Ad Valvas 2007-2008 - pagina 405

AP VALVAS 1 0 APRIL 2 0 0 8

L E T T E R E N / N I E U W S

PAGINA 9

Nooteboom gebruikt oudheid graag als referentiekader

Een middag van gepolijste uren Cees Nooteboom was vorige week te gast op de VU. De schrijver spral< over verhalen die hij heeft geschreven en over verhalen waarvan de mensen denken dat hij ze heeft geschreven.

Zelf Als we ons zelf

nu eens achterlieten?

Daar gaat het, zonder groeten, mokkend en tobbend op zoek naar iets beters. Het kijkt niet eens om.

TEKST: WIN CASTERMANS FOTO: COMVU/PETER VALCKX

"Ik ken dit schüderij helemaal niet", reageert Cees Nooteboom (74) als Piet Schrijvers, emeritus hoogleraar Latijn, bij een schilderij van Piero di Cosimo opmerkt dat Nooteboom die wolken ooit 'loodgrijze luchten' heeft genoemd. Het gebeurt de schrijver wel vaker dat mensen dingen aan hem toeschrijven die hij nooit heeft gezegd. "Dingen komen anders tot stand dan filologen denken", antwoordt Nooteboom nuchter. De schrijver was vorige week te gast op een symposium bij Letteren over de rol van de oudheid in zijn werk. Hij moet er wel om lachen dat er blijkbaar schilderijen zijn die er zo typisch uitzien alsof hij erover zou hebben geschreven, dat zelfs wetenschappers daarmee de fout ingaan. Het past bij Nootebooms idee datje kunst niet eenduidig kunt interpreteren. De schrijver vertelt dat hij veel meer in verlegenheid wordt gebracht door lezers die vragen naar de juistheid van hun interpretatie van een verhaal. De juiste interpretatie bestaat evenmin als er foute interpretaties bestaan, vindt Nooteboom. Hij haalt de Italiaanse schrijver Umberto Eco aan. "Boeken zijn machines en interpretaties laten die machines werken. Hoe beter het boek, des te meer interpretaties." Nooteboom vindt dat er slechts twee mensen bij een boek betrokken zijn. "Dat zijn jij en ik. Je hebt als schrijver met die ene lezer te maken, niet met aUe lezers." Nog een reden waarom van eenduidige interpretatie geen sprake kan zijn, is dat de schrijver zelf lang niet altijd weet waar hij heen gaat in zijn romans. Het komt voor dat hij alleen zijn personages volgt. "De schrijvende instantie dicteert dan het schrijven", zegt Nooteboom daarover.

En wij? Wij moeten eerst wennen aan dit stralende landschap van vroeger en later, van lichtende tijd, zonder nu.

Uit: Zo kon het zijn, Cees Nooteboom (1999)

eiland Menorca, waar op 15 juli steevast het beeld van de Heilige Maagd de zee in wordt gedragen. Zij bezweert alle mogelijke gevaren voor het volk. "Die continuïteit vind ik ontroerend", aldus Nooteboom.

Orion

Kitsch Ontroering blijkt een al even moeilijk begrip als interpretatie. Ook hiervoor geldt dat er nooit een verklaring te geven is die ook voor een ander geldt. De organisator van dit symposium, docent Latijn Mieke Koenen, noemt het voorbeeld van een classicus die de mooiste werken van de klassieke schrijvers bezit en die tegehjk toegeeft dat geen enkele zin in die werken hem tot tranen toe beroert. Nooteboom- "Je hebt mensen die over het algemeen niet kunnen huilen om dingen waar andere mensen om huilen. Niet bij het graf van hun moeder, maar wel bij kitsch. Ik weet bijvoorbeeld niet hoe ik de bioscoop uit moet, door alle mogelijke onzin die ik gezien heb, maar die me wel degelijk geraakt heeft."

Tutoyeren FUoloog Piet Schrijvers behandelt in zijn lezing de Lucretius-gedichten van Nooteboom. De gedichten gaan over de Romeinse dichter Lucretius (99vCliir-55vChr). Gedichten van dichters over andere dichters kennen een lange traditie.

Cees Nooteboom: 'Sterren laten zien hoe kort wij er maar zijn'

Al in de klassieke oudheid schreven dichters talloze grafepigrammen en -kwatrijnen. Het is opvallend dat Nooteboom in zijn gedichten Lucretius tutoyeert. "Das lyrische du, daarmee wordt het vertrouwelijke opgeroepen", zegt Schrijvers. Op de hand-out staan fragmenten van de Lucretius-gedichten 'Zo brak jij de vaas die je was / Met de hand die je boek schreef, en / Je ziel vloeide weg / Tot waar ik hem kan lezen.' Schrijvers "Zo kun je dus met Lucretius discussieren alsof hij aanwezig is. De informele aanspreekvorm brengt je als lezer in direct contact met de dichter uit de oudheid. Het is een persoonlijke ontmoeting die past in de humanistische Büdungstraditie, de Dead Poets' Society. Je

kunt naar Rome trekken met alleen wat boeken, dat zijn dan je vrienden met wie je kunt praten. Het gesprek met de doden, dialogues des morts." Een reden waarom het werk van Nooteboom zo veel verwijzingen naar de oudheid bevat, is dat de schrijver vindt dat de oudheid een schitterend referentiekader biedt voor actuele kwesties. "Neem bijvoorbeeld de vraag of omgekomen ETA-terroristen een openbare begrafenis moeten krijgen. Dat is precies dezelfde kwestie als in het verhaal van Antigone." [waarin Antigone het lijk van haar broer Pol3rneikes begraaft, tegen de voorschriften van koning ICreon, red.] Nooteboom geniet ook van klassieke rituelen. 's Zomers woont de auteur op het Spaanse

Bij het rondetafelgesprek vraagt Koenen waarom Nooteboom bij de bundel Overgangen, gedichten bij figuren uit Metamorphosen van Ovidius, heeft gekozen voor Orion. "Dat is mijn lieveUngssterrenbeeld. Nu zie ik hem 's avonds om tien uur en 's zomers om een uur of vijf 's ochtends vanuit mijn tuin op Menorca. Die sterren hebben niets met elkaar te maken. Wij geven ze namen als Grote Beer en Melkweg, wij zien patronen. Maar de sterren bewegen van elkaar af Die figuren zullen ooit niet meer zichtbaar zijn. Ze worden uit elkaar getrokken. Het laat heel duidelijk zien hoe kort wij er maar zijn." Geldt dat ook voor verhalen, vraagt een studente zich af "Verdwijnen die ook?" Nooteboom bevestigt dat en maakt zich ernstig zorgen over de huidige ontlezing. "Als mensen de oerverhalen van de mythologie niet meer kennen, als je de Bijbel niet meer leest, wat zie of herken je dan nog als je in een museum staat? Weetje nog wie Artemis is? Als er steeds minder gelezen wordt, zal het totale referentiekader voor beeldende kunst verdwijnen." Reageren"? Mail naar redactie@advalvas vu nl >De afdeling Oudheid van de faculteit Letteren organiseerde op donderdagmiddag 3 april een symposium over de klassieke oudheid in het werk van Cees Nooteboom, met twee lezingen en een rondetafelgesprek Nooteboom schreef ruim vijftig boeken (romans, gedichten, reisverhalen en essays), waarin de oudheid en de mediterrane wereld een belangrijke rol spelen >'Een middag van gepolijste uren' is een regel uit het gedicht 'Middag' uit. Open als een schelp, dicht als een steen, Cees Nooteboom (1978)

Evaluaties geen effect

Onderzoek buitenlandstages

Studentenoordelen hebben weinig effect op de groei en krimp van universitaire opleidingen, blijkt uit een analyse van Elsevier-oordelen. De verschillen tussen de universiteiten zijn daarvoor niet groot genoeg.

Het ministerie van OCW gaat onderzoek doen naar internationale stages en de rol van de onderwijsinstellingen daarbij.

Voor de Vrije Universiteit en de Universiteit Maastricht pakten de gestegen rapportcijfers juist negatief uit. Hoe dat komt, weten de onderzoekers niet. Alleen Delft, Eindhoven en Utrecht leken enigszins te profiteren van een stijging in de waardering. Drie onderzoekers van de Rijksuniversiteit Gro-

ningen en de Erasmus Universiteit Rotterdam hebben de studentenoordelen in het weekblad Elsevtervan de afgelopen zes jaar bekeken. Die vergeleken ze met de jaarlijkse instroom van studenten. Voor de meeste universiteiten viel er geen verband tussen die twee gegevens aan te wijzen. Pas als een nabije concurrent beduidend hoger scoort, houden studiekiezers rekening met de kwaHteitsverschillen, schrijven de onderzoekers in het blad Economisch Statistische Berichten. Maar meestal kiezen de scholieren voor de dichtstbijzijnde universiteit. De onderzoekers speculeren dat variatie in collegegeld hierin verandering zou kunnen brengen. (BB/HOP)

staatssecretaris Van Bijsterveldt schrijft dit in antwoord op Kamervragen van GroenLinksKamerHd Dibi. Maar over de begeleiding van stagiairs in het hoger onderwijs maakt ze zich geen grote zorgen. Onderwijskeurmeester NVAO waakt immers over de kwahteit. Toch kunnen hogescholen en universiteiten binnenkort een brief verwachten waarin ze worden gewezen op hun verantwoordeUjkheid voor goede begeleiding, in het bijzonder bij stages in het btiiten-

land. Ze wü bovendien op korte termijn onderzoek doen naar internationale stages. Een directe aanleiding noemt ze niet. De afdeHng voorlichting van OCW zegt desgevraagd geen signalen te kennen dat de kwahteit van buitenlandse stages achteruitholt. In reactie op een kritisch onderzoek uit 2006 van studentenorganisatie ISO bracht het ministerie samen met de studentenbonden en de onderwijsinsteUingen een stagefolder uit ('Regel het goed I') met aanwijzingen voor studenten en docenten. Maar daarmee werden niet aUe problemen opgelost, zegt ISO-voorzitter Bastiaan Verweij. Hij kondigt een nieuw onderzoeksrapport aan. "Daaruit blijkt onder meer dat de universitaire stages slecht in het ondenvijs zijn gemtegreerd." (HC/HOP)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen