Ad Valvas 2005-2006 - pagina 222

PAGINA 6

V E R L I C H T I N G

AD VALVAS 15 DECEMBER 2005

Nieuw vakgebied: lichtbehoeftes

Nooit meer slapen op kantoor De kleur en de intensiteit van het licht hebben grote invloed op onze energie, stennming en productiviteit. Iedereen presteert beter met het juiste licht. TEKST: WELMOED VISSER

'Goede verlichting maakt werknemers tot wel acht procent productiever', claimde professor Wout van Bommel, manager bij Philips, eerder dit jaar in een krantenartikel. Zijn werkgever spint direct garen bij Van Bommels bevinding: de gloeilampfabrikant heeft namelijk een speciaal verlichtingssysteem voor werkruimtes ontwikkeld, dat fluctueert in intensiteit en warmte zoals daglicht dat ook doet. Of bedrijven daarmee de geclaimde productiewinst halen, is natuurlijk nog maar de vraag. Wel laat het voorbeeld zien dat fabrikanten en wetenschappers in toenemende mate nadenken over kantoorlicht. Gewoon een paar tl-buizen ophangen is niet genoeg, daar zijn de deskundigen het inmiddels wel over eens. Licht is belangrijk om mensen goed te laten functioneren. De hoeveelheid, de richting en de kleurtemperatuur van het licht beïnvloeden onze concentratie, ons humeur en onze productiviteit, zo blijkt uit onderzoek. Voor de hoeveelheid verticaal licht in werkruimtes zijn normen vastgesteld, waardoor niemand in Nederland aan een halfdonker bureau zit te werken. Maar ook de richting van het licht is belangrijk: mensen hebben niet alleen licht nodig dat van bovenaf op hun werktafel schijnt. Allerlei biologische functies hangen juist samen met horizontaal gericht licht dat in het oog valt: "Mensen hebben speciale lichtreceptoren in de ogen, die hun biologische klok aansturen", vertelt Laurens Zonneveldt, lichtspecialist van TNO-Bouw. Hij legt uit dat deze zogeheten ganglioncellen het lichaam aanzetten om hormonen te produceren die ons alert maken (Cortisol) als ze veel licht opvangen, of juist slaperig (melatonine) bij minder invallend licht. "Juist in de hoeveelheid horizontaal licht laat kantoorverlichting nogal eens te wensen over", zegt Zonneveldt. Ook Myriam Aries, die afgelopen september promoveerde op een onderzoek naar verlichting in kantoren, vond veel te lage waarden voor horizontaal licht in Nederlandse kantoren. Aries bestudeerde 87 werkplekken in tien verschillende kantoren. "Het licht van het plafond was meestal wel in orde, maar bij het horizontale licht vond ik regelmatig waarden die vier of vijf keer lager waren dan de adviessterkte. Geen wonder dat een derde van de ondervraagden klaagde over vermoeidheid of verminderde alertheid." Dat effect is volgens Zonneveldt vooral na werktijd te merken: "Je ziet dat werknemers ook in slechte lichtomstandigheden hun werk wel volhouden, maar dat het meer energie kost. Dat betekent dat mensen 's avonds na het werk vermoeider zijn als het licht in hun kantoor niet goed is."

Minder alert Maar ook in de werkprestaties zelf is het effect van kantoorverlichting te merken. Dat blijkt uit het onderzoek van Grazyna Gor-

>opgelicht

Er is te weinig horizontaal licht op de werkvloer nicka. Zij promoveert binnenkort aan de T U Eindhoven op een onderzoek naar het effect van lichthoeveelheden op de alertheid van mensen. Ze zette proefpersonen acht uur lang aan het werk onder verschillende lichtomstandigheden. "Ik wilde zo veel mogelijk een werkdag simuleren, vandaar die acht uur", legt Gomicka uit. Vooral bij langdurig monotoon werk waarvoor veel concentratie nodig is, maakt de lichthoeveelheid uit. "Proefpersonen die met weinig licht moesten werken, waren minder alert en maakten meer fouten in de taken die ik hen opgaf', vertelt Gomicka. Toch vielen ook de donkerste ruimtes waarin Gomicka haar proe^ersonen testte nog net binnen de verlichtingsnormen van de arbo.

Moet die norm dan omhoog? Gomicka: "Dat vind ik moeilijk te zeggen; het ligt aan het werk, de duur van een taak en aan andere omstandigheden. Er moeten nog meer onderzoeken over dit onderwerp komen om de aspecten als bijvoorbeeld duur van lichtblootstelling of dynamiek te bestuderen." In haar opstelling onderzocht Gomicka ook nog of de kleur van het licht verschil maakte voor de prestaties van proe4>ersonen. Dat bleek in haar studie niet het geval. "Het is bekend dat de kleur van het licht 's nachts verschil maakt. Als het licht blauwer is, vallen mensen minder snel in slaap, maar ik heb mijn onderzoek overdag gedaan en dan zag je geen verschil." Wel is het natuurlijk zo dat mensen erg koel licht niet als prettig ervaren.

Maar voor de werkprestaties overdag maakt het dus niet uit.

Effecten "Het gaat nog wel even duren voordat alle werkruimtes voldoen aan de lichtbehoeftes van mensen. De studie naar licht en de effecten op mensen is een heel nieuw vakgebied", vertelt Zonneveldt. "Die ganglioncellen zijn bijvoorbeeld pas drie jaar geleden ontdekt. Daarvoor dachten we dat het oog alleen een visuele functie had en was het onbekend dat juist het horizontale licht zo belangrijk is. Er zijn een heleboel aspecten waarvan we nog niet precies weten hoe het zit en dan moet het daarna ook nog eens worden toegepast in gebouwen."

Borg

Concertkaart

"Een paar jaar terug huurde ik een kamer vlakbij de VU", vertelt Kavita Binda, vijfdejaars psychologie. "Ik betaalde zevenhonderd gulden per maand en had hetzelfde bedrag als borg betaald. Na een paar maanden vertelde de verhuurster me dat ik uit mijn kamer moest. Het geld van mijn borg zou ik op de verhuisdag terugkrijgen. Dat deed ze niet, maar ze zou het naar me overmaken. Ook dat gebeurde met. Het andere meisje dat daar gewoond had, kreeg haar geld ook niet terug. Viavia hoorde ik dat de verhuurster een raar verleden had en dat nog meer mensen geld van haar kregen. Zeker een jaar lang heb ik haar regelmatig gebeld dat ik mijn geld wilde. Ik ben zelfs naar de politie geweest. Die zeiden dat ik naar de rechter moest. Maar dat zou me veel geld en tijd kosten en het leek me een zware weg. Uiteindelijk heb ik het maar opgegeven. Ik voelde me echt voor gek gezet, het is haar gelukt om mijn geld te houden." (PB)

"Al mijn vrienden hadden kaarten voor het concert dat de Red Hot Chili Peppers in 1998 gaven", vertelt Flip (26), vierdejaars bedrijfswetenschappen. "Omdat ik hoopte dat ik nog een kaartje kon krijgen, ging ik toch mee naar Ahoy in Rotterdam. Op het parkeerterrein voor de Ahoy kocht ik een kaartje van een man die daar stond. Ik betaalde er 45 gulden voor. Ik vertrouwde het niet echt, maar ik wilde graag naar dat concert. Kijken of ik zo binnen kan komen, dacht ik. Vlak voor de deur begon ik te vermoeden dat het kaartje niet echt was. De textuur van de kaart voelde anders dan die van mijn vrienden. Bij de controle werd ik door de beveiliging apart genomen. Ze vertelden me dat ik de Ahoy niet in mocht omdat mijn toegangsbewijs vals was. Na een potje lullen mocht ik weer weg omdat ze vonden dat ik voldoende straf had gehad. Op dat moment had ik de pest in, maar ik wist dat ik zelf het risico had gelopen." (FBJ

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen