Ad Valvas 2005-2006 - pagina 321

W E T E N S C H

AD VALVAS 16 FEBRUARI 2006

A P

PAGINA 9

>Weetjes Schelden Het uitschelden van leerlingen heeft weinig effect. Dat beseften docenten uit de oudheid al. Oudheidprofessor Gerard Boter trok in zijn oratie een parallel tussen moderne pedagogische opvattmgen en de didactische principes van de Griekse filosoof Epitectus (eerste eeuw na Christus) . Epitectus is een voorstander van de 'zelfconfronterende' aanpak, waarbij de leerling door de vragen van zijn leermeester erachter komt dat hij in kennis tekortschiet. Socrates en Plato onderwezen hun leerlingen op deze manier. 'Verwijten laat een leerling gewoon van zich afglijden', aldus Epitectus. "Dat is ook tegenwoordig nog zo", betoogde Boter. Hij haalde ter illustratie een column aan uit de Volkskrant van de scholiere Anna Woltz over prekende leraren. Boter is hoogleraar Griekse taal- en letterkunde geworden. (WV)

25.000 schatten van oud papier

Eigen schuld Voor steeds meer dingen die vroeger collectief waren geregeld, moeten mensen nu zelf een verzekering afsluiten. Professor rechten Niels Frenk vroeg zich in zijn oratie af in hoeverre dat juridische veranderingen met zich meebrengt. Wat moet er gebeuren met de kwestie van eigen schuld en de verplichting de schade tot een minimum te beperken? In het collectieve systeem bestond de mogelijkheid tot korting op de uitkering bij verwijtbaar nalatig gedrag. Hoe dat soort kwesties in een verzekeringssysteem juridisch geregeld moet worden, is nog met uitgekristalliseerd. Frenk gaat zich vooral bezighouden met de vraag of eigen schuld ook daadwerkelijk voor rekening van de verzekerde moet zijn. (WV)

Zeg maar gerust 'u' tegen de antiquarische boekenverzameling van de VU. De afdeling Oude Drukken is een schatkamer vol zeer zeldzame parels, waar vijf boekwetenschappers druk aan het werk zijn. Een reportage.

Schaatsen

TEKST: PETER BREEDVELD FOTO: CHRISTIAAN KROUWELS

Henrike Höveimann mag niet alles lezen

Wie tussen de voorraad eeuwenoude boeken van de VU neust, stuit nogal eens op verrassingen. Een zware aardbeving in Groningen in het jaar 1692 bijvoorbeeld. Sanne de Vries keek ervan op toen ze een grote stapel zeventiende-eeuwse pamfletten doorworstelde. Voor haar niets bijzonders: "Die gaan meestal over katholieken versus protestanten, patriotten, dat soort dingen. Maar die aardbeving, die is nieuw voor me." De Vries maakt deel uit van een team van vijf boekwetenschappers. Alle in Nederland gedrukte boeken van vóór 1800 die in het bezit zijn van de VU, worden geïnventariseerd en beschreven. Het team is in dienst van de Koninklijke Bibliotheek (KB) in Den Haag. "We trekken door het hele land om de oude boeken van universiteiten te beschrijven", zegt Mathieu Knops van het STCN-team. STCN staat voor Short Title Catalogue, Netherlands. Die moet leiden tot een retrospectieve, nationale bibliografie waarin alle Nederlandse pubhcaties van 1540 tot 1800 worden opgenomen. Soortgelijke teams werken ook aan de Universiteit van Amsterdam en die van Utrecht.

van de afdeling Oude Drukken op de eerste verdieping van het hoofdgebouw. Het is een fraaie verzameling boeken uit de zeventiende en achttiende eeuw. Henrike Höveimann is net bezig met het beschrijven van een groot, dik boek over ontdekkingsreizen uit het begin van de achttiende eeuw.' De doorlugtige scheepstogten der Portugysen naar Oost-Indiën. Het is een bundeling van populair-wetenschappelijke beschrijvingen van scheepsreizen, bijvoorbeeld de Eerste scheepstogt van Vasco da Gama door Joan de Barros, in het Nederlands vertaald en uitgegeven in 1706 door Pieter van der Aa te Leiden.

Ambitieus De boeken uit de periode vóór 1540 zijn beschreven in allerlei bibliografieën en ook die van na 1800 zijn keurig geïnventariseerd in Brinkman 's Cumidatieve Catalogus van Boeken. Maar daartussen zit een gat en dat is de KB nu aan het opvullen. Een ambitieus project, want het gaat om ongeveer 250.000 boeken waarvan de VU ongeveer tien procent in haar bezit heeft. "Niet slecht voor zo'n kleine, betrekkelijk jonge universiteit", aldus Knops. De VU heeft de indrukwekkende verzameling in de afgelopen 125 jaar deels door aankoop en deels door schenking verworven. Zo hebben vijf Nederlandse parochiebibliotheken onlangs hun collectie aan de VU in 'eeuwigdurend bruikleen' gegeven. Een klein deel daarvan is te bezichtigen in de studiezaal

Verleiding weerstaan Höveimann studeerde kunstgeschiedenis en boekwetenschappen aan de UvA. Dit is haar eerste baan. Ze is inderdaad met haar neus in de boter gevallen, beaamt ze. "Mijn eerste sollicitatie en het was meteen raak." Alle leden van het STCN-team zijn bibliofielen en een zekere opwinding maakt zich regelmatig van hen meester als ze weer eens een bijzonder boek in handen hebben. "Maar we moeten de verleiding weerstaan om uitgebreid te gaan zitten lezen", vertelt Steven Claeyssens. "Anders zou dit project enkele tientallen jaren in beslag nemen." "De VU staat onterecht niet bekend om haar

Een van de vele opwindende vondsten is een catechismus Uit 1555

oude boekenbezit", aldus Hövelman. Ze meent dat meer studenten en medewerkers zouden moeten weten wat voor schatten de VU in huis heeft. "En dat ze die ook kunnen gebruiken voor onderzoek en onderwijs." Een van de vele opwindende vondsten aan de VU is een catechismus uit 1555, de tijd van de Reformatie. Het is een klein boekje van iets meer dan dertien centimeter lang met een enorme titel die in de vorm van een omgekeerde piramide op het omslag staat: Een corte vndersouckinghe des gheloofs, ouer de ghene, die haer tot de Duytsche ghemeynte, die te Londen is, begheun willen. Knops vertelt dat het een bibliograaf vijftig jaar heeft gekost te achterhalen waar het ding is gedrukt: in Emden, een reformatorisch territorium, vanwaar het per boot over de DoUard naar rooms-katholiek gebied is gesmokkeld. Een uniek exemplaar, waarschijnlijk het enige dat is overgebleven omdat er in die tijd nogal wat van dergelijke boeken zijn verbrand of op een andere manier verloren zijn gegaan. De VU is in het bezit van 33 van dergelijke catechismussen waarvan maar één exemplaar is overgebleven.

Bloedend request Ook bijzonder is een pamflet waarin de Ieren om Nederlandse steun vragen bij hun strijd tegen de Britse invallers: Yrlands bloedende request uit 1643, en een boekje over ruzieënde Engelse theologen. Ook Engelstalige boeken en boeken over de Engelse geschiedenis zijn aan de VU een speciaal verzamelgebied. Het STCN-team is sinds het voorjaar van 2004 bezig met de VU-collectie. Binnenkort heeft het de helft van alle vóór 1800 in Nederland gedrukte boeken van de VU beschreven. Uit de tijd vóór 1701 zijn bijna 750 boeken exclusief aan de VU te vinden en in geen enkele andere Nederlandse universitaire bibliotheek. Eind 2006 moeten alle 25.000 oude Nederlandse drukken van de VU in de database van de KB en de VU-catalogus te vinden zijn.

Het zijn niet alleen de Nederlandse schaatsers in Turijn waar de ogen der ganse natie op zijn gericht. Aan het thuisfront zijn bijna alle media al bij bewegingswetenschapper Jos de Koning langs geweest. Die heeft een model ontwikkeld waarmee hij het door de spieren geproduceerde vermogen, en de lucht- en ijsweerstand kan berekenen om de eindtijd van schaatsers te voorspellen. Daarbij spelen houding en snelheid een belangrijke rol. De luchtweerstand hangt af van twee 'houdingshoeken': de hoek tussen boven- en onderbeen, en de hoek tussen bovenbeen en romp. Een paar graden te veel betekent dat de schaatser hoger zit dan wenselijk is, waardoor de rondetijden met tienden van een seconde omhoog gaan. 'Het zou mooi zijn om die houdingshoeken expres te variëren en te kijken wat het precieze effect op de tijden is', zegt De Koning in de Volkskrant van 11 februari. (PB)

Sentiment De teruggave van de 202 schilderijen uit de collectie-Goudstikker aan de erven creëert rechtsongelijkheid, beweert rechtsfilosoof Wouter Veraart in NRC Handelsblad van 10 februari. De collectie van de in de Tweede Wereldoorlog gedeporteerde Goudstikker kwam na 1945 in handen van de Nederlandse staat. Zijn weduwe heeft de zaak in 1952 geschikt. In 1998 eiste zijn schoondochter de werken alsnog terug. Die eis werd m 1999 door de rechter afgewezen, maar nu door het kabinet toch gehonoreerd. In de brief daarover aan de Tweede Kamer wordt gesteld dat de teruggave niet meer op juridische gronden is gebaseerd, maar op moreel-ethische. Tegelijkertijd is de onderbouwing weer juridisch: blijkbaar is in het verleden toch niet helemaal recht gedaan. 'Maar met deze restitutie schept hij hoe dan ook een precedent', meent Veraart. Ik vind het een slechte zaak om zo'n kwestie op troebele 'morele gronden' af te doen. Moraal zonder recht lijkt verdacht veel op senument.' (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen