Ad Valvas 2007-2008 - pagina 249

AP VALVAS 17 JANUARI 2 0 0 8

W E T E N S C H A P

PAGINA 1 1

Topwetenschappers, deel i

Het geheim van de uitblinker Sommige wetenschappers halen én die prestigieuze beurs binnen, én publiceren in de beste tijdschriften én geven leiding aan een groeiende onderzoeksgroep. Wat is hun geheim? TEKST WELMOED VISSER ILLUSTRATIE: NICO DEN DULK

Veel wetenschappers zouden graag een cv hebben als Martine Smit, Gajja Salomons of Huib Mansvelder. Ze hebben alledrie interessante ontdekkingen gedaan, prestigieuze beurzen binnengehaald en gepubliceerd in toptijdschriften. Ze zijn wetenschappers zoals onderwijsminister Ronald Plasterk ze het Hefst ziet: gedreven, ambitieus en getalenteerd. Plasterk heeft laten weten dat hij meer geld wil uittrekken voor toptalent in de wetenschap. Maar wat is toptalent eigenlijk? Hoe word je een topwetenschapper? Kom je er met hard werken of is het een kwestie van talent? "Het is een combinatie van allebei", zegt UvA-psycholoog Frenk van Harreveld. "Daarnaast is geluk ook nog belangrijk. Je moet de kans krijgen om te laten zien watje kunt." Mansvelder formuleert het anal)rtischer: "Er is een heel rijtje eigenschappen die handig

Martine Smit Toen haar proefschrift al bij de leescommissie lag, deed farmacologiehoogleraar Martine Smit de ontdekking die haar wetenschappelijke doorbraak zou betekenen. Ze werkte dag en nacht door om de data er alsnog in te krijgen. "Ik ben wel fanatiek, ja. Ik wil winnen." Die gedrevenheid is volgens Smit de allerbelangrijkste eigenschap voor een topwetenschapper. "Bij studenten zie je al snel of ze dat in zich hebben. Sommigen zoeken zelf allerlei dingen na en komen met interessante vragen. Dat zijn de toppers." Smit (40) werd In 2005 hoogleraar In de moleculaire farmacologie. Ze kreeg In 2002 de Galenusprijs, in 2004 een Vidi-beurs en in 2007 de Organonprijs voor liaar onderzoek naar humane en virale receptoreiwitten. Ze geeft leiding aan een groep van vijftien mensen en publiceert regelmatig in toptijdschriften.

zijn voor een wetenschapper. Ik heb die niet aEemaal. Ik kan bijvoorbeeld niet te lang achter elkaar tachtig uur per week werken. Maar ik heb wel weer een aantal andere dingen." De psychologen Frenk van Harreveld en Vittorio Busato probeerden erachter te komen wat iemand tot een topper maakt. Niet specifiek voor wetenschappers, maar voor uitblinkers in het algemeen. In hun boek Het geheim van de uitblinker interviewen ze mensen die op allerlei gebieden aan de top staan, van hngerieontwerpster Marlies Dekkers tot natuurkundehoogleraar Robbert Dijkgraaf Vertrekpunt is de vraag of er overeenkomsten bestaan tussen deze mensen. Die overeenkomsten zijn er zeker, concluderen Busato en Van Harreveld na achttien diepte-interviews.

Twee keer zo hard werken Zo zijn aEe uitbUnkers zeer fanatiek met hun vak bezig. Dat is nodig om de top te bereiken, zo blijkt uit een onderzoek onder Duitse conservatoriumstudenten dat Busato en Van Harreveld citeren. De studenten die uitvoerend musicus werden, hadden door de jaren heen ruim twee keer zo veel tijd op hvm instrument geoefend als de studenten die muziekleraar werden. Ook in de wetenschap is hard werken onmisbaar. Salomons denkt dat ze haar wetenschappelijke carrière grotendeels te danken heeft aan haar werklust en enthousiasme. En ook Smit bikkelde nachtenlang door toen haar proefschrift af moest. "Gek genoeg hebben veel uitbUnkers zelf helemaal niet het gevoel dat ze zo hard werken", vertelt Busato. "Ze doen het niet omdat ze moeten, maar omdat ze een grote innerlijke gedrevenheid hebben." Bij de drie wetenschappers speelt gedrevenheid inderdaad een grote rol. Ze hebben nooit naar motivatie hoeven zoeken. Die komt vanzelf Voor Smit was dat een belangrijke ontdekking tijdens haar studie. "Ik wist niet dat ik wetenschapper vnlde worden tot ik in het derdejaar een practicum deed, waarin ik onderzocht welke rol een receptoreiwdt speelt bij allergieën. Ik vond het fantastisch om te werken aan iets wat nog niet was ontdekt. Daar was ik dag en nacht mee bezig." Mansvelder: "Ik was zo blij toen ik een baan kreeg als aio. Ik kon doen wat ik het allerleukst vind en werd er nog voor betaald ook."

Risicovol onderzoek Een van de leukste kanten aan zijn werk als wetenschapper vindt Mansvelder dat hij zo veel vrijheid heeft om zijn eigen onderzoek vorm te geven. Ook Salomons bedenkt graag haar eigen oplossingen. "Ik verzin heel vaak hoe iets beter kan. Ook bij alledaagse dingen." De drang om buiten gebaande paden te treden en de grenzen van het vakgebied op te zoeken, is een algemeen trekje van uitbUnkers, concluderen Van Harreveld en Busato. Smit noemt het in haar geval 'risicovol onderzoek doen'. "Daar houd ik van. Als het je dan lukt om de puzzel compleet te maken, heb je ook echt iets in handen."

Om dat soort onderzoek te kunnen doen, moetje een wel goed overzicht hebben van je vakgebied. Toppers kennen hun klassiekers. Mansvelder heeft de standaardartikelen in zijn vakgebied paraat in zijn hoofd. TegeUjkertijd moet je niet in details verzanden. Natuurkundige Robbert Dijkgraaf vertelt in het boek dat hij daarom bewust niet te veel leest op zijn vakgebied. Mansvelder herkent dat. "Ik scan heel veel artikelen. Pas als iets me opvalt, ga ik echt lezen." Daarnaast is het heel belangrijk om te weten wanneer iets kansrijk is en je moet doorbijten. De meeste uitblinkers zien dat zelf als een kwestie van intuïtie. Salomons had die intuïtie bijvoorbeeld na de ontdekking van de eerste patiënt met een defect aan het creatinetransporter-gen. "Ik reaUseerde me ineens dat het een aandoening is die X-gebonden overerft [via de vrouweUjke lijn, WV] en daardoor konden wij in korte tijd aantonen dat dit defect een relatief veelvoorkomende oorzaak van verstandeUjke handicaps is."

Onzekere kant Als je eenmaal een ontdekking hebt gedaan, moetje die ook nog publiceren. Het Uefst in een zo goed mogeUjk tijdschrift. Smit: "Als je als onderzoeksgroep succes hebt, gaat de norm van de groep vanzelf omhoog. V\rij proberen elk jaar meer artikelen in toptijdschriften te krijgen. Efficiënt omgaan met je energie is dan belangrijk." Mansvelder is daar heel pragmatisch in: "Een belangrijke pubUcatie in een toptijdschrift kost substantieel meer tijd dan een gewone publicatie. Daar moet je bewust voor kiezen." Succes genereert nieuw succes. Daarover zijn de wetenschappers het eens. Als je eenmaal een ontdekking hebt gedaan, wdUen andere wetenschappers eerder met je samenwerken en krijg je

Gajja Salomons "Ik heb nou eenmaal veel energie", vertelt Gajja Salomons. "Als ik vroeger met een vriendin op vakantie ging, was ik meestal al naar de bakker geweest voordat zij wakker werd. Stilzitten is niets voor mij. Als het moet, kan ik gemakkelijk twintig uur achter elkaar doorwerken." Salomons denkt dat haar plezier in dingen doen erg belangrijk is voor haar succes als wetenschapper. Samen met een behoorlijke portie gedrevenheid en een goed analytisch vermogen. IVIedisch bioloog Salomons (41) kreeg in 2004 een Vidi-lDeurs voor haar onderzoek naar het creatinetransporter-gen. In 2001 ontdekte ze dat het niet functioneren van dit gen oorzaak kan zijn van een verstandelijke handicap. Ze kreeg verscheidene internationale en nationale prijzen voor haar onderzoek, waaronder de Horst Bickelaward in 2002, en leidt nu een onderzoeksgroep van tien mensen.

volgende artikelen gemakkeUjker gepubUceerd. "Je moet altijd bUjven presteren. Dat is soms best zwaar", vertelt Smit. Veel uitbUnkers hebben een onzekere kant, die hen juist aanzet tot pres-

Huib Mansvelder "Ik ben efficiënter dan de meeste mensen", vertelt Huib Mansvelder. "Ik doe mijn werk in veertig tot vijftig uur per week. Maar in die tijd werk ik wel heel intensief. Ik kan goed focussen." Mansvelder kiest bewust waaraan hij zijn tijd aan wil besteden. Als hij acht uur heeft om een artikel te schrijven, ligt er na acht uur een artikel. "Waarschijnlijk was het een beter artikel geworden als ik er drie keer zo veel tijd aan had besteed. Maar als ik die tijd niet heb, houdt het op. Je moet weten wanneer je wel alles op alles moet zetten, bijvoorbeeld voor een publicatie in een toptijdschrift." iVlansveider (39) is sinds 1 januari hoogleraar neurobiologie. Hij geeft leiding aan een onderzoeksgroep van negen mensen en is lid van de Jonge Akademie, het KNAW-netwerk van veelbelovende jonge wetenschappers. Onlangs kreeg hij een ERC-Starting Grant, een prestigieuze EU-subsidie. In 2006 haalde hij een Vidi-beurs binnen voor zijn onderzoek naar het effect van nicotine op de hersenen. Mansvelder heeft veel publicaties in toptijdschriften op zijn naam staan.

teren, schrijven Busato en Van Harreveld. Salomons kan zich er weinig bij voorstellen. "Ik ben niet zo onzeker. Ik vind dat mensen door onzekerheid vaak veel minder doen dan ze kunnen." En hoe zit het nu met dat talent? Daarover verschiUen de meningen. De meeste uitbUnkers in het boek vinden werken belangrijker dan het hebben van talent, maar dat is misschien omdat talent voor henzelf een gegeven is. Ook de wetenschappers zijn het er niet over eens: "Een goed analytisch vermogen is wel degeUjk belangrijk voor wetenschappers", vindt Mansvelder, "en dat is grotendeels aangeboren." Smit vindt gedrevenheid belangrijker dan talent. "Maar ook dat kan natuiurüjk aangeboren zijn", relativeert Salomons. "Misschien heb ik gewoon wel het aangeboren talent om onderzoek echt leuk te vinden," > Dit is het eerste deel van een tweeluik over Topwetenschap. Het volgende deel verschijnt volgende week en gaat over de grote groep wetenschappers die de top nooit zal halen. > Het geheim van de uitblinker van Vittorio Busato en Frenk van Harreveld (Prometheus 2007, € 15,-) is als basis voor dit artikel gebruikt. >Reageren? Mail naar redactie@advalvas.vu.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen