Ad Valvas 2005-2006 - pagina 402

AP VALVAS 6 APRIL 2006

F I L O S O F I E

PAGINA 6

Spelen met de waarheid

De liefde voor liegbeesten Jansen Jensen

Snuffelaars en bedriegers houden elkaar in evenwicint. De een wil de waarlieid ontmaskeren, de ander wil haar juist verdoezelen. Filosoof Stine Jensen vindt dit fascinerend en schreef er een boek over.

Het is geen toeval dat het boek Leienaars van filosoof en journalist Stine Jensen juist nu verschijnt. Het sluit aan bij het thema van de maand van de filosofie (april), die dit jaar over 'Niets dan de waarheid' gaat. Schrijver Marcel Möring schreef speciaal voor de filoso­ fiemaand het essay Lijdenslust. Op zaterdag 8 april wordt de Nacht van de filosofie gehouden in Felix Mentis, waar onder anderen Jensen en meestervervalser Geert Jan Jansen met elkaar in gesprek zullen gaan over leugens in de kunst. Jansen maakte voor het omslag van leugenaars een portret van Jensen in de stijl van Picasso (zie illustratie). Ook komt de Britse filosoof Simon Blackburn (Cambridge) vertellen over zijn nieuwe boek Fiiosofie van de waarlieid en gaat Bas Haring met het publiek op zoek naar de waarheid. Op deze avond wordt eveneens de Socrates­wis­ selbeker ui^ereikt voor het meest prikkelende Nederiandstalige filosofieboek uit 2005.

TEKST: WELMOED VISSER ILLUSTRATIE: GEERT JAN JANSEN

"George, George, can I have your autograph?", hoorde Stine Jensen zichzelf gillen toen George Michael uit het Ainstelhotel kwam. Ze was op slag weer dat meisje van dertien. De dag erna kwam ze overal in de media als George Michaels trouwste fan. In werkelijkheid was ze toevallig langs gefietst en vroeg ze aan een fotograaf op wie hij stond te wachten. "Ik was verbaasd dat er helemaal geen fans waren. Toen stelde hij voor dat ik voor fan zou spelen voor de foto en dat heb ik gedaan." Voor Jen­ sen is dit het voorbeeld van een leugen die het leven beter maakt. Zij heeft een mooi verhaal, George Michael een fan en de fotografen hun plaatje. Iedereen tevreden. Dat is lang niet altijd het geval met leugens, zo bewijzen de verhalen uit Leugenaars, Jensens boek over bednegers, sjoemelaars, oplichters en vervalsers. Met de meeste leu­ genaars loopt het niet goed af. Denk maar aan de meestervervalser Geert Jan Jansen, die een halfjaar in voorarrest heeft gezeten m een Franse gevangenis. Of bergbeklimmer Bart Vos die zijn reputatie m rook zag opgaan. Of de schrijver Boudewijn Buch die postuum ontmaskerd werd. Toch heeft Jensen veel sympathie voor de liegende mens en verzamelt ze al jaren literatuur over het onderwerp.

Niet kwetsen "Iedereen liegt gemiddeld wel tien keer op een dag. Meestal hebben we het zelf niet eens door", vertelt Jensen. 'Wat een hip kapsel!' Het is eruit voor je er erg in hebt. Vooral vrouwen zijn daar goed in." Mensen liegen uit allerlei motieven. Angst voor straf, schaamte om af te gaan. Ook doen mensen zich graag beter voor dan ze zijn. Ze willen anderen niet kwetsen of maken de waarheid een stukje mooier dan ze is. De ene leugen is de andere niet. Waar de meeste mensen het beter zullen vinden dat je verzwijgt dat je hun nieuwe bank afschuwelijk vindt, zullen ze het minder kun­ nen waarderen als je in het geheim een relatie hebt met hun partner. In haar boek onderzoekt Jensen de houdbaar­ heid van drie filosofische standpunten over liegen. Heeft Kant gelijk, die vmdt dat liegen überhaupt niet mag? Of Bentham, die vindt dat liegen wel mag als je daarmee kunt vermijden om mensen te kwetsen en geen schade aan­ ncht? Of heeft Nietzsche het bij het juiste eind als hij beweert dat de waarheid een leugen is? Jensen neigt zelf het meest naar het standpunt van Bentham. Dat komt door haar opvoeding, denkt ze. "Over conflicten werd bij ons thuis nooit openlijk gesproken. We gingen de waar­ heid uit de weg om elkaar niet te kwetsen." De schnjvers die Jensen voor haar boek m­ terviewt, denken hier heel verschillend over: Theodor Holman, was goed bevriend met Boudewijn Buch, is het eens met Nietzsche. Désanne van Brederode kiest voor Kant en Fouad Laroui' twijfelt tussen de standpunten van Kant en Bentham. Jensen heeft ook mensen bezocht die profes­ sioneel met leugenaars te maken hebben: de pnvédetective en de eigenaar van de spy­shop. "Het grappige is dat zij beiden de beperkingen aangeven van hun vak. Je kunt nog zo veel spionageapparatuur gebruiken en iemand dag en nacht schaduwen, uiteindelijk is de conclu­ sie of iemand liegt een kwestie van gevoel." De vrouwelijke pnvédetective vertelt dat ze

^Ik bewonder mensen die alles durven te verzinnen ^

Meestervervalser Geert Jan Jansen portretteerde Stine Jensen in de stijl van Picasso.

vaak wordt ingezet om te bewijzen wat men­ sen eigenlijk al weten: dat hun partner een buitenechtelijke relatie heeft, dat ze worden bedrogen door hun compagnon. Het cliché 'waar rook is, is vuur' gaat in dit soort geval­ len doorgaans op.

Van die achterdocht kunnen mensen weer zo onzeker worden, dat het lijkt alsof ze liegen. Hiermee zijn we aangeland bij de stiefzus van de leugenaar: de snuffelaar. Zoals je patholo­ gische leugenaars hebt, heb je ook pathologi­ sche snuffelaars. Jensen is zelf van het laatste soort, bekent ze. Niet voor mets werd ze filosoof en journalist, beroepen waarbij waar­ heidsvinding een belangrijke rol speelt. Ook in haar pnvéleven is zij altijd op zoek naar ver­ frommelde briefjes in jaszakken en vergeten

Stiefzus Toch kun je ook té wantrouwig zijn. Als je er voortdurend op gespitst bent om iemand op leugens te betrappen, vind je altijd wel iets.

boodschappen op antwoordapparaten. "Het is een schadelijke eigenschap. Want zolang je niets vindt, ben je niet tevreden. Dat betekent alleen maar dat je niet goed genoeg hebt ge­ zocht. Maar als je wel iets vindt, is het meestal ook niet goed." Zij denkt dat ze een snuffelaar is geworden om zichzelf te behoeden voor ernstige teleur­ stellingen: "Ik moet mijn fantastische dromen een beetje in toom houden van mezelf. Maar natuurlijk doe ik het ook uit ordinaire nieuws­ gierigheid, want snuffelen is ook vaak heel interessant." Voor liegen heeft ze aanmerkelijk minder talent, weet ze inmiddels. Dat verklaart haar fascmatie voor bedriegers. "Ik bewonder mensen die alles durven te verzinnen, zoals Boudewijn Buch. Ik zou veel te bang zijn om door de mand te vallen." Jensen herinnert zich nog levendig haar allereerste leugen: "Ik was een jaar of vier toen ik over mijn hobbel­ paard probeerde te springen en daarbij viel. Ik had een gat in mijn hoofd en moest naar de dokter. Iedereen vroeg natuurlijk wat er was gebeurd. Ik weet allang niet meer wat ik heb gezegd, maar niet dat het mijn eigen stomme schuld was." Stine Jensen, Leugenaars, uitgeverij Lemniscaat (€ 14,60); Marcel Moring, Lijdenslust, uitgeverij Felix Mentis, stichting Maand van de filosofie (€ 3,50); Simon Blackburn, Filosofie van de waar­ heid, De Bezige Bij (€ 18,69); Nacht van de filoso­ fie: zaterdag 8 apnl van 20 uur tot 2 uur, toegang € 35,­. Voor meer info: www/.maandvandefilosofie.nl

Waar ga jij met je tientje heen? Cubaanse son!

^^^^T^lfcl

\'M| \ \ \m, ^^1

'"IMKitf JL ' i Wk 1 ^ 1 ^Hkf, K^B ^ 1

/TPS» H f e J B r ^

V

^^B

Opening night

Zevenkoppige latin band uit Cuba in de stijl van Buena Vista Social Club. Aansluitend: latin dance party met DJ Cringo. Septeto

Een actrice is getuige van de dood van een van haar fans. Terwijl haar wereld in scherven valt, k l a m p t ze zich vast aan het dode meisje.

Nacional

Ignacio Pineiro 15 april, 20.30 uur Tropentheater Grote Zaal (020) 568 85 0 0 wvi/w.tro pentheater.nl

Opening Night 6 apr t / m 27 m e i , 20.15 " " r Stadsschouwburg (020) 624 23 11

FabS Palinckx en gasten spelen, op geheel eigen wijze, louter nummers van de Beatles. # 9 is een t r i b u t e aan de vier muzikanten. Palincl(x, The Fab 8 spelen # g 13 april, 21.00 uur Paradiso Kleine Zaal (020) 626 45 21 www.paradiso.nl

f

Ik beloof Zeg nooit dat j e liefde voor e e u w i g is. De Vrouw van Vroeger laat zien welke desastreuze gevolgen d i t kan hebben.

.with aimiy. 9

www.toneelgroep amsterdam.nl

^^^ILdadS^Hi

max 10 euro

Avontuurlijke zigeunermuziek

Rosas in Het Muziektheater

Zigeunerorkest Bratsch volgt al ruim t w i n t i g jaar de paden van de zigeuner­ muziek. Het resultaat is een avontuurlijke melange van muzikale stijlen.

Anne Teresa De Keers­ maeker en Salva Sanchis maakten een poëtische dansvoorstelling op m u ­ ziek van o.a. John Coltrane.

De Vrouw van Vroeger 18 t / m 29 april, 20.00 uur Compagnietheater (020) 520 53 20 www.theatercompagnie.nl 1

Ragafor

FABÜ

#9

Ben Je jonger dan Z 7 Jaar? Dan betaal Je voor deze v o o r s t e l l i n g e n niet meer dan € 10,­1 (excl. eventuele bespreekkosten)

Bratsch 19 april, 20.15 uur Het Concertgebouw (020) 671 83 45 www.concertgebouw.nl

the rainy Season/ A Love Supreme 12,14 8c 15 april, 20.15 " u r Het Muziektheater

<

<\'

(020) 6255 455 www.muziektheater.nl

Koopje kaartjes bij hë^^ptter of bij het Amsterdams Ultburo Ticketshop ­ www.uitburo.nl ­ 0900­0191 (40 cpm)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen