Ad Valvas 2007-2008 - pagina 217

AP VALVAS 13 DECEMBER 2007

I!

PAGINA 1 5

Vampierspecialist over Dracula

DE WREDE VERLEIDER Al meer dan honderd jaar speelt Dracula de hoofdrol in honderden speelfilms. Willem Pool, docent filmgeschiedenis aan de UvA, vertelt waarom. WIN CASTERMANS "Dracula is gevaarlijk. Hij doet iets wat wij zouden willen, maar niet kunnen of mogen; daarin zal hij altijd aantrekkelijk zijn. Dat komt in alle films terug. In de westerse wereld was hij de omkering van het krachtigste symbool dat we kennen: Christus. Een mens die door zijn handelen in een nieuw leven eeuwig leeft. Christus is uit de dood opgestaan en zijn bloed drinken gelovigen tijdens de eucharistie. Dracula is het negatiefbeeld van Christus. In dat spiegelbeeld doet hij dus alles wat wij niet mogen: zomaar onbeteugelde seks, mensen hypnotiseren en grijpen, eeuwig leven en je niks van God aantrekken. En dat aUes in een min of meer geloofwaardige vorm. Een dinosavirusachtig monster als Godzüla is dertig meter hoog en vertrapt een stad; dat is voor volwassenen moeilijker te accepteren dan zo'n raadselachtig, genuanceerdere vampierfiguur."

Beet in de nek "Dracula blijft ook altijd verbonden met onze slaapkamer, intimiteit en seksuaHteit. Dat maakte hem honderd jaar lang spannend, ook voor de filmindustrie, die de grenzen kon opzoeken van het langs een omweg laten zien van seksuaUteit. Maar sinds eenjaar of dertig kun j e overal porno hxiren of downloaden. De metafoor is lüet meer nodig. Als de noodzaak - om vrouweUjke orgasmes te laten zien door een beet in de nek - wegvalt, loopt het genre uit de rails. Vanaf de jaren zeventig zijn de Dracula-fUms vooral exploitatiefüms, om ten slotte op te gaan in het genre van de zogeheten zombiefUms. Daar zien we meestal het ordinaire gooien smijtwerk: hoe smeriger hoe beter. De bloeitijd van Dracula is vermoedelijk voorbij. Maar vampiers bUjven aantrekkelijk in het pantheon van monsters."

Christopher Lee met Barbara Shelley in Dracula, Prince of Darkness (1966)

Maar nu echt "Horrorverhalen in het algemeen, en in het bijzonder het Dracula-fïguur, moeten het hebben van het proces van authentificeren. Een horrorverhaal moet zich altijd geloofwaardig maken door zich op een of andere manier voor te doen als authentiek. Verleid worden in een wereld die fantasie is. 'Je gelooft het niet, maar nu... nu komt het echte verhaal.' Dracula heeft dat altijd in zich. Een nieuwe versie van Dracula weerlegt altijd de vorige door ergens te zeggen: maar nu zoals het echt is. In het boek Dracula van Bram Stoker uit 1897 wordt daar bijvoorbeeld een hele stapel getuigenissen voor gebruikt: telegrammen en een dagboek. Als lezer puzzel je zelfde bewijzen bij elkaar. Daaruit bHjkt dat er een vampier is. Hij bestaat écht. Sterker nog. Hij komt naar onze moderne wereld toe. Hij heeft een huis gekocht en een makelaar ingehuurd die wij allemaal kennen. Zo maakt Stoker van Dracula een authentiek figuiu:."

Massamedia Dracula-hausses - de opkomst en het verdwijnen van belangstelling voor Dracula - vielen vaak samen met belangrijke veranderingen in mediatechniek. "De historische figuur Dracula uit het midden van de vijftiende eeuw kwam in de belangstelling omdat hij wandaden verrichtte. Het optreden van de prins Dracula uit WaUachia, bijnaam Vlad de Spietser, viel samen met de opkomst van de boekdrukkunst. Dat hij zo bekend is geworden en dat later Bram Stoker van hem hoorde, kwam omdat zijn wandaden werden verspreid via pamfletjes, de eerste producten van de drukpers en in feite ook de eerste bestsellers. Die pamfletjes werden namelijk zeer goed gelezen, net als mensen nu sensatie willen lezen, bang willen worden van iets. Gruwelverhalen van prins Dracula waren een stimulans voor de boekdrukkunst."

Hongaarse adel "In de jaren dertig van de vorige eeuw viel de Amerikaanse serie Dracula-films met Bela Lugosi in de hoofdrol samen met de komst van de eerste geluidsfilms. De nieuwe geluidstechniek

was erg duur, zeker voor filmstudio's die al leden onder de Depressie. Horrorfilms konden echter goedkoop gemaakt worden. Je kon nameUjk veel suggereren door weinig te laten zien. Een nachtelijke set hoefje niet uit te Uchten en een monster in het donker of zelfs buiten beeld is enger dan een monster in het voUe Hcht. Het genre en de opkomst van nieuwe technieken hebben aUes met elkaar te maken. "Het Amerikaanse Universal Studios schuift Bela Lugosi naar voren; Dracula als een Hongaarse edelman, met een zwaar accent: 'Good e-ve-ning, welcome to my chome'. Hij staat voor onAmerikaanse waarden, zoals seksuele perversie of voor de Europese adel in het algemeen, waarvan de al! American man altijd al wist dat die niet deugde. Lugosi viel vrouwen aan, maar je zag nooit de beet in beeld. Vrouwen vertélden wel dat ze in de slaapkamer belaagd waren. Lugosi is de man met de zwarte cape, het type latin lover, of misschien liever loverboy, want Lugosi stond voor wat in die tijd als seksueel aantrekkelijk gold, maar dan van de foute soort."

Wie is prins Dracula? De legende van Dracula veranderde in een mythe tijdens de negentiende en twintigste eeuw. Dit was vooral te danken aan het boek van Bram Stoker uit 1897 en de bejubeMe films hierop geïnspireerd. De legende werd geboren in verband met de historische figuur van de Roemeense prins Dracula (14311476), in het Westen bekend om zijn onmenselijke wreedhekl. Het spietsen van mensen, een van de gruweliikste manieren om te sterven, was Dracula's favoriete methode van marteling en executie, vandaar öjn bijnaam: Vlad de Spietser. Maar communistisch Roemenië dacht daar anders over. Voor Ceaucescu bijvoorbeeld was Dracula een vrijheidsstiüder die korte metten maakte met adel en kerk en het opnam tegen de moslims, zoals in 1475 toen hij Turken versteeg in Srebrenica.

Hippe Brit "Eindjaren vijftig doet Universal Studios de rechten over aan het Britse Hammer Studios. Vlak daarna breekt de kleur door in de speelfilm. De Britse B-studio profiteert daarvan door de serie met Christopher Lee te plaatsen in weelderige, kleurrijk ingerichte kastelen waar helderrood bloed tegen de plinten klotst. Deze serie krijgt bovendien een X-rating, wat wil zeggen: alleen geschikt voor volwassenen. Dat maakt het meteen al spannender, ook met de expUciet seksuele scènes voor die tijd- bijtscènes in de vrouwenhals. Met zwaar hijgende boezems en lage decoUetés worden orgasmes verbeeld. Vrouwen raken in trance. Voor de Britten was het een nieuwe en legitieme manier om destijds vrouwelijke seksualiteit te verbeelden. Het was schokkend omdat je zag dat vrouwen geen weerstand konden bieden en in katzwijm vielen. Deze serie laat een panterachtige Dracula zien in de persoon van Christopher Lee; hip en heel Brits, een Dracula die perfect zou passen in het modebeeld van Camaby Street."

Postmodern De jaren negentig. "De film van Francis Ford Coppola uit 1992 was voor filmüefhebbers prachtig, maar flopte bij het grote pubUek. Deze Dracula was niet griezelig, het was een Hjdende, romantische man. Als vampier viel hij slecht. Deze postmoderne fUm, waar de hele filmgeschiedenis bij elkaar wordt geharkt, vond vooral weerklank bij intellectuelen. "Nieuw in die tijd waren de tv-series: Buffy the Vampire Slayer en Angel. De eerste titel is een nieuwe invulling van het genre voor pubermeisjes en gaat over identiteit. Wie is authentiek? Wie kun je vertrouwen als meisje? Wie is je vriend? Wie is je vijand? Buffy moet vampiers bevechten, maar die kan ze niet altijd onderscheiden. Een duidelijke referentie aan het internetgedrag van pubers, waar ze ook onbekenden moeten inschatten." Reageren? Mail naar. redactie@advalvas.vu.nl

I-

>HET SPOOK IN DE MANEGE< "Toen ik veertien was, mocht ik met vriendinnetjes een nacht op de manege logeren", vertelt een eerstejaars studente biomedische wetenschappen (19). "We sliepen op een zolderkamertje boven de kantine. We hoorden telkens rare geluiden. Iemand rommelde in de bestekbak en maakte lawaai. Omdat we bang werden, belden we de eigenaresse. Zij kwam

bij ons langs. Haar man liep om de manege om te kijken of hij nog iemand zag. "Daar komt hij aan", zei de eigenaresse toen we voetstappen op de trap hoorden. De deur van de slaapkamer stond open en we dachten dat haar man zou binnenkomen. We hoorden iemand langs de kamer lopen, maar we zagen niemand. Toen hielden de voetstappen op.

Buiten ons was er helemaal niemand op de manege. Twee van mijn vriendinnetjes waren erg geschrokken en moesten huilen. De manegehoudster is nog even bij ons gebleven en toen zijn we toch gaan slapen. Er gaan wel meer verhalen over de manege, dat er vroeger iemand is overleden. Maar ik kom er nog steeds." (FB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen