Ad Valvas 2007-2008 - pagina 439

W E T E N S C H A P

AD VALVAS 2 4 APRIL 2 0 0 8

PAGINA 1 1

Erfgoed is in Het nieuwe erfgoedinstituut van de VU wil geen club zijn voor mensen die niets kunnen weggooien. 'Erfgoedbeheer kan ook betekenen datje iets juist wel sloopt', vindt initiatiefnemer Koos Bosma. Het instituut lift mee op de groeiende historische belangstelling.

ik nu bezig ben, naar het beheer van de resten van de Atlantikwall [de verdedigingslinie van Nazi-Duitsland langs de kust, red.]. Die loopt van Frankrijk tot aan Denemarken. Elk land is anders omgegaan met die bunkers In België zijn de meeste gesloopt, in Frankrijk zijn het monumentale plaatsen en in Nederland liggen ze meestal onder het zand. In Nederland zijn er plannen om de bunkers een nieuwe functie te geven, bijvoorbeeld door er musea of bunkerwoningen van te maken. Als je dat goed doet, maak je optimaal gebruik van de historische omgeving, zonder dat het een reservaat wordt."

WELMOED VISSER

Holocausttoerisme

"Tien jaar geleden had niemand gedacht dat de hele wereld zich druk zou maken om een boom", zegt hoogleraar erfgoedstudies Koos Bosma. De rel om de Anne-Frankboom is volgens hem een goed voorbeeld van de steeds belangrijkere plaats die het verleden inneemt in onze cultuixr. Erfgoed is in. "Mensen hebben de tijd om zich intensief met hun geschiedenis bezig te houden. Dat is een unieke luxe in de geschiedenis." Die toegenomen interesse is ook te zien in de grote aantrekkingskracht van de masteropleidmg erfgoed van stad en land. Die trok in de drie jaar dat ze bestaat zo'n dertig studenten per jaar. Een groot succes als je bedenkt dat de meeste letterenmasters maar een handjevol studenten hebben. Hoog tijd dus voor een onderzoeksinstituut dat zich met erfgoed gaat bezighouden. I Het instituut Erfgoed en geschiedenis van de P leefruimte (de Engelse naam is Clue. Research Institute for the Heritage and History of the Cultural Landscape and Urban Environment) werd dit voorjaar opgericht. Archeologen en architectuvirhistorici en historisch geografen gaan daarin samenwerken met economen, bestuurskundigen en aardwetenschappers. De initiatiefnemers zijn Bosma en Jan Kolen, bijzonder hoogleraar erfgoed van stad en land. Promovendi en postdocs meegerekend gaan er zo'n zestig onderzoekers bij het nieuwe erfgoedinstituut werken. Het instituut moet zich bmnen eenjaar of vijf ontwikkelen tot een van de belangrijkste onderzoekscentra op het gebied van erfgoedstudies in Europa.

Hoofdgebouw Om het thema erfgoed hangt vaak het imago van bange, witte mannen die niets kunnen weggooien. Dat hebben Kolen en Bosma al gemerkt. Ze zijn sinds de oprichting een maand geleden al vaak gebeld door belangengroepen die protesteren tegen de sloop van dingen in htm buurt "Maar wij zijn geen alles-moet-blijvenzoals-het-is-club", zegt Kolen. "Erfgoedbeheer kan namelijk ook betekenen dat je iets juist wel weghaalt." Het hoofdgebouw, bijvoorbeeld, zoals het college van bestuur misschien w ü ' Bosma "Nee, dat dan weer niet. Je krijgt nooit weer een gebouw met zulke ruime werkkamers. Bovendien is het een uniek gebouw Er is niet zo veel moois meer over uit eindjaren zestig." Kolen vult aan "Maar dat is wel het soort vragen waarmee we ons willen bezighouden, want erfgoedbeheer hoeft niet alleen maar over oude dingen te gaan. Het kan bijvoorbeeld ook gaan over de inrichting van een gebied als de Zuidas." De samenwerking met economen en bestuurskundigen maakt dat het instituut zich niet beperkt tot 'klassieke' erfgoedonderwerpen, zoals de historische kwaliteit van de inrichting Het doet bijvoorbeeld ook onderzoek naar cultuurverschillen tussen erfgoedbeheer in verschillende landen. Verder is de toegevoegde waarde van erfgoed onderwerp van studie Kolen "Die proberen we heel concreet in geld uit te drukken In ons vak wordt altijd alleen gekeken naar wat het kost om iets te onderhouden Het is veel moeilijker om te berekenen Wat erfgoed oplevert, bijvoorbeeld omdat een aantrekkelijke omgeving mensen aantrekt die er graag willen wonen." Het onderzoek naar wat j e de 'erfgoedbaten' zou kunnen noemen, is complex, maar wel relevant, vertelt Kolen.

unkerwoningen Juist die combinatie van verschillende vakgebieden maakt het erfgoedinstituut uniek in Europa "We willen in de toekomst meer grote, grensoverschrijdende onderzoeken gaan doen", vertelt Bosma. "Zoals het onderzoek waarmee

y

De veranderende rol van het erfgoed uit de Tweede Wereldoorlog is sowieso een belangrijk onderzoeksthema voor het nieuwe erfgoedinstituut. "Het holocausttoerisme is zeer interessant. Amerikanen maken vaak een tour door Europa. Ze gaan naar het Anne Frankhuis en de volgende stop is bijvoorbeeld Auschwitz Tussenliggende plaatsen, zoals Westerbork, slaan ze over. Maar ze gaan wel weer naar Yad Vashem in Jeruzalem en naar het Holocaust Memorial Museimi in Washington. Plaatsen zoals die laatste twee, die geen rol hebben gespeeld in de geschiedenis, worden belangrijker dan sommige plekken die wel een historische betekenis hebben. Dat creëert een heel nieuwe infrastructuur." Het erfgoedinstituut Clue is in de eerste plaats een netwerkorganisatie van VU-wetenschappers. De medewerkers werken bij de verschillende faculteiten en steken een deel van hun tijd in het nieuwe onderzoeksinstituut. Het instituut moet zo snel mogehjk financieel onafhankehjk zijn. "We willen geld verdienen met adviezen aan overheden en andere instanties en we willen ook onze eigen promovendi en postdocs aanstellen", vertelt Kolen. Hij merkt nu al dat de samenwerking voordelen heeft "We hebben de afgelopen maanden een aantal onderzoeksvoorstellen ingediend die beter zijn dan vroeger, omdat er mensen uit verschillende vakgebieden naar kijken. De samenwerking werpt nu al zijn vruchten af."

Urker schedels Menselijke resten vallen soms ook onder erigoed. Geschiedenishoogleraar Susan Legêne doet binnen het er^oedinstituut onderzoek naar de betekenis van de collecties menselijke resten die eind negentiende en begin twintigste eeuw zijn aangelegd door Europese wetenschappers. Vaak betreft het resten van mensen uit gekoloniseerde gebieden, maar niet altijd: vorig jaar ontstond er een rel omdat het universiteitsmuseum in Utrecht vijf schedels van negentiende-eeuwse Urkers niet wil teruggeven aan een groep Urkers die ze wil herbegraven. Legêne zit in de adviescommissie die deze zaak behandelt. "De schedels zijn destijds verzameld voor een veigelijkend onderzoek. Wetenschappers wilden mensen van verschillende rassen met elkaar vergelijken. Ze gebruikten onder anderen Urkers, omdat Urk toen nog een eiland was en de bevolking weinig was gemengd met die uit andere gebieden", legt Legêne u'rt. Het onderzoek naar koloniaal er^oed gaat deels over de ethische vragen rondom collecties menselijke resten en andere voorwerpen met culturele betekenis die van hun oorspronkelijke plaats zijn gehaald. Daarnaast wil Legêne een reconstructie maken van de context en de cultuur waarbinnen deze collecties konden ontstaan. "De fysische antropologie is uiteindelijk een niet bepaald succesvolle tak van wetenschap gebleken, maar de vragen die deze wetenschappers wilden beantwoorden, zijn vragen waar we nu nog steeds mee bezig zijn. Sterker nog, dna-onderzoekers van tegenwoordig zijn ook weer erg geïnteresseerd in historische collecties van mensenresten, omdat ze daarmee onder meer onderzoek kunnen doen naar de ontwikkeling van virusziekten. De vraag is natuurlijk of dat ethisch verantwoord is en of je de manier waarop die collecties zijn verzameld, moet meewegen. Daarop is nog geen eenduidig antwoord."

WESTERGASFABRIE. EengoediwwbëëMraïnïë^awümvan industrieel erfgoed is de Westergasfabriek in Amsterdam. De gebouwen stammen uH het eind van de negentiende eeuw. Tot in de jaren zestig werd hier gas geproduceerd uit olie. De fabriek verloor zijn functie toen de gasvelden onder Nederland werden gevonden. De decennia daarna gebruikte het gemeentelijk energiebedrijf het terrein als opslagplaats. Begin jaren negentig vestigden de eerste kunstenaars en theatermakers zich op het terrein; vanaf 2000 werden de gebouwen gerestaureerd. Na de restauratie kreeg het fabrieksterrein een permanente bestemming als cultuurcentrum: er kwamen kleine culturele bedrijfjes, een theater, een bioscoop en verschillende horecagelegenheden. "Bij de Westergasfabriek is sprake van goed erfgoedbeheer", vindt Koos Bosma. "De monumentale gebouwen hebben een nieuwe functie gekregen die bij de moderne stad past." De officiële opening van het erfgoedinstituut Clue vond dan ook plaats in de Westergasfabriek.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen