Ad Valvas 2007-2008 - pagina 214

VAN BOZE WOLF TOT HEIL Tijgers en wolven zijn eng, maar ook stoer. Daarom zijn ze het onderwerp van talloze verhalen en films. Verhalen die over de hele wereld grote overeenkomsten vertonen, vertelt cultureel antropoloog Jet Bakels. TEKST: WELMOED VISSER FOTO'S ROB BOMER {tenzij anders vermeld)

0^ Jaap Kaas, Lopende bruine beer (brons), 1 9 6 0 ^êfa^-^mu^-ti

Wat een leeuw is voor een Afrikaan of een tijger voor een Indonesier, is de wolf voor ons. Wolven zijn de gevaarlijkste dieren die in onze contreien voorkwamen. Ze aten - zij het bij uitzondering - weleens een mens. De laatste keer dat dat in Nederland gebeurde, was in 1810. Toen werd het jongetje Joan bij het Limburgse dorpje Beesel slachtoffer van een wolf Zijn ouders vonden alleen een armpje en een voetje terug. Dat leidde tot een drij:5acht door de bossen in de omgeving, maar de wolf werd nooit gevonden. Misschien was het wel gewoon een hondsdoUe hond, suggereert Bakels in haar boek Menseneters. Over wolven bestaan veel verhalen Roodkapje, de legende van Romulus en Remus en de nïj^hes over weerwolven. Sommige van deze verhalen gaan over hoe gevaarlijk wolven zijn, zoals in Roodkapje. Andere tonen een positiever beeld de wolvin die de babƒ s Romulus en Remus voedt met haar eigen melk bijvoorbeeld. De verhalen over weerwolven gaan over gevaar, maar ook over de verwantschap tussen mens en dier- weerwolven zijn immers soms wolf, maar meestal mens.

Verse sporen "Die elementen vind je terug in allerlei culturen", vertelt Bakels. "De dieren verschillen per gebied.

maar de verhalen vertonen grote overeenkomsten." Bakels begon haar studie naar grote wilde dieren in Indonesië. Ze woonde eenjaar in het oerwoud van Sumatra, waar ze promotieonderzoek deed naar het beeld van de tijger. Een echte tijger zag ze niet. Wel verse sporen in de buurt van het dorp. "Mensen die daar wonen, zien gemiddeld maar één of twee keer in hun leven een tijger. Maar de tijger is zeer aanwezig in de cultuur. Iedereen kent wel een verhaal van een persoon of een dier die is aangevallen." De mens is voor tijgers gewoon een prooi. Toch gebeurt het niet zo vaak dat mensen worden aangevallen. Het beeld van de tijger in verhalen is zeker niet negatief Tijgers zijn gevaarlijk, maar ook bespeelbaar. Als je je goed gedraagt, hoefje niet bang te zijn. Als je wel wordt aangevallen, heb je vast iets fout gedaan. Tijgers worden op Sumatra ook gezien als voorouders. De stichters van de stam zijn na hun dood veranderd in tijgers. Als de tijger je aanvalt, zul je dus wel iets hebben gedaan dat tegen de regels of de tradities van de stam indruist.

Opgegeten De ideeën over verwantschap tussen mensen en gevaarlijke dieren zijn zeer wijd verbreid. Op Hawaï vond Bakels een verhaal uit 1992 een surfer werd aangevallen en opgegeten door een tijgerhaai. Toen de politie het dier wilde doden, kwam een groep oude mannen daartegen in opstand. Haaien zijn heilige dieren waarin de

Arctische wolf in Artis

geesten van voorouders voortleven. Die kun je niet zomaar doden, vonden ze. Ook bij de indianen bestaan legendes over de verwantschap tussen de mensen en dier. De indianenvrouw Rhpisunt trouwde in de tijd van de mythen - zoals de indianen zeggen - met een beer en kreeg berenkinderen. De beer werd daarna het totemdier van de stam. "De grenzen tussen mens en dier zijn in veel andere samenlevingen soepeler dan in onze westerse cultuur", legt Bakels uit. "Daarom kunnen daar verhalen ontstaan over huwelijken met

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen