Ad Valvas 2007-2008 - pagina 221

AD VALVAS 13 DECEMBER 2007

PAGINA 19

ONDERHANDELEN MET DE DUIVEL

^^^

Heksen, duivels en geesten zijn in veel culturen, ook de westerse, een tastbare realiteit. 'Een goede hulpverlener gaat daarmee dan ook in gesprek', betoogt psychiater Joop de Jong. TEKST: PETER BREEDVELD FOTO CHRISTIAAN KROUWELS

VU-hoogleraar transculturele psychiatrie Joop de Jong klaagde vijfjaar geleden in Ad Valvas dat hij het eigenlijk zonde vond om te komen opdraven als getuige-deskundige bij rechtszaken met een multicultureel karakter. Er werd toch nauwelijks naar hem geluisterd als het ging om eerwraak, hekserij en exorcisme. "De deskundigen van het Pieter Baan Centrum, de psychiatrische observatiekliniek van Justitie, lijken zich nauwelijks bewust te zijn van de cultuurverschillen in ons land."

Eerwraak "En er is nog altijd niet veel veranderd", zegt De Jong in zijn kamer in het kantoor van de Amsterdamse GGD, waar hij sinds een jaar medisch directeur is. "Zo schreef ik pas geleden nog een rapport van vijftien pagina's over een Marokkaanse man, die mijns inziens al negen jaar lang op een volkomen verkeerde plek in een tbs-kliniek zit. Zijn diagnose luidde dat hij aan persoonUjkheidsstoornissen lijdt, maar dat is onhoudbaar. Krijg ik een drieregelig berichtje van een psychiater terug 'Meneer De Jong zou toch moeten weten dat bepaalde ziektebeelden overal ter wereld voorkomen.' Daarmee wordt het dan afgedaan." Maar er zijn ook goede ontwikkelingen. In het geval van eerwraak wordt in het strafrecht steeds vaker niet alleen de dader, maar ook de familie vervolgd, die hem heeft aangezet tot het plegen van geweld. Bovendien is er een doorbraak op het gebied van de preventie van eerwraak de politie werkt samen met hulpverleners om families erop te wijzen dat er andere manieren zijn om de geschonden eer te herstellen, zoals bemiddeUng of financiële compensatie. Mocht een familie toch overgaan tot het plegen van geweld, dan wordt het ze duidelijk gemaakt dat daar forse straffen tegenover staan. Volgens De Jong Hgt die ontwikkeUng in lijn met die in landen in het Midden-Oosten. "In Pakistan en Afghanistan is het nog altijd bar en boos, maar in het nabije Oosten wordt eerwraak al afgehandeld met bemiddeUng en een afkoopsom. Maar bij migranten in Nederland zie je de stoUing van het emancipatieproces, die je ziet bij aUe diaspora over de hele wereld: Turken in Turkije en Marokkanen in Marokko zijn modemer dan de Turken en Marokkanen hier." Exorcisme De Jong was als getuige-deskundige ook betrokken bij een roemruchte zaak rond een moeder die haar kind tijdens een exorcismeritueel zodanig had mishandeld, dat het stierf aan uitputting. Een psychiater van het Pieter Baan Centrum, ongevoeUg voor de culturele context van het drama, dreigde de vrouw een volstrekt verkeerde behandeling voor te schrijven. De Jong wees de rechter er echter op dat de vrouw het kind had onderworpen aan een duiveluitdrijving in de brua-traditie, een AntüHaanse voodoovariant. Dit keer luisterde de rechter wèl naar De Jong, die adviseerde de vrouw op de Antillen een bijscholingscursus in brua te laten doen. Duiveluitdrijvingen in de brua- (Antillen), voodoo- (Haïti), winti-

Joop de Jong: 'Ik bracht een patiënt onder hypnose en ging dan in gesprek met de geest die hem bezat'

(Suriname) en shour-traditie (Marokko) komen ook in Nederland steeds vaker voor. Doorgaans zijn die onschadeHjk en gaat het om een dieroffer of een ritueel met een witte duijf om een geest te overreden een Lichaam te verlaten. "Maar er is ook een alternatief", zegt De Jong, "Namelijk adorcisme, waarbij je een persoonUjke relatie opbouwt met een geest, die een leidende figuur in iemands leven kan worden." "Toen ik nog een psychiatrische praktijk had, behandelde ik

De huidige psychiatrie is een moderne versie van eeuwenoude tradities mensen wel vanuit dat perspectief Ik bracht een patient onder hypnose, en ging dan in gesprek met de geest die hem bezat. Dan vroeg ik waarom hij het leven van die patient nou zo zuiir maakte, en of we daar misschien over konden praten."

Trance Op die manier gaan traditionele genezers uit verschillende culturen ook te werk, legt De Jong uit. "Ze brengen zichzelf in trance, waarna de geesten via hun mond spreken. Als ze weer uit die

trance komen, brengt de familie van de patient ze op de hoogte van wat er is gezegd. En op basis daarvan bepaalt de genezer hoe iemand moet worden geholpen." Met andere woorden de huidige psychiatrie is een moderne versie van eeuwenoude tradities over de hele wereld. Bezeten zijn door geesten is niet veel anders dan wat in de moderne psychiatrie bekendstaat als een dissociatieve identiteitsstoomis mensen hebben 'alters' die hen aanzetten tot allerlei handelingen. Het gaat tegen de hiddige sociaal-maatschappeHjke tijdgeest (aanpassen!) in om als hulpverlener zover mee te gaan in de belevingswereld van mensen die door duivels of geesten zijn bezeten. "Maar iedere goede arts weet dat het geen zin heeft om iemand voor te houden dat er geen sprake is van een straf van God. Je moet proberen tot een adequate behandehng te komen door een probleem te bekijken vanuit de visie van je patient." De Jong heeft jarenlang in Afrika gewerkt en het is een illusie te denken, zegt hij, datje bijgeloof uiteindeUjk kunt uitbannen. "Na eeuwen van christendom zijn de praktijken van handopleggers, piskijkers en wdchelaars nog altijd vnjd verbreid. En niet alleen in Afrika. Hier in Europa heeft het rationalisme nooit in de weg gestaan van het geloof in alternatieve geneeswijzen. Juist hoogopgeleiden nemen hxm toevlucht daartoe, omdat ze beter op de hoogte zijn van de mogelijke scenario's die ze kunnen volgen als een reguliere arts niets meer voor ze kan betekenen. "Daarom is het goed dat er nu een juridische uitspraak is die alternatieve genezers verplicht te wijzen op de beschikbare behandeUngen in de reguliere geneeskunde." Reageren' Mail naar redactie@advalvas.vu nl

I

>DE VIJF BESTE HORRORBOEKEN< PETER BREEDVELD

i) From Hell (1999), Alan Moore en Eddie Campbell - Het engste boek aller tijden is een zeshonderd-nog-wat pagina's tellend stripboek over de legendarische seriemoordenaar Jack the Ripper. Schrijver Alan Moore put zich uit in het verbinden van allerlei obscure en minder obscure feitjes die de hele zaak een duivels aura geven en die de lezer minstens twee weken na lezing nog wakker doen schrikken uit paranoïde angstdromen. Tegelijkertijd een indringend portret van de schrijnende armoede in het negentiendeeeuwse Londen, extra krachtig vanwege Campbells rauwe, krasserige tekenstijl.

2) De SlingervanVoucault (1989), Umberto Eco - Ook al zo'n paranoia veroorzakende nachtmerrie waarin omgevallen boekenkast Eco allerlei feiten aaneensmeedt tot één grote occulte complottheorie. Niet voor de leesluiaards onder ons. 3) Beyond BlacJe (2005), Hilary Mantel - Deze voor de prestigieuze Booker Prize genomineerde schrijfster is een favoriet van literair icoon Zadie Smith, maar ze is nooit in het Nederlands vertaald. Ze is hier zelfs volstrekt onbekend en dat is onbegrijpelijk en onvergeeflijk Btyond Black gaat over een medium, een soort Britse working class Char, die mensen in contact brengt met hun dierbare overledenen. Ze vertelt haar

cliënten dat alles olddoki is in het hiernamaals, maar Ln werkelijkheid heeft ze God daar nooit gezien, en de duivel wel. Het engst in dit extreem zwartgallige en toch onweerstaanbaar geestige boek zijn toch weer de men sen van vlees en bloed, de burgermannen en -vrouwen, die elkaar de vresehjkste dingen aandoen. 4) Complete werltien van Edgar Allan Poe - Poe is de vader van zo'n beetje elk populair pulpgenre horror, detectives en sciencefiction. Als geen ander weet hij de fundamentele angsten Van

mensen te vertolken- levend begraven worden, spoken, de pest, ten prooi vallen aan waanzin. Ook zijn gedichten ademen een klamme, duistere sfeer die op zeker moment niet meer echt griezelig is, maar een beetje ongemakkelijk vertrouwd voelt. 5) Dracula (1897), Bram Stoker - Geen verrassende keuze misschien, maar deze roman heeft gewoon aEes wat goede horror maakt levende doden, wolven, vleermuizen, xenofobie, een romantisch Uefdesverhaal en het barst van de erotiek.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen