Ad Valvas 2007-2008 - pagina 116

V ^ E T E N S C H A P

PAGINA 6

>Weetjes

AP VALVAS 25 OKTOBER 2007

Interview hoogleraar fysieke veiligheid Ira Helsloot

Schijnveiligheid kost miijoenen De overheid doet te makkelijk alsof rampen te voorkomen zijn. Ira Helsloot vindt het hoog tijd dat bestuurders eerlijker worden.

Werkmoeders Tests bewijzen het: kinderen zijn beter af met een werkende moeder. Bijzonder hoogleraar emancipatie Saskia Keuzenkamp stelde dat in haar oratie 'Goede moeders verdienen geld'. De jeugdgezondheidszorg signaleert veel minder psychosociale problemen bij kinderen van twee- of anderhaliverdieners dan bij kinderen iiit gezinnen met één kostwinner. "Het idee dat zelfzorgen altijd beter is dan naar de crèche brengen, Idopt dus niet. Moeders die werken en geld verdienen en daarmee de armoede helpen verUchten, geven hun kind betere kansen op een goede toekomst." Kinderen van tweeverdieners zijn daarnaast net zo tevreden over hun ouders als kinderen van gezinnen met één kostwinner. AUe schuldgevoel die werkende moeders wordt aangepraat, is dixs volslagen misplaatst. (PB)

Identiteit Maxima bedoelde het juist als compliment, toen ze zei de Nederlandse identiteit niet bestaat. Dat betogen socioloog Halleh Ghorashi, rechtsgeleerde Thomas Spijkerboer en historicus James Kennedy (nu ex-VU) in de Volkskrant van 20 oktober. De toekomstige koningin kreeg veel kritiek, maar volgens de drie geleerden bedoelde ze alleen maar te zeggen dat Nederland zo veelzijdig is. Angst dat de Nederlandse eigenheid verloren gaat door globalisatie, de Europese eenwording en de multiculturele samenleving, is de oorzaak van alle consternatie. In Nederland is een consensus ontstaan dat er wel degeUjk een duidelijk definieerbare Nederlandse identiteit bestaat. Dat de media zichzelf blijkbaar vooral als hoeder van de consensus zien, en kenneHjk minder boodschap hebben aan hun traditionele Hberale rol van hoeder van een diversiteit aan meningen, vinden de drie opmerkelijk. (PB)

Rituele dieren De Romeinen gebruikten varkens en kippen bij hun crematierituelen en koeien en paarden bij de rituelen een poosje na de crematie. Dat ontdekte archeoloog Maaike Groot. Ze promoveert woensdag 31 oktober op een onderzoek naar de relatie tussen mens en dier in een plattelandsgemeenschap aan de grens van het Romeinse rijk. Groot vond een grote hoeveelheid dierhjk bot op het grafveldvan de opgravingsplaats Tiel-Passewaaij. Uit de resten bUjkt dat de bewoners naast het rituele gebruik van de dieren ook paarden, schapen en runderen hielden om aan vlees, wol en melk te komen. (WV)

Urine drinken 'Het opdrinken van je eigen plas is hooguit ongezond', stelt hoogleraar voedingsleer Martijn Katan in nrc.next van 17 oktober. Volgens sommige mensen zou het drinken van urine juist heilzaam werken. Maar met die opvatting veegt Katan de vloer aan: "Urine is per definitie niet voedzaam." Mensen kunnen ureum namelijk helemaal niet omzetten in bruikbare bouwstoffen. Sommige planten en bacteriën kunnen dat wel, maar de mens is die vaardigheid in de loop der evolutie kwijtgeraakt. Je plas opdrinken in noodsituaties, bij een aardbeving bijvoorbeeld, heeft ook weinig nut, volgens Katan. "Als je een liter urine drinkt, bHjft daarvan ongeveer de helft over. De rest adem en zweet je uit. Dus drink je al gauw alleen nog de geconcentreerde afvalstoffen." (DdH)

TEKST: WELMOED VISSER FOTO: JORDI HUISMAN

"Je moet wel een sneue terrorist zijn als je Nederland als doelwit uitkiest", zegt Ira Helsloot, sinds kort hoogleraar fysieke veiligheid aan de VU. "We hebben natuurUjk onze eigen home-grown terroristen, moslimjongeren uit achterstandswijken die kleine lokale aanslagen zouden kunnen plegen, maar Nederland is nauweUjks doelwit voor een grote aanslag." Veel veUigheidsbeleid is s3rmboolpolitiek, betoogde Helsloot onlangs in zijn oratie. D.enk aan de kleurcodes die het risico van een terroristische aanslag aangeven. "Rationeel weet iedereen wel dat een aanslag in Engeland niet automatisch betekent dat het risico in Nederland ook hoger is. Toch wordt die kleurcode op grond van dat soort factoren bepaald." Nog een voorbeeld van symboolpoHtiek: de uitbordjes in openbare gebouwen. Onderhoud en controle kosten miljoenen per jaar. "En ze hebben geen enkel nut", zegt Helsloot verontwaardigd. "Bij brand zie je ze niet, omdat rook naar het plafond stijgt. Bovendien nemen mensen altijd de uitgang waardoor ze ook naar binnen zijn gekomen, zeker in een panieksituatie." De reden dat de bordjes overal hangen, is dat ze de suggestie van veüigheid geven. Daarmee staan ze symbool voor de hele veiligheidspolitiek, vindt Helsloot. Die poHtiek doet er alles aan om ons een veilig gevoel te geven, maar verhoogt daarmee onze daadwerkehjke veiUgheid niet.

Rustig slapen Is het dan zo erg gesteld met onze veüigheid? Helsloot: "Helemaal niet. We worden gemiddeld veel ouder dan honderd jaar geleden en dat is de enige betrouwbare maat om veüigheid te meten." Toch komt dat niet overeen met ons veiligheidsgevoel. Dat is er de afgelopen decennia namelijk niet beter op geworden. Helsloot citeert de Duitse socioloog Ulrich Beck die stelt dat in onze samenleving het gevoel van honger is vervangen door angst. De poUtiek springt op deze gevoelens in door mensen de boodschap te geven dat zij het wel zal oplossen. Met deze boodschap nemen bestuurders hun burgers niet serieus, vindt Helsloot. "Mensen zijn risicoreahsten. Ze kunnen hun eigen veiligheid vrij goed inschatten en ze weten dat de overheid niet alle ongelukken kan voorkomen. We wonen en werken in Nederland met z'n aUen dicht op elkaar. Dat brengt risico's met zich mee: eens in de zo veel jaar ontploft een fabriek en daarbij zullen vrijwel altijd mensen worden getroffen. Dat weet iedereen die hier woont", zegt Helsloot. Maar de boodschap van bestuurders is anders: "Zoiets gebeurt hier niet. Gaat u maar rustig slapen." Helsloot: "Logisch dat burgers boos worden als er toch een ongeluk als de vuurwerkramp in Enschede gebeiut, want dan voelen ze zich bedrogen. Het leidt tot een deuk in het vertrouwen van burgers in de overheid." Helsloot vindt het daarom hoog tijd dat poUtici eerUjker over worden over veüigheidsrisico's. "Juist omdat mensen risicoreahsten zijn, kunnen ze die boodschap prima aan." Geldt dat voor iedereen? De slachtoffers van een ramp willen toch helemaal niet horen dat rampen nou eenmaal bij het leven horen? Helsloot: "Als er een ramp heeft plaatsgevonden, ben je al te laat. Je moet mensen vooraf realistisch voorlichten over gevaren. Daar kun je inderdaad niet mee komen aanzetten, als het ongeluk al is gebeurd."

Overstromingen "Als mensen begrijpen wat de risico's zijn, kunnen ze zelf een afweging maken of ze het risico acceptabel vinden. Neem het overstromingsrisico als je in zo'n laaggelegen nieuwbouwwijk gaat wonen. Overstroming is in Nederland een

Ira Helsloot: 'De overheid had de vogelgriep niet moeten doodzwijgen' van de reëelste gevaren, waarbij in korte tijd heel veel doden kunnen vallen. Je kunt je daarop voorbereiden: bijvoorbeeld door de keuken met alle apparaten en aansluitingen op de eerste verdieping te bouwen en beneden geen dum: parket te nemen, maar dan moet de overheid je wel vertellen dat er een overstromingsrisico is." Juist de niet realistische voorUchting leidt ertoe dat burgers al snel denken: ze zuUen wel wat te verbergen hebben, vindt Helsloot. "Die reactie zag je bijvoorbeeld bij de vogelgriep.

Wie is Ira Helsloot? Ira Helsloot (41) studeerde wiskunde aan de VU en promoveerde in 1994. Daarna kwam hij bij de brandweer terecht, aanvankelijk voor een klus als freelance wetenschapsjournalist. Al snel raakte hij geïnteresseerd in veiligheidsproblematiek. Hij werd uiteindelijk hoofd expertise en onderzoek bij het Nederlands Instituut voor Brandweer en Rampenbestrijding. In 2003 werd hij sectordirecteur bij het COT, het Instituut voor Veiligheid en Crisismanagement. Sinds begin dit jaar zit Helsloot in de korpsleiding van de Amsterdamse brandweer en is hij bijzonder hoogleraar fysieke veiligheid aan de VU.

De overheid bleef volhouden dat er niets aan de hand was, maar burgers gingen zelf tamiflu halen bij de apotheek." Wat had de overheid dan moeten zeggen over de vogelgriep? Helsloot: "Dat het een erg gevaarlijke ziekte is, maar ook erg weinig besmetteHjk, waardoor je alleen bij direct fysiek contact met besmette vogels of met besmette patiënten erg moet oppassen. Dat was veel beter geweest dan het doodzwijgen." Een eerste stap in de richting van meer risicorealisme is onderzoek: "Van veel veUigheidsmaatregelen weten we domweg niet hoe effectief ze zijn, omdat niemand daar ooit onderzoek naar heeft gedaan." Dat onderzoek wü Helsloot dan ook gaan doen. "Van maatregelen als verkeersdrempels zou je moeten uitzoeken hoeveel verkeersdoden dat scheelt per jaar. Dat is geen gemakkelijk onderzoek, maar het kan wel." De volgende stap is om te vergelijken hoe effectief maatregelen zijn als je ze afzet tegen de kosten. "Stel een maatregel kost honderd miljoen euro per jaar en voorkomt maar twee doden, dan zijn dat dure levens. Dat is een groot taboe om te zeggen, maar we hebben nu eenmaal maar beperkte middelen. Die kun je beter uitgeven aan maatregelen waar j e meer effect behaalt met minder kosten." Helsloot zou een open kosten-batendiscussie over veUigheidsbeleid erg toejuichen. "In de gezondheidszorg is afgelopen jaar vastgesteld dat een mensenleven ongeveer acht ton mag kosten. Dat klinkt cru, maar je ontkomt niet aan zo'n discussie", vindt hij.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen