Ad Valvas 2005-2006 - pagina 511

A P VALVAS 1 JUNI 2 0 0 6

R E C E N S I E

PAGINA 1 1

Omstreden biografie gereformeerde voorman

Kuyper blijft ypqr tumult zorgen Naakt voor het raam

Geweldig en godslasterlijk. Beide kwalificaties slaan op de nieuwe biografie van Abraham Kuyper, onder nneer oprichter van de VU. TEKST: DIRK DE HOOG ILLUSTRATIE: ALBERT HAHN

Abraham de Geweldige, zoals hij wel spottend werd genoemd, was tijdens zijn leven al een omstreden figuur. In eigen kring was hij een held, zo niet een heilige. Zijn tegenstanders bij liberalen en socialisten konden zijn bloed wel drinken. Daar stond hij bekend als intolerant potentaat die ten koste van alles en iedereen zijn doel probeerde te bereiken. De socialistische tekenaar Albert Hahn heeft vele spotprenten gemaakt over deze klassenvijand pur sang. Naar verluidt verzamelde Kuyper vol trots al deze prenten. Dit doet denken aan de politici van nu die hun werkkamer graag met cartoons behangen waar ze zelf op staan. Kuyper is in meerdere opzichten de eerste moderne Nederlandse politicus geweest, volgens zijn biograaf Jeroen Koch. Kuyper richtte de eerste Nederlandse politieke partij op, mobiliseerde nadrukkelijk zijn achterban en gebruikte daarbij alle mogelijke communicatiekanalen, waaronder zijn eigen krant. Bovendien was hij de eerste minister-president die boven de andere ministers stond. Met alle tot zijn beschikking staande middelen ging Kuyper op zijn doel af. En dat doel was volgens Koch ronduit conservatief, namelijk de stichting van een protestants Nederland met de kerk als middelpunt van de samenleving en een marginale rol voor de overheid. Koch laat in zijn boek Kuyper dat doel zelf nog eens formuleren: 'Laat mij het kortelijk zóó uitdrukken: Niet alleen om de Antirevolutionairen, maar, als het zijn mocht, heel mijn volk en vaderland weer gelukkig te maken door het terug te lokken naar die eenig betrouwbare paden des levens, die voor mij afgetekend liggen in de ordinantiën Gods.'

'Een misselijk boek' Kuypers gedrevenheid die de biograaf doet denken aan een manisch depressief persoon, kwam volgens Koch voort uit zijn christelijke wedergeboorte tijdens zijn studie in Leiden. Hij keerde de liberale theologie de rug toe en ijverde voor 'de terugkeer naar het ware geloof der vaderen' zoals dat in de Tachtigjarige Oorlog in de Dordtse catechismus was vastgelegd. Hij correspondeerde in die tijd met zijn jonge verloofde vooral over 'religieuze tobberijen'. Twee voorbeelden van vragen die hij per brief zijn geliefde voorlegde: 'Houd je Christus voor een God of een mensch?' en 'Heeft Jezus bestaan voor hij op aarde verscheen?' Kuyper zelf schreef meer dan elfduizend pagina's vol met theologische beschouwingen. En dat is maar een deel van zijn werk, want hij hield zich ook uitvoerig met andere onderwerpen bezig. Koch heeft zijn boek nadrukkelijk als een buitenstaander geschreven, met een licht ironische

'Abraham, de machtige'

toon. Dat kwam hem op zware kritiek te staan uit orthodox-protestantse hoek. De bekende historicus Van Deursen noemde de biografie in het Nederlands Dagblad een 'misselijk' en 'godslasterlijk' boek. Dit mede omdat Koch had durven schrijven dat 'de voorstellingswereld van Kuyper doordesemd was met de willekeur van een gramstorige God'. In het Reformatorisch Dagblad had Van Deursen de biografie al eerder afgekraakt. 'Koch benadert het calvinisme ongeveer zoals de superieure negentiende-eeuwse westerling die glimlacht over de dwaze afgoderij van primitieve inboorlingen.'

Dorpsrei Op een studiebijeenkomst aan de VU en in veel andere recensies kreeg Koch ook de nodige lof. Onder meer van Herman Langeveld, de biograaf van Colijn, die het boek "een formidabele prestatie" noemde. De biografie is mede tot stand gekomen op verzoek van het Dr. Abraham Kuyperfonds, die ook een begeleidingscommissie leverde. Gerrit Schutte, de voorzitter van die com-

Kuypers gedrevenheid doet denken aan een manisch depressief persoon

missie, prees het boek. "Waar het ons om ging, is dat mensen die ergens in Nederland in een Abraham Kuyperstraat wonen, konden nalezen wie die staatsman nu eigenlijk was. En daarin is Koch uitstekend geslaagd, hoewel ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is." Dat laatste beaamde Koch, die katholiek is opgevoed, volmondig. "Ik heb ontdekt dat katholieken en protestanten in Nederland echt een andere taal spreken." Hij wilde de verpletterende ernst van het negentiende-eeuwse calvinisme juist met een zuidelijke luchtigheid benaderen. Ook elders blijft De Geweldige de gemoederen bezighouden. In zijn geboorteplaats Maassluis woedt al twee jaar een discussie over de vraag of er een standbeeld voor Kuyper moet komen. Het voorstel kwam van de D66-fractie, maar onder meer de W D was tot voor kort tegen. De biografie van Koch zal de politieke gemoederen in het stadje wel weer doen oplaaien. Is dit slechts een dorpsrei binnen protestantse gelederen? In Nederland is het gedachtegoed van Kuyper grotendeels dankbaar in de archiefkast bijgezet, maar elders in de wereld is hij nog een lichtend voorbeeld dat druk wordt bestudeerd. Zo bekende de Amerikaanse president Bush recentelijk nog dat het gedachtegoed van Kuyper een belangrijke inspiratiebron voor hem is. Kuyper had het zelf al voorspeld. De ware calvinisten wonen aan de andere kant van de oceaan, en in ZuidAfrika.

Abraham Kuyper (1837-1920) staat bekend als oprichter van de gereformeerde zuil. Zo stichtte hij in 1880 de Vrije Universiteit. In 1886, toen hij dominee in Amsterdam was, stapte hij uit de hervormde kerk. Dat leidde in 1892 tot de totstandkoming van de gereformeerde kerken in Nederiand. Hij had in 1872 het dagblad De Standaard opgericht waarvan hij tot het einde van zijn leven hoofdredacteur bleef. Kuyper stichtte in 1879 de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) die zich richtte tegen het liberalisme van de Franse Revolutie. Deze partij is in 1980 opgegaan in het CDA. In 1901 werd hij premier van een regering met de katholieken. In 1903 brak hij de algemene spoorwegstaking door een stakingsverbod voor ambtenaren in te voeren. In 1905 verioor Kuyper de verkiezingen. Hij maakte toen onder meer een lange reis rondom de Middellandse Zee, waarover hij een uitvoerig verslag schreef. Ook maakte hij een reis door de Verenigde Staten. Hij kwam in opspraak omdat hij iemand een koninklijke onderscheiding had gegeven in ruil voor een gift aan de partij. Ook wordt hij in 1911 in Brussel aangehouden omdat hij naakt ie zien was geweest voor het raam van zijn hotel. Hij is in Den Haag begraven.

Jeroen Koch, Abraham Kuyper, een biografie. Uitgeverij Boom, 2006, € 39,50

Malariakuren, elektroshocks en 'De medicijnrevolutie' schetst de ontwikkelingen in de Nederlandse psychiatrie van 1950 tot 1985. Een lappendeken van koninkrijkjes waar het hoofd van elke inrichting besloot wat het beste was voor de patiënten. FLOOR BAL

De medicijnrevolutie in de psychiatrie (1950-1985) is een verslag van het Witness Seminar dat de afdeling Metamedica van het VUmc op 8 juni 2001 hield. Hierbij werden ooggetuigen die in genoemde periode in de psychiatrie in Nederland werkten, geïnterviewd over hun ervaringen. Zij vertellen welk effect nieuwe geneesmiddelen hadden op

de dagelijkse werkzaamheden van verplegers en psychiaters. De manier waarop het seminar is weergegeven heeft zijn voor- en nadelen. Het is een bijna-letterlijke weergave van wat er gezegd wordt en dat komt de leesbaarheid niet overal ten goede. Heel fijn voor de sprekers dat er tijdens die dag een pauze was, maar dat is geen informatie waar de lezer op zit te wachten. Ook zinnen als 'Mag ik even iets zeggen?', dragen op geen enkele wijze bij aan het verhaal. Kortom, de citaten hadden zeker bewerkt mogen worden om de tekst vlotter te laten lopen. Dat er niet gekozen is voor een doorlopend verhaal, levert overigens ook leuke momenten op. Bijvoorbeeld wanneer de heren, er waren slechts drie vrouwen aanwezig, het

niet met elkaar eens zijn en elkaar in de rede gaan vallen. Dan werkt de interviewvorm van het boek wel, het haantjesgedrag spat van de pagina's, al blijft men beleefd. 'Zo beleef ik de Nederlandse psychiatrie helemaal niet. Ik wil daar graag een discussie met u over aangaan.' Het wordt meteen duidelijk dat de psychiatrie in Nederland in de beschreven periode geen duidelijke richtlijnen kende. Het was eerder een lappendeken van koninkrijkjes waar de opperpsychiater van een inrichting zelf besloot wat het beste was voor de patiënten. Geloofde hij heilig in gesprekstherapie? Dan kwamen pillen er niet in. Het spannendst is het deel over de periode dat psychofarmaca nog niet gangbaar waren. Het is bijna onvoorstelbaar dat in Nederland na

1950 nog schizofirenen in een insulinecoma gebracht werden, patiënten zonder verdoving een elektroshock kregen en malariamuggen werden ingezet om koorts op te wekken. De ene behandeling was nog vreemder dan de andere. Wie patiënten wilde helpen, moest toch wat doen. Al was het maar ze de hele dag in bad stoppen om ze rustig te krijgen. Ondanks de wat rommelige opzet geeft het boek toch een helder overzicht van de verschillende ontwikkelingen in de Nederlandse psychiatrie. Toine Pieters, Stephen Snelders, Eddy Houwaart. De medicijnrevolutie In de psychiatrie (1950-1985). Ooggetuigen In de geneesiKunde en de medische zorg van de 20"" eeuw, deel 1. Uitgeverij Veen Magazines, Diemen 2006

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen