Ad Valvas 2005-2006 - pagina 389

AP VALVAS 2 3 MAART 2006

L E T T E R E I M X N I E U W S

PAGINA 9

Nederlandse literatuur (1900-1945)

'Ik schrijf een antivergeetboek' Letterkundige Jacqueline Bel schrijft het zesde deel van de nieuwe zevendelige Geschiedenis van de Nederlandse literatuur. Zij mag gaan bepalen welke schrijver ertoe doet. TEKST: PETER BREEDVELD FOTO: CHRISTIAAN KROUWELS

In opdracht van de Nederlandse Taalunie werkt een speciale commissie aan een nieuwe canon van de Nederlandse literatuur. Een lijst van werken die het meest representatief zijn. Letterkundige Jacqueline Bel juicht dat toe. "Het betekent weer aandacht voor de letteren, die steeds meer in de verdrukking komen. Maar als ik dan in een artikel lees dat Simon Vestdijk tegenwoordig 'uit' is, dat die niet meer kan, dan denk ik: kom op, zeg!" Gelukkig verkeert Bel in de positie om Vestdijk uit de dreigende poel der vergetelheid te redden. Ze schrijft namelijk het zesde deel van de nieuwe zevendelige Geschiedenis van de Nederlandse literatuur. In dat deel komt de literatuur van 1900 tot 1945 aan de orde. Literatuur in tijden van onschuld en oorlog zal het heten, het zal verschijnen in 2010 en Vestdijk zal er zeker in voorkomen. "Die kans laat ik me niet ontnemen", zegt Bel.

Vet kluifje In zekere zin heeft Bel veel macht in handen. Zij mag immers bepalen wie in de eerste helft van de twintigste eeuw ertoe deed en wie niet. "Gelukkig is er ook een redactiecommissie die meeleest", zegt Bel. Maar wie of wat ze ook kiest, onvermijdelijk zal ze kritiek uitlokken. "Ik heb wel een tijdje gehad dat de gedachte daaraan paralyserend was", bekent Bel. "Je moet moeilijke keuzes maken. Neem bijvoorbeeld de vrouwelijke auteurs in die periode. Moet ik die apart behandelen? Dan zal de kritiek zijn dat ik ze marginaliseer. Moet ik ze behandelen alsof ze mannelijke gevestigde auteurs waren, zoals critici destijds deden met een dichteres als Henriette Roland Holst?

Jacqueline Bel

Misschien moet ik de vrouwelijke auteurs zowel geïntegreerd als apart behandelen, want sommige vrouwen liepen mee in de centrale stoet. Maar andere schrijfsters vormden ook een aparte niche binnen de literatuur, met hun eigen tijdschriften en romans. Wat ik ook doe, de kritiek zal komen." De periode tussen de eeuwwisseling en het einde van de Tweede Wereldoorlog: Bel noemt het een "vet kluifje". "Een fantastische tijd, die ik heb gekregen. Een van de rijkste perioden met fantastische namen als Couperus, Emants, Gorter, Bordewijk, Henriette Roland Holst, Van Bruggen, Nijhoff, Ter Braak en Du Perron en interessante stromingen zoals het naturalisme en als reactie daartegen het symbolisme en de nieuwe mystiek, de avant-garde en het modemisme."

Vlaamse sleutelfiguur Alsof dat nog niet genoeg is, neemt ze daar ook nog de Vlaamse literatuur uit die periode bij. Het gaat tenslotte om een NederlandsVlaams initiatief. "In Vlaanderen waren weer totaal andere ontwikkelingen, zoals de Eerste Wereldoorlog en de Vlaamse Beweging. Een Belgische schrijver als Maurice Maeterlinck, die in 1911 de Nobelprijs kreeg en die bijna niemand nog kent, was ook in Nederland een sleutelfiguur. Hij was de verkondiger van de nieuwe mystiek; een stroming die een beetje religieus was, hier en daar wat leende van de middeleeuwse mystici, en waar ook een beetje boeddhisme in zat." De Vlaamse literatuur uit die tijd maakt een wezenlijk onderdeel uit van de Nederlandse literatuur, omdat schrijvers en dichters als

Cyriel Buysse en Stijn Streuvels door Nederlandse uitgeverijen werden gepubliceerd. "De Vlaamse uitgeverswereld had zich toen nog niet goed ontwikkeld en Vlaamse auteurs hadden veel minder kansen in eigen land. In Nederland werden ze veel gelezen. Streuvels werd door de critici net zo goed besproken als Couperus." Het is door een institutioneel element - het feit dat Vlamingen min of meer noodgedwongen werden uitgegeven door Nederlandse uitgeverijen - dat Nederlandstalige Vlaamse auteurs bijna meer deel uitmaakten van het Nederlandse dan het Vlaamse circuit. Dergelijke factoren zijn in eerdere literatuurgeschiedenissen altijd onderbelicht gebleven. Bel zal echter, behalve naar auteurs en literaire stromingen, ook kijken naar de context van die literatuur: de uitgeverijen, de literaire kritiek, de literaire tijdschriften, de maatschappelijke debatten die een werk uitiokte of waar een werk op inhaakte. Dezelfde aanpak heeft Bel ook gehanteerd voor haar proefschrift (1993) over de literatuur aan het einde van de negentiende eeuw. In dat proefschrift worden auteurs aan de hand van recensies behandeld waardoor een heel ander beeld naar voren komt dan in de gangbare literatuurgeschiedenissen. Op die manier komen ook thans vergeten auteurs aan de orde die in hun tijd voor veel beroering zorgden, zoals Cécile Goekoop-de Jong van Beek en Donk, auteur van de feministische roman Hilda van Suylenburg (1897). N u volstrekt onbekend, maar toen aanleiding voor scherpe polemieken en de inspiratie voor Couperus' roman Langs lijnen der geleidelijk-

heid. "Onmuchterend, hoe auteurs die in hun eigen tijd een eeuwig leven als schrijver was toebedacht, tien jaar later alweer in het vergeetboek terecht zijn gekomen. Mijn boek moet een soort anti-vergeetboek worden."

Snijden in h e t oerwoud En dan zijn er nog de Indische literatuur en de Congo-literatuur, de loopgravenpoëzie uit de Eerste Wereldoorlog, de gezwollen propagandaverzen over de Boerenoorlog in Zuid-Afrika: Zo sloeg Hephaistos eens het hoofd eens Godsjen als Athene strijdbaar en gewapend werd het groot Afrikaander volk geboren. Een oerwoud van termen, genres, stromingen, groeperingen waar Bel orde in moet zien aan te brengen. "Dat betekent dat je soms wat moet wegsnijden." Bel heeft al enkele hoofdstukken geschreven, zelfs de epiloog ligt al klaar. "Op het moment dat je begint, moet je ook al weten hoe je eindigt." Ze heeft dan wel tot 2010 de tijd, maar ze wil ruim van tevoren een eerste versie klaar hebben om nog genoeg tijd te hebben voor het schaven aan de vorm en inhoud. "Bovendien lukt het me al schrijvend beter om de juiste toon te vinden."

"^Wat ik ook doe^ de kritiek zal komen ^

Woningcorporaties sturen politici brandbrief

'Amsterdam moet woningnood studenten serieus nemen' Ondanks de komst van containers en woonschepen zoeken nog steeds duizenden studenten in Amsterdam naar een kamer. Daar moet het nieuwe college van bw wat aan doen, schrijven vijf woningcorporaties in een brief aan de nieuwe gemeenteraad. DIRK DE HOOG

"De politiek dreigt achterover te gaan leunen terwijl we er nog lang niet zijn", zegt Wim de Waard van Woonstichting de Key. Hij is woordvoerder namens vijf corporaties die zich in Amsterdam met studentenhuisvesting bezighouden. Ze overhandigden vorige week een brief aan de PvdA-fractievoorzitter Lodewijk Asscher met een vurig pleidooi voor het

huisvesten van studenten. 'Kiest Amsterdam echt voor het huisvesten van studenten?' staat boven het manifest. "Vorige week hebben we de duizendste wooncontainer aan de Wenckebachweg geplaatst. In totaal zijn in korte tijd 2300 tijdelijke eenheden voor studenten gerealiseerd. Dat is een mooie prestatie, maar we willen voor 2015 daar nog zeker negenduizend eenheden aan toevoegen. We hebben de indruk dat sommige politici denken dat door de nu gedane inspanningen de ergste nood is gelenigd. Dus vinden we het tijd om aan de bel te trekken. Het nieuwe college moet nadrukkelijk studenten opnemen in de doelgroepen waar de komende periode extra woonruimte voor moet worden gerealiseerd."

Negenduizend zoekenden Volgens De Waard is een van de problemen dat allerlei groepen in Amsterdam lijden on-

der woningnood. "Grote gezinnen, ouderen, starters op de koopmarkt, allemaal willen ze aandacht en andere jongerenorganisaties voelen zich weer benadeeld als studenten extra aandacht krijgen. Wij komen nu op voor de negenduizend studenten die de komende jaren ook een dak boven hun hoofd willen hebben." Volgens de corporaties bezetten studenten momenteel ook woningen die heel geschikt zijn voor anderen. Volgens onderzoek huurt maar twintig procent van de uitwonende studenten m Amsterdam een studenteneenheid bij een van de corporaties. De anderen zitten dus in gewone huurhuizen, koopappartementen of huren illegaal onder. Meer huisvesting voor studenten kan dus ook voor enige doorstroming zorgen. De corporaties willen in ieder geval dat de komende jaren (sloop)woningen tijdelijk aan studenten worden verhuurd en dat voor de nu

geplaatste tijdelijke eenheden nieuwe locaties worden aangewezen waar ze heen kunnen als ze over een jaar of vijf weg moeten. Ook willen ze nieuwe definitieve eenheden realiseren voor studenten. Zo worden nu honderd appartementen voor studenten aan het Javaplem opgeleverd en is in de Watergraafsmeer de bouw gestart van ruim zevenhonderd studentenflats. De studentenbond Asva heeft vonge week ook laten weten zich zorgen te maken over de studentenhuisvesting m Amsterdam. Volgens de Asva wordt in de notitie 'Stedelijke Visie Studentenhuisvesting' van de Dienst Wonen de woningnood onder studenten onterecht gerelativeerd en worden geen concrete oplossingen aangedragen. Een woordvoerder van de betreffende dienst laat echter weten dat het hier om een concept-notitie van ambtenaren gaat die eerst nog in het nieuwe college van bw moet worden besproken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen