op wat je precies gaat doen. En als ze na hun promotie een universitaire aanstelling krijgen, worden ze opgezadeld met allerlei klussen waardoor hun onderzoek in de knel komt." Zichzelf prijst hij gelukkig. "Ik heb altijd veertig procent van mijn tijd aan onderzoek kunnen besteden." Nu liet Bos zich niet veel gelegen liggen aan de 38-urige werkweek, en vakantiedagen nam hij nauwelijks op. "Na twee weken zomervakantie had ik het wel gezien, dan wdlde ik terug naar m'n studeerkamer."

Judas Die studeerkamer zal hij nog veelvuldig blijven betrekken nu hij met de vut is, want het is echt niet de bedoeling dat hij thuis op zijn lauweren gaat rusten. O nee, dankzij de vut heeft

^Die meneer Dan Brown verkoopt allemaal lariekoek ^

hij nu nóg meer tijd voor onderzoek. Twee potjes heeft Bos op het vuur staan. Ten eerste is hij nog lang niet klaar met Aristoteles. De wereld moet er nog van worden overtuigd dat het geschrift Over de kosmos wel degelijk een werk is van Aristoteles, wat door de meeste kenners wordt bestreden. Ten tweede houdt ook Bos zich bezig met de gnostiek, de vroeg-christelijke stroming die de laatste tijd weer volop in de belangstellmg staat, dankzij de vertaling van de evangeliën van Thomas en Judas en zeker ook dankzij Dan Browns De Da Vinci Code. Bos werkt aan een studie over de gnostische theologie van Basilides, die de geestelijke uitieg wil zijn van de geheime leer van Mattias, de discipel die na de zelftnoord van Judas aan het gevolg van Jezus werd toegevoegd. Mattias moest als nieuwkomer worden bijgespijkerd en kreeg daarom privé-onderwijs van Jezus zelf. Hij vindt het wel fascmerend, die hernieuwde brede belangstelling voor de gnostiek. "Dat vinden mensen natuurlijk interessant, dat er eeuwenoude tradities bestaan waar ze geen weet van hebben gehad. Onvermijdelijk leidt dat tot allerlei samenzweringstheoneën, m de trant van dat de kerk ons die oorspronkelijke leer natuurlijk opzettelijk heeft willen onthouden. Maar die meneer Dan Brown verkoopt allemaal lanekoek. Het is het eigenlijk niet eens waard om te weerleggen, al moet dat wel gebeuren. Brown spreekt veel mensen zo aan omdat ze argumenten zoeken om zich los te maken van de kerkelijke traditie."

Herbebossing van voormalige landbouwgebieden heeft een positief effect op overstromingen. Bovendien vermmdert het erosie op hellingen. Die nam sinds 1950 met zeventig procent af. Dat blijkt uit het onderzoek waarop Saskia Keesstra 16 mei promoveert. Zij bestudeerde het stroomgebied van de rivier Dragonja in Zuidwest-Slovenië om de interactie tussen water, planten en door de rivier afgezette aarde (sediment) te doorgronden. Een negatief effect van herbebossing is de sterke afiiame van de waterafvoer in de zomer. Dat is niet wenselijk voor de fauna in de rivier en het toerisme in de regio. Ook is de vorm van de riviergeul door de herbebossing veranderd, wat weer invloed heeft op de flora en fauna in en rondom de rivier. (FB)

Protest

Waarom gaan mensen demonstreren? Promovenda Jacquelien van Stekelenburg kreeg een unieke kans daar onderzoek naar te doen toen op 2 okober 2004 tegelijk twee grote demonstraties m Amsterdam plaatsvonden. Op het Museumplein demonstreerden de vakbonden en op de Dam het platform Keer het Tij. Bij beide demonstraties werden deelnemers ondervraagd en kregen een enquêteformulier mee naar huis. Hieruit bleek dat demonstranten mstrumentele, ideologische en emotionele gronden hebben om aan protest deel te nemen. Maar waarom neemt een demonstrant soms de ene route en soms de andere? Het proefschnft waarop Van Stekelenburg 23 mei promoveert laat zien dat demonstranten van beide organisaues woedend waren. Zij concludeert: 'hoe sterker de woede, hoe sterker de motivatie'. Instrumentele overwegingen versterkten de woede bij de vakbond, terwijl ideologische overwegmgen de woede bij Keer het Tij versterkten. (DdH)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen