Ad Valvas 2007-2008 - pagina 404

AP VALVAS 10 APRIL 2008

W E T E N S C H A P

De raadselachtige wegen van NWO Er gaat steeds meer geld naar NWO, maar niemand kan nagaan of de wetenschapsfinancier dat geld goed besteedt. Journalisten moesten dreigen met de rechter voor een beetje meer openheid.

(HOP) wilde graag zien hoe de miljoe­ nen in de praktijk verdeeld worden en vroeg daarom inzage in een willekeu­ rige ronde voor de Veni­subsidies van het domein geesteswetenschappen: onderzoeksvoorstellen, referenten­ commentaren, enzovoorts. NWO valt immers onder de wet openbaarheid van bestuur. Pas na enig juridisch getouwtrek, waarbij het HOP moest dreigen met een rechtszaak, was de onderzoeksfi­ nancier bereid enige extra informatie vrij te geven. Het kwam overigens pas tot een schikking nadat de onafhan­ kelijke commissie beroep en bezwaar van NWO de eerste afwijzing van het bestuur 'ondeugdelijk gemotiveerd' had genoemd. Dankzij een vrijgegeven brief van het NWO­gebiedsbestuur van gees­ teswetenschappen aan het algemeen bestuur kunnen we een ghmp opvan­ gen van de reaüteit achter de verde­ Hng van twaalf Veni­beiurzen. De goedkeuring van de hoogste bestuur­ ders bUjkt daarbij een formaHteit. Eigenlijk weet zelfs het NWO­bestuur idet hoe de selectie werkehjk tot stand komt. In de brief staat een lijst met beoor­ deUngen van de 22 beste aanvragers in volgorde van kwaliteit. Die Hjst blijkt weinig informatief Zo staat er bij nummer vier in de lijst­ 'Zowel de aanvrager als het voorstel wordt hoog gekwalificeerd door de adviseurs. Tij­ dens het gesprek slaagt de kandidaat erin de kleine kanttekeningen van vooral adviseur 2 naar tevredenheid van de commissie te weerleggen.' Zou je iets anders mogen verwachten van de nummer vier op de hjst? Er had net zo goed kunnen staan wat over nummer zeven wordt gezegd 'De Commissie is van mening dat het hier om een competente en talentvolle onderzoeker gaat.' Nummer zeven staat iets lager in de hjst, omdat die in het gesprek 'minder overtuigend overkwam' dan de onderzoekers die boven hem zijn geëindigd. Nadere uitleg is niet vereist.

TEKST: BAS BELLEMAN/HOP ILLUSTRATIE BEREND VONK

Biowetenschapper Ronald Plasterk was nog maar net minister of hij haalde honderd miljoen euro weg bij de universiteiten en gaf het aan de Nederlandse Organisatie voor Weten­ schappeUjk Onderzoek (NWO). De beste wetenschappers en de grootste talenten moeten het geld krijgen, vindt hij, en daar kan NWO voor zor­ gen. Die verdeelt de zogeheten 'tweede geldstroom' en dat gaat om miljoenen euro's. Een paar keer per jaar merkt de buitenwacht daar iets van, want dan stuurt de NWO naar alle kranten een Ujst met wetenschappers die in de prijzen zijn gevallen. Vooral de Veni­subsidies van de zogeheten 'Vemieuwingsimpuls' zijn interessant.'Daar kunnen pas gepro­ moveerde wetenschappers een aan­ vraag voor indienen. De uitverkiezing is enorm belangrijk voor hun carrière. Niet aUeen kunnen de uitverkoren wetenschappers driejaar lang hun eigen onderzoeksdroom najagen, ze zullen ook eerder voor de volgende subsidies in aanmerking komen. Vol­ gens NWO zelf zijn de Veni­beurzen "bepalend voor het carrièreperspec­ tief". Afgewezen onderzoekers krij­ gen het "doorgaans moeilijker". De aanvragers zijn dus allemaal pas gepromoveerde jongeren die staan te trappelen om de wetenschap in te gaan. Maar er is geen geld genoeg om iedereen zijn gang te laten gaan. Het is de kunst om de besten te kiezen. Hoe doet NWO dat?

Interne heimelijkheid

Elkaar beoordelen Het werkt als volgt een commissie van wetenschappers (peers, vakge­ noten) beoordeelt de voorstellen van andere wetenschappers. De indieners die het best ^nt de bus komen, krij­ gen het geld. Er gaan allerlei rondes overheen ­ met kritiek van anonieme collega's buiten de selectiecommissie, het weerwoord van de indieners en indringende gesprekken met poten­ tiële kandidaten ­ maar uiteindelijk komt het hier op neer wetenschap­ pers beoordelen wetenschappers. Hoe dat gebeurt, valt niet na te gaan. NWO wil alleen de procedures toe­ lichten, maar weigert inhoudelijke informatie te verstrekken. Zelfs de uitverkoren onderzoeksvoorstellen worden niet openbaar gemaakt, afge­ zien van een vierregeHge samenvat­ ting en de naam van de onderzoeker. De afgewezen voorstellen blijven ach­ ter slot en grendel. Ook het commen­ taar van de gevestigde wetenschap­ pers (de peers) en de motivering van de selectiecommissie blijven geheim. Ook al gaat er steeds meer geld naar NWO, er is geen controle op de verde­ Hng mogelijk, als was het de geheime dienst in plaats van een doodgewone semi­overheidsinsteUing. De weten­ schapsfinancier is een zwarte doos je stopt er voorstellen in, het rommelt van binnen en dan komen de 'beste' voorstellen eruit rollen. Buitenstaan­ ders mogen niet in de zwarte doos kijken.

Jatwerk Telkens opnieuw kHnkt het argument dat wetenschappers hun onderzoeks­ voorstellen niet meer zouden instu­ ren als anderen ze kunnen lezen. De concurrentie zou met hun idee aan de haal kunnen gaan. Zelfs na een periode van pakweg vijfjaar bhjft NWO bang voor zulk jatwerk, dus ook oude voorstellen worden geheim gehouden. Ook wetenschappers die van NWO een beurs uit de Vemieuwingsimpuls

'Verantwoor­ ding afleggen ligt niet in de aard van NWO'

hebben gekregen, tasten vaak in het duister over de beweegredenen. Een kwart van de gehonoreerde weten­ schappers durft de selectieprocedure niet 'transparant' te noemen. Onder afgewezen wetenschappers is de scepsis logischerwijs nog groter slechts 29 procent noemt de proce­ dure transparant, tegen een overgrote meerderheid van 71 procent die dat niet doet. Dat valt te lezen in de evalu­ atie van de Vemieuwingsimpuls die NWO dit jaar heeft laten uitvoeren, een evaluatie van het hele instituut volgt spoedig. Nu zou dit allemaal geen probleem zijn, als het peer­reviewsysteem vlek­ keloos zou werken. Maar het bhjft mensenwerk en een objectief oordeel veUen is niet eenvoudig. Dat erkent NWO ook ruiterlijk. Hoe moet men bijvoorbeeld omgaan met peer review in de sociologie­' "Er zijn daarbinnen twee stromingen", vertelt Jan Karel Koppen, directeur beleid van NWO, "en die verguizen elkaar." Hij doelt op de cijfervreters (kwantitatief) en de voorbeeldgravers (kwalitatief). Je kunt de ene groep

niet de andere laten beoordelen, maar je kunt ze eigenlijk ook niet om een oordeel over hun eigen vrienden vra­ gen. "Het is een ware scholenstrijd", aldus Koppen. En dan is er het eeuwige probleem dat de peers niet altijd zin hebben om mee te werken. "Soms moeten we er twintig bellen voordat we er eentje bereid vinden", meldt Koppen. Dat geringe animo van de peers brengt hij ook in stelling tegen openbaarheid als hun teksten gelezen kunnen wor­ den door buitenstaanders, zouden ze nog minder vaak zin hebben.

Juridisch touwtrekken Waarom zou dat zo werken­^ Zitten er soms oordelen tussen die het daglicht niet kunnen verdragen? De anonimi­ teit van de externe reviewers speelt geen rol, want die blijft gewaarborgd en hun oordelen worden nu ook al aan de kandidaten voorgelegd. Een journalist raadt heus niet sneller wie de peer­reviewer is dan de aanvrager die bekend is in het vakgebied en op de kritiek moet reageren. Het Hoger Ondenvijs Persbureau

Ook als de commissie wél iets inhou­ delijks zegt, khnkt het doorgaans erg mager. Van kwade opzet is vast geen sprake, laat staan van corruptie. Maar verantwoording afleggen ligt niet in de aard van NWO. Zij handhaaft de interne heimelijkheid, al was het maar uit gewoonte "Zo doen we het sinds jaar en dag", zegt Koppen. "Wetenschappers die kritiek leveren, vragen we vaak om in een commissie te komen zitten. Dan kunnen ze met eigen ogen zien hoe zorgvuldig er geoordeeld wordt." NWO doet het vast niet slecht. Anders zou er in de academische wereld allang een opstand zijn uitgebroken Misschien dat er wel eens iemand onterecht een beurs misloopt, maar het omgekeerde zal zelden voorko­ men dat een volslagen dwaas er met het geld vandoor gaat. Maar waarom dan 'nee, tenzij' in plaats van 'ja, tenzij'? Waarom zo angstvallig de ingang barricaderen, als iemand eens om het hoekje wil kijken ' Reageren'? Mail naar redaotie@ advalvas vu nl

Nu op advalvas.vu.nl > Wat kost dat nou, zo'n NWO"? > Steekt u voor NWO uw hand in het vuur' Wetenschappers evalueren de deskundigheid van NWO > 'Al met al ben ik positief' Hoe een onderzoeker achter het net viste

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen